Cứ 5 năm một lần, từ ngà y 9-11/3 âm lịch, người dân là ng Tây Tựu, Từ Liêm ngoại thà nh Hà Nội lại được chứng kiến một lễ hội độc đáo của người Thăng Long cổ được lưu truyửn từ ngà n đời nay. Trong đó, đáng chú ý hơn cả có lễ hội đua thuyửn mà người dân thường gọi là bơi Đăm. Bây giử nhân dân địa phương vẫn còn lưu giữ câu ca: Bơi Đăm, rước Giá, hội chùa Thầy/ Vui thì vui thật, chẳng tầy Giã Lai để nói vử mức độ hấp dẫn của lễ hội bơi Đăm.
Năm nay, lễ hội là ng Tây Tựu diễn ra đúng dịp cả nước đang hà o hứng chà o mừng lễ Kỷ niệm 1000 năm Thăng Long- Hà Nội nên người dân địa phương cà ng thêm phần háo hức.
Tìm vử là ng cổ
Tây Tựu vốn xưa kia gọi là Tây Đăm. Thời vua Lê Thánh Tông (1573- 1600) đổi tên là Tây Đam, thời Nguyễn (1820- 1840) gọi là Tây tựu thuộc tổng tây Đam. Năm 1948, Tây Tựu cùng các xã Phú Diễn, Minh Khai hợp nhất thà nh liên xã Trung Kiên. 1956, tách Trung Kiên thà nh 3 xã Minh Khai, Trần Phú (Phú Diễn), Tây Tựu vẫn gọi là Trung Kiên, đến năm 1965 đổi tên xã Trung Kiên thà nh Tây Tựu.
Đồng chí Đinh Duy Toà n, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch HĐND xã Tây Tựu hồ hởi cho biết: Tây Tựu xưa có tên là là ng Đăm (kẻ Đăm). Theo các nhà Ngôn ngữ học, những là ng ở vùng đồng bằng Bắc bộ có chữ kẻ đứng đầu đửu là là ng cổ.
Bí thư xã Tây Tựu Đinh Duy Toà n: "Nhân dân không chỉ trong xã mà các vùng lân cận đang rất háo hức chử đến ngà y diễn ra hội là ng!"
Tây Tựu ở phía Bắc cách trung tâm Hà Nội khoảng 15 km gồm 3 thôn: Thôn Thượng (thôn 1), thôn Trung (thôn 2), thôn Hạ (thôn 3) với diện tích 529,9ha; dân số 14.800 người.
Tây Tựu phía Bắc và Tây Bắc giáp hai xã Thượng Cát và Liên Mạc; phía Nam và Tây Nam giáp hai xã Xuân Phương và Minh Khai; phía Tây giáp xã Tân Lập (Đan Phượng) và Di Trạch (Hoà i Đức). Đường 70 chạy qua thôn Thượng trước thế kỷ XX có tên là đường Thiên Lý, phía Bắc là đường đê sông Hồng 23, phía Nam là đường 32.
Là ng cổ Tây Tựu có chiửu dà i khoảng 2km, chiửu ngang rộng 500m. Cư dân phía Nam sông Pheo, sông Nhuệ có một xóm ở phía Bắc sông Pheo (xóm Lẻ). Sông Pheo xưa có tên là sông Từ Liêm bắt nguồn từ đầm Bát Lang xã Hạ Mỗ (Đan Phượng) rất nhử sau to dần trông dáng như cái dùi nên gọi là sông Nhuệ chảy theo hướng Tây Bắc- Đông Nam. Đoạn sông khoảng 1km chảy qua thôn Thượng, Trung (Tây Tựu) được cư dân gọi là sông Pheo hay là Đầm...
Độc đáo lễ hội Bơi Đăm
Tây Tựu là đất cổ có cư dân sống lâu đời nên cũng sản sinh ra nhiửu sản phẩm văn hoá vật thể, phi vật thể có gí trị to lớn đối với đất Thăng Long xưa và Thủ đô Hà Nội ngà y nay.
Hiện nay, ở là ng Tây Tựu còn bảo tồn được nhiửu di tích văn hoá lịch sử truyửn thống mang tính hệ thống như Đình Đăm, Đại Đình, Chính Ngự, Nhà Vũ Ca, Nghi Môn, Thuỷ Đình, Nhà Thuyửn, Miếu thôn Thượng...
Trong đó, điểm nhấn của các di sản nà y chính là lễ hội là ng Tây Tựu được diễn ra 5 năm một lần từ 9-11/3 âm lịch. Mọi sự chuẩn bị cho ngà y hội được tiến hà nh từ đầu năm. Ngà y mồng 9/3 là ngà y mở đầu cho lễ hội. Nghi thức quan trọng nhất của ngà y hôm đó là đám rước Thánh từ miếu xuống đình. Sau khi tế lễ ở đình, là m lễ cáo yết ở miếu là rước ngai của Thánh vử đình. Đám rước long trọng với đủ lệ bộ và nghi trượng cùng những vị có trọng trách trong ngà y hội với đông đảo dân là ng.
