Tiến sĩ Đặng Trần Hoàng và hành trình đưa xét nghiệm ADN trở thành “thước đo” sự thật phổ biến

Công nghệ sàng lọc trước sinh NIPT (Non-invasive Prenatal Testing) và xét nghiệm ADN được biết đến là phương pháp tiên tiến, an toàn bậc nhất, giúp phát hiện sớm các bất thường gây dị tật ở thai nhi.

Trước đây, việc thực hiện xét nghiệm ADN và sàng lọc trước sinh NIPT tại Việt Nam gặp rất nhiều rào cản khó khăn do hạn chế về hạ tầng khoa học, chi phí rất cao và phụ thuộc hoàn toàn vào nước ngoài.

Nhưng đến nay, trải qua quá trình nghiên cứu học tập, hợp tác và chuyển giao công nghệ từ các đối tác nước ngoài, lĩnh vực Công nghệ sinh học của Việt Nam nói chung và lĩnh vực công nghệ giải trình tự gen nói riêng đã có bước tiến vượt bậc. Nhờ đó, công nghệ sàng lọc trước sinh NIPT và xét nghiệm ADN tại Việt Nam nếu như trước kia chỉ dành cho những gia đình “có điều kiện” thì đến nay đã có bước tiến vượt bậc, chuyển mình từ một dịch vụ "xa xỉ" dành cho số ít người thành phương pháp sàng lọc dị tật và xác định huyết thống phổ thông và “bình dân”.

Tiến sĩ khoa học với đam mê nghiên cứu về “giải mã ADN”

Để có những bước tiến đột phá như vậy chính là nhờ những Chủ trương đúng đắn của Đảng, Nhà nước cùng sự kết hợp giữa các ban, bộ ngành Trung ương, các nhà khoa học thực hành và đơn vị tiên phong ứng dụng công nghệ vào đời sống.

Và một trong những người góp công sức nhỏ bé của mình vào thành công biến công nghệ sàng lọc trước sinh NIPT và xét nghiệm ADN trở nên phổ biến có thể tiếp cận tới nhiều người dân với chi phí hợp lí, đó chính là Tiến sĩ Đặng Trần Hoàng, Thành viên Hội đồng quản lý, Viện Công nghệ ADN và Phân tích Di truyền (GENLAB); Chủ tịch HĐTV, TGĐ, công ty TNHH Công nghệ Di truyền NOVAGEN kiêm Thành viên Hội đồng khoa học Nghiên cứu ứng dụng liên ngành Công nghệ Hóa học và Sinh học (nhiệm kỳ 2024-2026), Quỹ NAFOSTED, Bộ KHCN…; người đã thành lập công ty TNHH Công nghệ Di truyền NOVAGEN để triển khai các dịch vụ về xét nghiệm ADN huyết thống và sàng lọc trước sinh NIPT mà viện GENLAB đã nghiên cứu và đóng gói thành công để có thể ứng dụng vào thực tế.

Nếu không được hàn huyên với Tiến sĩ Đặng Trần Hoàng vào một ngày cuối tháng ba tại Hà Nội, tôi sẽ khó hình dung được một người có dáng khuôn thước, khuôn mặt góc cạnh nhưng phúc hậu, giọng nói trầm ấm ấy lại là người đã góp công lớn trong việc ứng dụng công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới (NGS) vào các dịch vụ xét nghiệm tại Việt Nam, nhằm cung cấp các bằng chứng di truyền quan trọng cho việc phân tích huyết thống, hỗ trợ các cơ quan chức năng và người dân trong việc làm thủ tục hành chính, pháp lý và thúc đẩy việc sử dụng xét nghiệm gen để tầm soát sớm các bệnh di truyền, giúp các gia đình chủ động trong việc chăm sóc sức khỏe và sàng lọc trước sinh.

