Luật Công nghiệp công nghệ số - Đòn bẩy phát triển kinh tế số

Khung pháp lý mới: “đường ray” cho đoàn tàu kinh tế số

Khi Quốc hội thông qua Luật Công nghiệp công nghệ số vào tháng 6/2025, nhiều chuyên gia nhận định đây là bước ngoặt lịch sử cho tiến trình xây dựng nền kinh tế số tại Việt Nam. Lần đầu tiên, các hoạt động sản xuất, kinh doanh và lao động trong lĩnh vực công nghệ thông tin (CNTT) và công nghệ số được đặt trong một khung pháp lý toàn diện, rõ ràng.

Một điểm nổi bật của Luật là chính sách phát triển, thu hút nhân lực và khuyến khích đổi mới sáng tạo. Với hơn 1,5 triệu lao động ICT đang hoạt động nhưng dự báo thiếu hụt khoảng 500.000 kỹ sư và chuyên gia vào năm 2025, Việt Nam đối diện nghịch lý: lực lượng đông đảo nhưng chưa đủ chất lượng. Luật mới, vì thế, không chỉ đặt ra trách nhiệm cho doanh nghiệp và người lao động, mà còn mở cơ chế để Nhà nước trực tiếp hỗ trợ đào tạo, chuẩn hóa kỹ năng và khuyến khích đầu tư cho phát triển nhân lực.

Ngành công nghệ và dịch vụ: Những “mũi nhọn” chịu tác động sớm nhất

Lĩnh vực phần mềm và dịch vụ CNTT được xác định trong Luật Công nghiệp công nghệ số là ngành, nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư (Điều 28 khoản 2). Doanh nghiệp trong lĩnh vực này được hưởng ưu đãi về thuế, đất đai, tín dụng và các chính sách hỗ trợ nghiên cứu – phát triển, sản xuất thử nghiệm, nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, thúc đẩy đổi mới công nghệ và bảo đảm bản quyền.

Ngành phần cứng, đặc biệt là nghiên cứu, thiết kế, sản xuất, đóng gói, kiểm thử sản phẩm bán dẫn, cũng thuộc nhóm ngành, nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư theo Điều 28. Đây là lĩnh vực được khuyến khích phát triển theo hướng bền vững, tiết kiệm năng lượng và từng bước hội nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tác động của Luật còn mở rộng sang nhiều ngành ứng dụng công nghệ số như thương mại điện tử, tài chính – ngân hàng, logistics, y tế số… Thông qua cơ chế hỗ trợ, ưu đãi đối với dự án khởi nghiệp sáng tạo (Điều 29) và các hoạt động phát triển thị trường như kết nối cung – cầu, quảng bá sản phẩm số Việt Nam, hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng hợp tác trong và ngoài nước (Điều 30), Luật tạo động lực nâng cao năng lực cạnh tranh trên diện rộng.

Ở góc độ người lao động, Luật góp phần củng cố quyền lợi thông qua chính sách đào tạo, đào tạo lại, bồi dưỡng kỹ năng công nghệ số (Điều 18), thu hút nhân lực chất lượng cao (Điều 19) và trọng dụng nhân tài công nghệ số với ưu đãi vượt trội về đãi ngộ, môi trường làm việc, điều kiện nghiên cứu (Điều 20). Những chính sách này giúp cải thiện môi trường làm việc và khuyến khích người lao động gắn bó lâu dài với ngành công nghệ số.

GDP số: từ mục tiêu 16% lên khát vọng 30%

Theo Bộ Thông tin và Truyền thông, năm 2024, kinh tế số Việt Nam đã đóng góp khoảng 16,5% GDP, tương đương 45 tỷ USD. Mục tiêu đến năm 2030, con số này đạt 30% GDP – tức ít nhất 180 tỷ USD, nếu tính theo quy mô GDP dự kiến.

Luật mở ra hành lang pháp lý để doanh nghiệp yên tâm đầu tư vào hạ tầng số, trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây hay công nghệ bán dẫn. Song song đó, chính sách đào tạo và nâng cao kỹ năng số sẽ tạo ra nguồn nhân lực đủ sức khai thác công nghệ mới, từ trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) đến blockchain.

Thực tế đã chứng minh: Singapore và Hàn Quốc, nhờ sớm chuẩn hóa nhân lực số và ban hành luật riêng, đã đưa kinh tế số trở thành động lực chính, chiếm tới 25–30% GDP. Việt Nam đang đi theo quỹ đạo tương tự, nhưng muốn đạt mục tiêu, khoảng trống 500.000 kỹ sư CNTT cần được lấp đầy.

Luật Công nghiệp công nghệ số không chỉ là luật chuyên ngành, mà còn được xem như “đòn bẩy” chiến lược để đưa kinh tế số trở thành động lực tăng trưởng mới của Việt Nam. Với khung pháp lý rõ ràng và định hướng phát triển nhân lực chất lượng cao, luật đã đặt nền móng cho một chặng đường dài. Điều quan trọng lúc này là tốc độ triển khai và sự đồng bộ trong hành động từ Nhà nước, doanh nghiệp đến từng người lao động. Nếu biết biến quy định thành hành động cụ thể, Việt Nam hoàn toàn có thể biến tiềm năng thành sức mạnh, vươn lên nhóm dẫn đầu khu vực và khẳng định vị thế trên bản đồ công nghệ toàn cầu./.

Tài liệu tham khảo

[1] Quốc hội Việt Nam (2025), Luật Công nghiệp công nghệ số, số 71/2025/QH15.

[2] Bộ Thông tin và Truyền thông (2024), Báo cáo thường niên ngành CNTT-VT.

[3] TopDev (2024), Vietnam IT Market Report 2024–2025.

[4] World Bank (2024), Digital Skills in ASEAN 2024.

[5] Cushman & Wakefield (2025), Asia Pacific Data Centre Construction Cost Guide 2025.