Tạo cơ chế đột phá, khơi thông nguồn lực khuyến khích sáng tạo tác phẩm văn học nghệ thuật

Tại kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI ngày 20/4 các đại biểu Quốc hội Đoàn Thành phố Hà Nội thảo luận ở Tổ về Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam.

Phát biểu tại phiên thảo luận của Tổ Hà Nội, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) Lâm Thị Phương Thanh cho biết, trên cơ sở tiếp thu ý kiến của đại biểu, Ban soạn thảo đã tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo, đồng thời, làm rõ một số nội dung còn băn khoăn, nhất là về mức độ “đột phá” của các cơ chế, chính sách.

Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết, đối với băn khoăn liên quan đến mức độ đột phá của cơ chế, chính sách trong dự thảo, ban đầu Nghị quyết được xây dựng với tên gọi nhấn mạnh “cơ chế, chính sách đột phá”. Tuy nhiên, sau đó theo đề nghị của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, tên gọi được điều chỉnh bám sát Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, thống nhất là Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam.

Trong quá trình xây dựng, Bộ VHTT&DL với vai trò cơ quan chủ trì soạn thảo đã nghiên cứu kỹ các nghị quyết liên quan, chọn lọc những nội dung mang tính đột phá, phù hợp để đưa vào dự thảo.

Đối với các chính sách như ưu đãi đất đai, thuế hay hợp tác công tư – vốn đã được quy định trong Luật Đầu tư và các luật liên quan – các cơ quan chức năng đề nghị không đưa vào nghị quyết để tránh trùng lặp. Riêng các công trình đặc biệt, như Bảo tàng Đảng Cộng sản Việt Nam, sẽ có cơ chế riêng trong tổ chức thực hiện và đã được quy định rõ.

Nhấn mạnh điểm cốt lõi, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho rằng, Nghị quyết lần này tạo hành lang pháp lý để trao thêm thẩm quyền cho Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ trong việc quyết định các cơ chế, chính sách mang tính linh hoạt, kịp thời, kể cả việc áp dụng khác với quy định của luật trong một số trường hợp cần thiết nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đang đặt ra trong thực tiễn phát triển văn hóa.

Cách tiếp cận này vừa bảo đảm tính linh hoạt, kịp thời, vừa đặt ra yêu cầu trách nhiệm cao đối với Chính phủ trong quá trình thực thi, đồng thời vẫn chịu sự giám sát chặt chẽ của Quốc hội. Đây được xem là điểm đột phá, tạo “không gian chính sách” cần thiết để xử lý những vấn đề phát sinh nhanh, phức tạp trong lĩnh vực văn hóa.

Ở các lĩnh vực cụ thể, dự thảo Nghị quyết đã đề cập nhiều nội dung thiết thực. Đối với bảo tồn văn hóa truyền thống, lần đầu tiên một số quy định mới được đưa vào nhằm tháo gỡ vướng mắc kéo dài. Về chế độ đãi ngộ nghệ sĩ, nghệ nhân, dự thảo đề xuất tăng mức phụ cấp luyện tập, bồi dưỡng – hiện được đánh giá là chưa tương xứng với thực tế hiện nay.

Trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa, mục tiêu đóng góp 10% GDP được xác định rõ, đi kèm định hướng tập trung vào các ngành có lợi thế như điện ảnh, du lịch văn hóa, du lịch di sản. Đây là bước đi quan trọng trong bối cảnh công nghiệp văn hóa của Việt Nam vẫn còn non trẻ, chưa có hệ thống luật và chiến lược phát triển hoàn chỉnh.

Về cơ chế đặt hàng và khoán chi trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho rằng, đây là nội dung quan trọng nhằm khuyến khích sáng tạo, khắc phục tình trạng thiếu vắng các tác phẩm có giá trị cao trong thời gian qua, nội dung này cũng được các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước rất quan tâm, vì vậy Dự thảo Nghị quyết đã thiết kế một số cơ chế, chính sách khuyến khích phát triển.

Đồng thời, việc hình thành các quỹ văn hóa, quỹ đầu tư mạo hiểm cũng được đặt ra theo tinh thần Nghị quyết 80, nhằm thu hút nguồn lực xã hội hóa, tạo nền tảng huy động nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước.

Một điểm mới đáng chú ý khác là đề xuất đưa Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) vào nghị quyết để có cơ sở pháp lý triển khai sớm các hoạt động, thay vì chờ sửa đổi Luật Lao động.

Ngoài ra, dự thảo cũng đề cập các giải pháp mang tính thực tiễn như giao quyền cho cộng đồng dân cư khai thác thiết chế văn hóa cơ sở nhằm tránh lãng phí; tận dụng trụ sở dôi dư sau sắp xếp bộ máy để phục vụ phát triển văn hóa.

Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh, ngay cả những chính sách quy mô nhỏ cũng có ý nghĩa quan trọng trong việc tháo gỡ vướng mắc từ cơ sở – nơi trực tiếp triển khai các hoạt động văn hóa. Tất cả đều hướng tới mục tiêu chung là tạo chuyển biến thực chất, đồng bộ trong phát triển văn hóa.

Dự thảo Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc bổ sung chính sách mà còn mở ra một cách tiếp cận mới: trao quyền chủ động, tạo cơ chế linh hoạt để xử lý kịp thời những vấn đề thực tiễn. Với tinh thần bám sát Nghị quyết 80, khơi thông nguồn lực và tháo gỡ điểm nghẽn, Nghị quyết được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng vững chắc để văn hóa thực sự trở thành động lực nội sinh, trụ cột phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.