PGS.TS.BS Nguyễn Sinh Hiền – người bác sĩ “sáng về y đức, sâu về y lý, vững về y nghiệp”

Trong hàng nghìn bác sĩ đang ngày đêm cống hiến cho ngành y học nước nhà, có một người đã dành trọn gần ba thập kỷ không chỉ để giỏi chuyên môn mà còn để thắp sáng lòng tin, chữa lành những trái tim “non nớt” bằng tất cả tình yêu thương và trí tuệ. Đó là PGS.TS.BS Nguyễn Sinh Hiền - Giám đốc Bệnh viện Tim Hà Nội, người mà giới chuyên môn không còn xa lạ khi nhắc đến với cụm từ “bậc thầy của phẫu thuật Tim”.

Sau 15 năm đào tạo bài bản để được cầm dao mổ. Trong đó, 6 năm học tại Đại học Y Hà Nội, 4 năm là bác sĩ nội trú ở Bệnh viện Hữu nghị Việt - Đức, 2 năm đi Pháp để học về chuyên ngành phẫu thuật tim mạch. Khi về nước, PGS.TS.BS Nguyễn Sinh Hiền tiếp tục học thêm 1 năm ở Viện Tim TP HCM cùng rất nhiều chuyên gia người Pháp. Năm 2001, PGS.TS.BS Nguyễn Sinh Hiền về công tác tại Bệnh viện Tim Hà Nội, đến năm 2004 được là bác sĩ mổ chính.

Người “vá” lành những trái tim cho trẻ em mắc bệnh tim bẩm sinh

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Sinh Hiền, phẫu thuật các bộ phận khác thì có thể ngừng lại để hội chẩn với đồng nghiệp 5-10 phút nhưng đối với tim mạch, khi dùng thuốc cho tim ngừng đập để thao tác thì cần tận dụng từng phút, từng giây và thao tác đòi hỏi độ chính xác cao vì khi làm sai thì không có cơ hội sửa chữa...

Đặc biệt, việc mổ tim ở trẻ còn khó khăn hơn gấp vạn lần. Khác với bệnh tim ở người lớn, đa số bệnh mắc phải ở trẻ em là bệnh lý tim bẩm sinh - vốn có các tổn thương muôn hình vạn trạng, rất phức tạp. Các thăm dò trước mổ như siêu âm, chụp cắt lớp thường không đánh giá hết được các tổn thương. Một cái khó khác khi mổ tim ở trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ sơ sinh là các cơ quan phủ tạng chưa hoàn thiện về chức năng. Do đó, bác sĩ vẫn phải đánh giá, tiên lượng cuộc mổ giành bao nhiêu phần thắng, kéo dài bao lâu...

"Điều này đòi hỏi phẫu thuật viên phải có sáng tạo trong lúc mổ, xử lý tình huống linh hoạt. Mổ cũng phải mổ dưới kính lúp, sợi chỉ nhỏ hơn sợi tóc. Với trẻ sơ sinh mới chào đời 4-5 ngày, các mô rất mềm, rất dễ tổn thương nên bác sĩ phẫu thuật phải cực kỳ nhẹ nhàng khi làm các thao tác" – PGS.TS.BS Nguyễn Sinh Hiền lý giải.

Mỗi ca phẫu thuật khó là thách thức, nhưng với PGS.TS.BS Nguyễn Sinh Hiền cảm giác mổ xong thành công lại là điều vô cùng hạnh phúc. Câu chuyện bé trai 6 tuổi mắc hội chứng hiếm gặp Loeys-Dietz type 1 là trường hợp như thế. Ngay từ lúc trẻ còn trong bụng mẹ ở tháng thứ 6, các bác sĩ tại Pháp đã phát hiện bé mắc Loeys-Dietz type 1. Đây là một rối loạn di truyền ảnh hưởng đến các mô liên kết.

Các mô liên kết đóng vai trò rất quan trọng trong việc cung cấp sức mạnh và sự linh hoạt cho xương, dây chằng, cơ bắp và mạch máu. Vì thế, hội chứng này có thể ảnh hưởng đến hầu hết các bộ phận của cơ thể, trong đó có tim, mạch máu đặc biệt là động mạch chủ, mắt, hệ thống xương, khớp...

Sáu tháng tuổi, bé đã phải trải qua ca phẫu thuật lần đầu tiên trên đất Pháp nhằm vá thông liên thất. Sau đó, gia đình bệnh nhi chuyển về Việt Nam sinh sống. Dù vậy, ca mổ này chưa thể giải quyết hết được các vấn đề, nguy cơ nhập viện vẫn luôn thường trực.