Đám rước đi theo đường là ng từ miếu Thượng vử đình. Tới đình, kiệu của ngà i đặt ở chính ngự ngoà i. Sau đó, các tay đô cùng bô lão rước ngai của ngà i và o đình và ngự tại đó.
Đội bơi các thôn đang luyện tập cho ngà y chính hội
Ngà y hội bắt đầu bằng cuộc tế lễ long trọng của hội đồng bô lão trong là ng. Mọi nghi thức tế lễ được thực hiện từ chính ngự trong qua quãng sân trước cửa đình và o đến trong đình. Các bước tế lễ của mỗi tuần tế đửu bắt đầu từ chính ngự trong và o đình.
Trong lúc các bô lão tiến hà nh tế lễ, trong đình ở hai gian cạnh có trải sẵn chiếu để khách thập phương và bà con dân là ng chuẩn bị dâng lễ lên bà n thử Thánh. Người ra và o nườm nượp với đủ các loại lễ vật...
Một hồi chiêng trống nổi lên, một số trai kiệu cùng các cụ rước ngai thánh từ trong đình ra chính ngự trong. Kiệu đi thẳng từ chính ngự trong qua chính ngự ngoà i tới đường là ng trước ao đình. Tới trước cửa Thuỷ đình, kiệu hạ xuống, các trai kiệu cùng các cụ rước kiệu và o đặt tại bệ giữa nhà Thuỷ tạ, cử quạt, chấp kích được đặt trước mặt kiệu thánh, hướng mặt ra sông. Một hồi chiêng trống nổi lên, pháo ở nhà Thuỷ tạ, hai bên bử sông và trong đình được đốt nổ giòn giã báo hiệu ngà i đã an vị.
Hiệu lệnh chuẩn bị đua thuyửn là khi tiếng chiêng, trống và tiếng pháo nổ giòn giã lúc kiệu thánh đã an vị ở Thuỷ tạ. Các thuyửn đua ở các ngả từ từ tiến và o gần Thuỷ tạ trong tiểng reo hò vang dậy của người dân 3 thôn cổ vũ cho thuyửn đua là ng mình.
Ba thôn Thượng, Trung, Hạ, mỗi thôn có hai thuyửn đua. Xưa có thêm một thuyửn thứ 7 gọi là thuyửn quan. Thuyửn quan không đua mà chỉ là m nhiệm vụ bơi theo quan sát cuộc đua.
Một chiếc thuyửn đua đang tiến trước Thủy đình (Thủy tạ). Thủy đình là một di tích quan trọng trong là ng cổ. Những ngà y diễn ra hội là ng, nhân dân lại tổ chức rước Thánh từ Miếu là ng xuống ngự ở Thủy đình để ngà i xem thanh niên trai tráng trong là ng đua thuyửn trên sông Pheo.
Thuyửn đua dà i tới 15m gồm 18 trai bơi và 6 người khác là ông lái (người lái thuyửn), ông dô (người bắt nhịp), chỉ huy), ông phất cử, ông cầm lạng (người cầm sà o, một đầu có móc sắt hình chữ U để chống và đẩy thuyửn khi thuyửn sát và o thuyửn khác), một người tát nước và một trọng tà i có nhiệm vụ chỉ huy ngồi theo dõi các trai bơi và những người trong thuyửn không được vi phạm các luật lệ quy định. Trai bơi được chọn trong độ tuổi từ 20 “ 35 có kinh nghiệm và khoẻ mạnh.
Mỗi cuộc đua được tiến hà nh qua 6 vòng. Sáng ngà y 10/3 bơi hai vòng, chiửu một vòng. Ngà y 11/3 bơi ba vòng và kết thúc hội bơi, trao giải. Thuyửn được giải có vinh dự chở ngai của Thánh từ Thuỷ tạ vử miếu Thượng.
Đồng thời, trong những ngà y diễn ra đua thuyửn, trên mặt đất diễn ra những trò thả chim, thi cử người, trọi gà . Đây là một vùng có truyửn thống nôi gà chọi nổi tiếng, có những cặp gà được đưa đi đấu ở nhiửu nơi. Tây Tựu cũng là nơi có truyửn thống vật với các đô vật lừng danh như Hưng Thìn, Bếp Quý, Ba Oe...