Tiến sĩ Đặng Trần Hoàng sinh năm 1981 tại phường Phú Lương, Hà Nội trong một gia đình có truyền thống cách mạng, trí thức cao, nơi học vấn và lòng yêu nước được hun đúc từ nhỏ. Ngay từ khi còn là thiếu niên, với sự định hướng của gia đình, Tiến sĩ Đặng Trần Hoàng đã sớm bộc lộ niềm đam mê nghiên cứu về sinh học và di truyền. Chính vì vậy, năm 2003, sau khi hoàn thành Cử nhân Sinh học tại Khoa Sinh, trường ĐHKHTN, ĐHQG Hà Nội, Tiến sĩ Hoàng đã về công tác tại phòng Kĩ thuật di truyền, Viện Công nghệ sinh học (nay là Viện Sinh học, trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) nhằm hiện thực hóa khát vọng xây dựng một nền Công nghiệp sinh học tại Việt Nam, qua đó đưa những công nghệ mới, tiên tiến hiện đại như công nghệ sàng lọc trước sinh NIPT và xét nghiệm ADN huyết thống phổ biến hơn với người dân Việt Nam.

“Phương châm sống của tôi là cống hiến. Tôi luôn nghĩ rằng, dấu ấn tốt nhất mà mình có thể để lại cho đời là những công trình khoa học có ý nghĩa, đưa vào ứng dụng thực tiễn ngoài xã hội, phục vụ lợi ích cộng đồng. Chính vì vậy, tôi lựa chọn lĩnh vực công nghệ sinh học và di truyền làm hướng đi cho mình, vừa thỏa nguyện đam mê vừa mang đến những sản phẩm nhằm nâng cao sức khỏe và chất lượng cuộc sống của mọi người” - Tiến sĩ Đặng Trần Hoàng tâm sự.

Trong quá trình làm việc tại phòng Kĩ thuật Di truyền, Tiến sĩ Hoàng đã tham gia nghiên cứu và làm chủ các công nghệ tiên tiến trong lĩnh vực Sinh học phân tử và công nghệ gen như: Chủ nhiệm, đề tài cấp Nhà nước “Nghiên cứu sản xuất chế phẩm và thực phẩm chức năng giàu Glucosamine và Chondroitin sulfate (CS) từ phụ phẩm của quá trình chế biến gia cầm”; “Nghiên cứu, ứng dụng Tin sinh học trong việc thiết kế phát triển văcxin và thuốc”; “Nghiên cứu sản xuất Interleukin-2 tái tổ hợp ứng dụng trong điều trị ung thư”…

“

Tôi chọn con đường nghiên cứu ADN huyết thống không phải vì những công thức hóa học khô khan, mà vì sức ám ảnh mãnh liệt của sự thật ẩn sau những chuỗi xoắn kép. Với tôi, mỗi mẫu xét nghiệm không chỉ là những chỉ số peak của locus ADN hay các dải băng tín hiệu trên biểu đồ điện di, mà là hy vọng, là nỗi khắc khoải và là lời giải cho những số phận đang lạc lối. Tôi say mê cảm giác được làm "người phiên dịch" cho ngôn ngữ của tạo hóa, dùng khoa học để kết nối những sợi dây tình cảm đã đứt gãy hoặc giải tỏa những nghi ngại bủa vây một mái ấm. Giữa một thế gian đầy rẫy những biến số và sự mơ hồ, ADN là thứ duy nhất không biết nói dối. Chọn nghề này, tôi chấp nhận đối diện với cả những giọt nước mắt hạnh phúc lẫn những sự thật nghiệt ngã, bởi tôi tin rằng chỉ khi nguồn cội được trả về đúng vị trí, con người mới có thể tìm thấy sự thanh thản thực sự để bước tiếp.

Tiến sĩ Đặng Trần Hoàng - Tổng Giám đốc công ty TNHH Công nghệ Di truyền NOVAGEN tâm sự