Tháng 6/2022, bé nhập viện tại Bệnh viện Tim Hà Nội vì sức khỏe suy giảm. PGS.TS.BS Nguyễn Sinh Hiền vẫn nhớ như in hình ảnh bé trai 6 tuổi gầy gò, chân tay dài loằng ngoằng như tay nhện, mắt lác, xương ức nhô lên, đứng không vững, có cảm giác các khớp ở tất cả cơ thể đều lỏng lẻo. Hội chứng Loeys-Dietz khiến động mạch chủ giãn đến 8 cm, gấp 5-6 lần so với bình thường ở độ tuổi này, hở van động mạch nặng, tim giãn to.

Các bác sĩ xác định đây là ca khó, phải phẫu thuật kịp thời vì nếu chậm trễ nguy cơ tử vong rất cao. Trẻ có thể bị vỡ động mạch chủ bất cứ lúc nào hoặc suy tim nặng lên. Không có thời gian, không còn đường lùi, các bác sĩ bắt buộc phải áp dụng phương pháp phẫu thuật Bentall.

Đây là phương pháp phẫu thuật khá phức tạp, bao gồm thay van và gốc động mạch chủ, động mạch chủ ngực và cắm lại các động mạch vành vào ống ghép, điều trị các bệnh lý của gốc động mạch chủ. Ở thời điểm đó phương pháp này chủ yếu áp dụng cho người lớn, với trẻ thì chưa có tiền lệ.

Để chuẩn bị cho ca phẫu thuật, cậu bé được "đóng băng" trái tim suốt 3 giờ nhờ hệ thống tuần hoàn ngoài cơ thể (ECMO). Tận dụng khoảng thời gian quý báu đó, các bác sĩ đã tiến hành sửa chữa các dị tật, thay toàn bộ động mạch chủ và van động mạch chủ.

Món quà lớn nhất mà các y, bác sĩ nhận được là cậu bé ấy đã sống. Ngày xuất viện, cậu bé ấy đã viết bưu thiếp để cảm ơn các y, bác sĩ: "Con cảm ơn bác Hiền và các bác sĩ, y tá, điều dưỡng đã mổ và điều trị cho con". Những nét chữ vẫn còn non nớt nhưng với PGS.TS.BS Nguyễn Sinh Hiền và nhiều y, bác sĩ khác, đó là món quà tinh thần vô giá.

"Nếu được chọn lại, tôi vẫn chọn con đường này"

Ước tính khoảng 1% trẻ sinh ra mắc các bệnh lý tim bẩm sinh. Trong đó, chỉ khoảng 50% phải can thiệp, còn lại là các tổn thương không đáng kể, không phải xử lý gì. Có rất nhiều bệnh lý tim bẩm sinh và ở một trẻ có thể mắc một hoặc nhiều dị tật tim đi kèm. Thường gặp nhất là các bệnh lý như: thông liên thất, thông liên nhĩ, còn ống động mạch, hẹp van động mạch phổi, tứ chứng Fallot…

Với sự tiến bộ trong lĩnh vực chẩn đoán và điều trị bằng can thiệp qua da, nhiều bệnh lý tim bẩm sinh có thể sửa chữa hoàn toàn như thông liên thất, còn ống động mạch… Tuy nhiên, cũng có nhiều bệnh lý tim bẩm sinh phải trải qua một hoặc nhiều cuộc phẫu thuật.

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Sinh Hiền, hiện nay số trường hợp bị tim bẩm sinh cần phải mổ ít hơn trước đây rất nhiều. Thời điểm những năm 2000, khi bác sĩ Việt Nam bắt đầu mổ tim thì số trường hợp cần phẫu thuật rất nhiều vì phải mổ cả những trường hợp tim bẩm sinh "già" bị dồn lại từ trước đó.

Điều đáng mừng nhất là trước đây, nhiều trường hợp phải mổ mở thì nay chỉ cần làm tim mạch can thiệp. Những thủ thuật xâm lấn tối thiểu này chỉ cần một hoặc vài vết mổ nhỏ ở khoang liên sườn. Thông qua các lỗ này, camera nội soi và dụng cụ phẫu thuật được đưa vào, giúp bác sĩ quan sát toàn bộ cấu trúc tim trên màn hình video có độ phóng đại cao và tiến hành thao tác chính xác.

Tại Bệnh viện Tim Hà Nội, kỹ thuật mổ ít xâm lấn được bắt đầu từ năm 2016, sau đó phát triển thành phẫu thuật nội soi toàn bộ tim với những ca đơn giản như vá lỗ thông liên nhĩ, thay hoặc sửa van tim. Đến nay, bệnh viện đã tiến tới các kỹ thuật phức tạp hơn, trong đó có thay cùng lúc hai van tim (van động mạch chủ và van hai lá) chỉ qua một đường mổ duy nhất trên thành ngực.