Là một là ng cổ được hình thà nh từ lâu đời, Là ng Đăm không chỉ có những di sản văn hoá vật thế phi vật thể đặc sắc mà nơi đây còn là địa linh, có truyửn thống hiếu học. Có những người đã được ghi danh sử sách lưu truyửn muôn đời. Tính từ thời Hồng Đức đến triửu Nguyễn, Tây Tựu có 4 Tiến sĩ, 5 vị đỗ Hương Cống, 5 vị đỗ Cử nhân, khoảng 30 người đỗ Tú tà i...
Mặc dù mới là ngà y hạ thuyửn (Ban tổ chức giao thuyửn cho các thôn luyện tập chử ngà y khai hội) nhưng, người dân địa phương và du khách thập phương đã đứng xem đông nghẹt trên bử sông Pheo đoạn từ Đình lên miếu
Với đặc điểm mang đậm tính nhân văn truyửn thống tốt đẹp ấy, trong thời kử³ đổi mới, người dân Tây Tựu cũng không ngừng hăng say lao động, sáng tạo dựng xây quê hương đất nước đẹp già u. Vừa qua, huyện Từ Liêm đã chọn xã Tây Tựu là xã điểm Xây dựng thí điểm mô hình nông thôn mới trong thời kử³ đẩy mạnh công nghiệp hoá- hiện đại hoá giai đoạn 2010- 2015.
à”ng Lê Văn Việt, Phó chủ tịch UBND xã Tây Tựu cho biết thêm: Lễ hội bơi Đăm truyửn thống nhằm phát huy những truyửn thống tốt đẹp, lâu đời chống giặc ngoại xâm, bảo vệ đất nước, ghi nhớ công lao to lớn của các anh hùng dân tộc, các thế hệ cha ông, những người có công với nước với dân, kế thừa tiếp thu những tinh hoa văn hoá lịch sử truyửn thống, trong sáng và quý giá, giáo dục con người phát huy những bản chất tốt đẹp, uống nước nhớ nguồn, sống thuỷ chung, tình nghĩa. Lễ hội được tổ chức là nguồn cổ vũ động viên mạnh mẽ, thắt chặt tình đoà n kết tôn vinh mà u sắc là ng hoa Tây Tựu trên mảnh đất ngà n năm văn hiến.
Chương trình của lễ hội năm nay bao gồm Rước đức thánh, mở hội đua thuyửn truyửn thống, tổ chức các hoạt động thi đấu vật, đánh cử, bơi chọi gà , thả chim, nấu cơm thi, các hoạt động sinh vật cảnh và các trò chơi khác...
Khác với các lễ hội bơi chải khác, ở Lễ hội bơi Đăm công tác tuyển chọn khá khắt khe: các tay bơi phải có độ tuổi 20 -35, mạnh khoẻ, tư cách đạo đức tốt. Trai bơi sẽ được nhân dân đóng góp trong xã nuôi ăn trong 20 ngà y trước lễ hội. Hội bơi Đăm được tổ chức trên dòng sông Nhuệ đoạn chảy qua xã Tây Tựu. Trước đó, hai bên bử sông được thực hiện tổng vệ sinh, giải phóng các hà ng quán trái phép hai bên bử, khai thông dòng chảy.
Đặc biệt, và o ngà y 11/3 âm lịch sẽ diến ra lễ rước thánh hồi cung vử đình thôn 3. Lễ rước thánh hồi cung sẽ diễn ra trên đường thuỷ đi qua là n tế Thánh là m lễ tưởng niệm. Kiệu rước thánh do hai thuyửn đạt giải nhất đồng đội trong cuộc bơi đăm hôm trước sẽ vinh dự được rước; 4 thuyửn khác đi theo đội hình tiễn 2 thuyửn rước, 2 thuyửn tiễn trước là 2 đội múa sư tử, trống, các cháu xênh tiửn, 2 thuyửn tiễn sau là đội âm nhạc bát âm, tư văn dâng hương. Riêng kiệu thánh chọn từ 3 đến 5 cụ tư văn phụ giá. Mỗi thuyửn sẽ chuẩn bị từ 5 đến 8 cây đuốc dà i 5 mét đốt dầu tạo ánh sáng.
Lễ hội bơi trải truyửn thống là ng Đăm là một lễ hội mang nhiửu ý nghĩa không chỉ vử kinh tế, văn hoá, xã hội mà còn thể hiện sự đoà n kết chà o đón Thủ đô Thăng Long Hà Nội nghìn năm tuổi- ông Việt nói.
Lưu Thanh Huyửn
(Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - Xã hội, Hà Nội)
.jpg "Chiêm ngưỡng các mô hình trưng bày “Sách với di sản Huế”")
![[Podcast] Ngọt mát món chè đỗ đen Hà Nội](https://nhn.1cdn.vn/thumbs/540x360/2026/04/21/_podcast-am-thuc-ha-thanh.png "[Podcast] Ngọt mát món chè đỗ đen Hà Nội")
.jpg "Hà Nội hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm 2026")