Bước ngoặt đến với Tiến sĩ Đặng Trần Hoàng bắt đầu từ năm 2012, khi Tiến sĩ Hoàng đã nhận được học bổng toàn phần của trường Đại học công nghệ Kochi để sang Nhật Bản hoàn thành luận án Tiến sĩ về lĩnh vực Công nghệ sinh học vi sinh vật ứng dụng trong xử lý môi trường, trong đó đã ứng dụng công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới (NGS) để giải mã toàn bộ hệ gen của dòng vi khuẩn tái tổ hợp Pseudoalteromonas sp. 520P1 sản sinh violacein (hoạt chất sinh học có tính năng như thuốc nhuộm màu tím tự nhiên) có nguồn gốc từ mẫu nước biển thu được ở độ sâu dưới 200m so với mực nước biển tại ngoài khơi khu vực biển Kochi, Nhật Bản. Sau khi hoàn thành luận án Tiến sĩ tại Nhật Bản, cuối năm 2015, Tiến sĩ Hoàng về Việt Nam để tiếp tục cống hiến những kiến thức và công nghệ tiên tiến nhằm giải quyết những bài toán ứng dụng khoa học công nghệ vào thực tiễn ở trong nước.

Đặc biệt, năm 2018, cùng với một nhóm các nhà khoa học trẻ có chung đam mê về ứng dụng và phát triển Công nghệ sinh học tại Việt Nam, Tiến sĩ Hoàng đã tham gia sáng lập Viện Công nghệ ADN và phân tích di truyền (GENLAB), đây được coi là nơi nghiên cứu và cập nhật những kỹ thuật và công nghệ mới trong lĩnh vực giải trình tự gen thế hệ mới (NGS) và di truyền y học để có thể ứng dụng hiệu quả công nghệ giải trình tự ADN không chỉ cho mục đích huyết thống mà còn giúp sàng lọc dị tật bẩm sinh ở thai nhi và chẩn đoán sớm các đột biến gen gây bệnh di truyền ở giai đoạn sớm; tạo tiền đề để hiện thực khát vọng của Tiến sĩ Đặng Trần Hoàng nhằm đưa công nghệ NIPT và xét nghiệm ADN huyết thống phổ biến tới cộng đồng với chi phí hợp lý.

Hành trình “bình dân hóa” công nghệ gen của NOVAGEN

Trong tâm thức của nhiều người dân Việt Nam cách đây chỉ một thập kỷ, cụm từ “xét nghiệm ADN" hay "sàng lọc trước sinh NIPT” vẫn là điều gì đó xa xỉ, chỉ xuất hiện trên phim ảnh hoặc dành riêng cho những gia đình có điều kiện kinh tế khá giả. Chi phí đắt đỏ và quy trình phức tạp đã vô tình tạo ra một bức tường ngăn cách giữa thành tựu y học hiện đại và nhu cầu thực tế của đại đa số người lao động. Đứng trước thực trạng đó, Tiến sĩ Đặng Trần Hoàng đã thành lập công ty TNHH Công nghệ Di truyền NOVAGEN với sứ mệnh đầy tính nhân văn: Phá bỏ rào cản tài chính, đưa công nghệ gen từ "tháp ngà" khoa học trở thành một dịch vụ phổ thông, bình dân cho mọi nhà.

Theo Tiến sĩ Đặng Trần Hoàng, lý do khiến các dịch vụ di truyền từng có giá thành cao ngất ngưởng nằm ở việc phụ thuộc hoàn toàn vào máy móc và hóa chất nhập ngoại, cùng quy trình vận hành trung gian tốn kém.

Nhận diện được nút thắt này, Công ty TNHH Công nghệ di truyền NOVAGEN dưới sự dẫn dắt của Tiến sĩ Đặng Trần Hoàng cùng đội ngũ chuyên gia đầu ngành đã quyết tâm làm chủ công nghệ ngay tại nội địa, bằng cách đầu tư hệ thống phòng Lab đạt chuẩn ISO 9001:2015 và trang bị các dòng máy giải trình tự gen thế hệ mới nhất như ABI 3500 (Thermo Fisher, Mỹ), NOVAGEN đã phối hợp với các nhà khoa học tại viện GENLAB tối ưu hóa được quy trình phân tích, cắt giảm tối đa các chi phí phát sinh không cần thiết.