Đảm nhiệm vị trí Giám đốc Bệnh viện Tim Hà Nội, PGS.TS.BS Nguyễn Sinh Hiền đã giảm bớt số ca phẫu thuật vì phải dành thời gian cho công tác quản lý. Ông luôn sắp xếp làm sao để hài hòa giữa quản lý, dạy học và mổ, mong sao truyền đạt được hết kinh nghiệm của mình cho thế hệ sau.

"Mổ tim bẩm sinh khó, vất vả và nhiều thách thức, lương thấp nên ngày càng ít người chọn nghề này. Dù vậy, nếu được chọn lại tôi sẽ vẫn chọn con đường này" – PGS.TS.BS Nguyễn Sinh Hiền khẳng định.

Người truyền cảm hứng không lời

Điều làm nên sự khác biệt ở PGS.TS.BS Nguyễn Sinh Hiền không chỉ nằm ở thành tựu y học mà còn ở cách ông sống và truyền cảm hứng. Là người quản lý tận tụy, PGS.TS.BS Nguyễn Sinh Hiền đã hướng dẫn nhiều bác sĩ trẻ bảo vệ thành công luận văn, luận án. PGS.TS.BS Nguyễn Sinh Hiền cũng là người khởi xướng, tổ chức các lớp học tập huấn phẫu thuật tim ít xâm lấn, đặc biệt là phẫu thuật nội soi tim, kỹ thuật tiên tiến, bước đột phá, dần thay thế phẫu thuật kinh điển tại các bệnh viện với hàng trăm bác sĩ từ khắp nơi trên cả nước.

Không chỉ giỏi chuyên môn, PGS.TS. BS Nguyễn Sinh Hiền còn là một nhà lãnh đạo đầy trách nhiệm. Trong giai đoạn đại dịch Covid-19, khi Hà Nội căng mình chống dịch, ông chính là người tham mưu, xây dựng các kịch bản ứng phó, trực tiếp chỉ đạo chuyên môn để vừa bảo đảm an toàn, vừa duy trì hoạt động khám chữa bệnh. Dưới sự điều hành của ông và tập thể lãnh đạo bệnh viện, Bệnh viện Tim Hà Nội đã hoàn thành mục tiêu kép: chống dịch hiệu quả và giữ vững chất lượng khám chữa bệnh.

Ở vị trí Giám đốc bệnh viện, PGS.TS.BS Nguyễn Sinh Hiền kiêm nhiệm nhiều vai trò: chỉ đạo tuyến, chủ nhiệm đầu ngành tim mạch và lồng ngực,... Nhưng dù công việc có bận rộn đến đâu, ông vẫn giữ một phần thời gian nhất định để tự mình khám bệnh, phẫu thuật cho các ca khó. Bởi với ông, gần bệnh nhân là cách để không bao giờ quên mục tiêu đầu tiên của người làm nghề y đó là cứu người.

Sự mẫu mực ấy đã lan tỏa đến từng đồng nghiệp, từng cán bộ y tế trong bệnh viện. Không chỉ là lãnh đạo giỏi, PGS.TS.BS Nguyễn Sinh Hiền còn là người bạn, người đồng hành được tin tưởng tuyệt đối. Những y tá từng sát cánh với ông đều nói rằng: “Chỉ cần biết bác Hiền đang ở viện, chúng tôi đều yên tâm làm việc”. Đó là thứ uy tín không cần tuyên bố đến từ lòng tin và sự cống hiến không mỏi mệt của người bác sĩ sáng về y đức, sâu về y lý, vững về y nghiệp.

Với sự cố gắng của PGS.TS.BS Nguyễn Sinh Hiền cùng các đồng nghiệp, chất lượng khám, chữa bệnh tại Bệnh viện Tim Hà Nội đã và đang được nâng cao, là địa chỉ tin cậy đối với Nhân dân Thủ đô và cả nước. Gần 30 năm phấn đấu, nỗ lực không ngừng nghỉ, PGS.TS.BS Nguyễn Sinh Hiền đã được tặng nhiều Bằng khen; Giấy khen; Cờ Thi đua của Chính phủ và là một trong các điển hình tiên tiến được biểu dương, khen thưởng của ngành Y tế Hà Nội. Nhưng với PGS.TS.BS Nguyễn Sinh Hiền, phần thưởng lớn nhất khi chọn chiếc áo blouse chính là niềm tin của bệnh nhân. Đó cũng là kim chỉ nam để PGS.TS.BS Nguyễn Sinh Hiền tiếp tục cống hiến nhiều hơn trong sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ sức khỏe Nhân dân./.