Đối với xét nghiệm ADN huyết thống, NOVAGEN thấu hiểu rằng đây không chỉ là một thủ tục hành chính mà là "chìa khóa" mở ra sự thật, giải tỏa những nghi ngờ và kết nối những tình cảm bị chia cắt. Với mức giá chỉ từ 1.250.000 VNĐ cho một mẫu xét nghiệm – tương đương với vài bữa ăn gia đình – dịch vụ này giờ đây đã nằm trong tầm tay của những người có thu nhập trung bình. Khoa học tại NOVAGEN không còn là những con số lạnh lùng, mà là sự minh bạch giúp các gia đình tìm thấy sự thanh thản, giúp trẻ em được làm giấy khai sinh và nhận lại nguồn cội của mình một cách công bằng nhất.

Song song với ADN huyết thống, công nghệ sàng lọc trước sinh không xâm lấn NIPT là mũi nhọn thứ hai trong chiến dịch "phổ thông hóa" của công ty. Trước đây, nhiều mẹ bầu phải đối mặt với nỗi lo dị tật thai nhi nhưng lại e ngại chi phí NIPT lên tới chục triệu đồng, hoặc phải chấp nhận các phương pháp xâm lấn đầy rủi ro. Thì đến nay, NOVAGEN đã thay đổi cục diện đó bằng cách cung cấp các gói NIPT linh hoạt, giá rẻ nhưng vẫn đảm bảo độ chính xác trên 99,9%. Việc đưa NIPT về mức giá bình dân chính là một cuộc cách mạng trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng, góp phần nâng cao chất lượng giống nòi Việt ngay từ khi còn trong bụng mẹ, đảm bảo rằng "không một mẹ bầu nào bị bỏ lại phía sau" chỉ vì lý do kinh tế.

Sự “phổ thông” của NOVAGEN còn thể hiện ở tính tiện lợi. Với mạng lưới thu mẫu phủ khắp 34 tỉnh thành trên toàn quốc và dịch vụ lấy mẫu tận nhà, rào cản về địa lý đã hoàn toàn bị xóa bỏ. Một người dân ở vùng sâu vùng xa cũng có thể tiếp cận tiêu chuẩn y tế quốc tế tương đương với người ở thủ đô. Đây chính là giá trị cốt lõi của một doanh nghiệp khoa học chân chính: lấy con người làm trung tâm và lấy sự phổ biến của công nghệ làm thước đo thành công.

Nhìn lại chặng đường đã qua, NOVAGEN đã chứng minh rằng công nghệ cao không nhất thiết phải đi đôi với giá thành cao. Bằng tâm huyết của những nhà khoa học mong muốn cống hiến cho cộng đồng, công ty đã biến những vòng xoắn kép ADN khô khan thành những giá trị hạnh phúc hữu hình. Hành trình bình dân hóa xét nghiệm di truyền của NOVAGEN không chỉ là một chiến lược kinh doanh, mà còn là một lời cam kết mạnh mẽ đến từ đội ngũ các nhà khoa học, trong đó có Tiến sĩ Đặng Trần Hoàng: Khoa học vị nhân sinh – mang ánh sáng của sự thật và sức khỏe đến với mọi mái nhà Việt Nam./.

“

Hiện nay, Tiến sĩ Đặng Trần Hoàng đang đảm nhiệm các chức vụ:

- Chủ tịch HĐTV, TGĐ công ty TNHH Công nghệ Di truyền NOVAGEN
- Thành viên Hội đồng khoa học Nghiên cứu ứng dụng liên ngành Công nghệ Hóa học và Sinh học (nhiệm kỳ 2024-2026), Quỹ NAFOSTED, Bộ KHCN
- Thành viên Hội đồng quản lý, Viện Công nghệ ADN và Phân tích Di truyền (GENLAB)
- Thành viên Hội đồng quản lý, Viện Công nghệ sinh học và Hóa dược NOVA (NOVAINS)
- Thành viên Hội Di truyền Y học Việt Nam (VMGA)
- Thành viên Hội Nội tiết sinh sản và Vô sinh Tp. HCM (HOSREM)
- Thành viên Mạng lưới Khoa học Hình sự Châu Á (AFSN)
- Thành viên Hiệp hội Nghiên cứu Di truyền người Châu Á – Thái Bình Dương (APSHG)
- Giảng viên thỉnh giảng, môn Sinh học Di truyền, Cao đẳng Y tế Bạch Mai Hà Nội