Họa sĩ Bùi Xuân Phái

Ai là  người đam mê tranh Phái, chắc hẳn sẽ vô cùng thích thú khi biết có hẳn một thế giới Phái trong lòng phố cổ Hà  Nội để ghé thăm.

Thế giới Phái nhử nhắn, xinh xắn và  đầy ắp tinh thần Phái. Аến để nhìn kử¹ hơn tranh của ông, biết rõ hơn vử tranh của ông và  hiửu sâu hơn vử con người của người họa sĩ tà i hoa nà y.

Họa sĩ Bùi Xuân Phái. (Nguồn: buixuanphai.com)

Căn phòng nhử - Thế giới Phái - nằm trong một con ngõ nhử tối om, bé tí xíu tại số nhà  87 phố Thuốc Bắc. Ngôi nhà  đã chứng kiến cuộc đời và  sự nghiệp của người họa sĩ lỗi lạc bậc thầy nà y, từ lúc ông sinh ra, lớn lên và  đến khi ông trút hơi thở cuối cùng để trở vử với cát bụi. Ngõ nhõ, phố nhử, nhưng bước và o trong Thế giới Phái, không gian bỗng rộng ra và  sinh động lạ thường bởi sắc mà u khi rực rỡ, khi trầm ấm trong tranh Phái.

Tranh phố Phái - những bức tranh khổ nhử được treo dọc tường lối đi lên cầu thang. Căn phòng nơi Thế giới Phái ngự trị cũng bừng sáng bởi sắc mà u ấm áp của vô số tranh được treo với mật độ dà y đặc trên bốn bức tường. Cảm giác thật tuyệt vời khi được ngắm tranh của người họa sĩ nổi tiếng, không phải ở những galery tranh chép, mà  ở chính nơi ông từng sống, từng miệt mà i cầm cọ, căng toan, pha mà u...

Nhà  thơ Dương Tường từng sung sướng thả mình và o trong thế giới Phái. Và  nhất là  để trầm lặng suy tư trong tiếng nói rêu phong của những phố cổ Hà  Nội, phố cổ Hội An hay những phố đường rừng mạn ngược...

Ai có thể, hơn Phái, đọc được những tâm sự phố trên những mái ngói thâm hà ng thế kỷ sương mưa, trên những mảng vữa lở lói,những bức tường rêu phủ nham nhở, trên những đầu hồi nhà , trên những ngọn đèn đêm chao đưa trên dây điện dăng ngang một ngã tư? Nhà  thơ nà o đã từng nói, như Phái, bắt được nhịp đập xao xuyến của Hà  Nội "ba mươi sáu phố phường," của Hà  Nội xưa "ngà n năm văn vật."

Thế giới Phái được chia thà nh ba khu vực với ba căn phòng, trưng bà y từng chủ đử mà  họa sĩ đã sáng tác. Аược trưng bầy nhiửu nhất vẫn là  đử tà i Phố Cổ Hà  Nội. Dạo qua từng ô cử­a nghệ thuật, người xem như hiểu thêm vử lịch sử­ hội họa của xứ sở mình và  cả những khuynh hướng nghệ thuật được họa sĩ thể hiện. Những quan điểm sáng tác, ảnh hưởng vử điửu kiện xã hội, cũng được tác giả khắc họa rất rõ trên từng tác phẩm của mình qua từng giai đoạn.

Cùng một góc phố Hà ng Mắm hay Hà ng Bạc,Hà ng nón hay Hà ng Khoai, Bùi Xuân Phái cho ta thấy vô và n biến tấu, không trùng lặp, mỗi bức tranh chứa đựng một tâm trạng, riêng biệt, lung linh ở mỗi bức một sắc độ ánh sáng khác. Không thể biết được bao lần ông đã trở lại đử tà i nà y cùng tình yêu mê cuồng với Hà  Nội, với ngôi đửn Bạch Mã, với cây đa Ngõ Gạch, với những tấm bia Văn Miếu...

Họa sĩ Bùi Thanh Phương - con trai họa sĩ Bùi Xuân Phái - đồng thời là  người gác cử­a thế giới Phái tự hà o viết những dòng cảm xúc vử người cha tà i hoa của mình: Tôi đã chứng kiến giây phút cuối cùng của ông và  không thể quên được cặp mắt ấy, cái nhìn choáng váng nghi hoặc ấy. à”ng tử ra bình thản và  dường như không luyến tiếc trần thế, nhưng trần thế luyến tiếc ông, người họa sĩ tà i hoa đã để lại dấu ấn đậm sâu của mình qua hà ng ngà n bức họa mà  ông đã để lại cho đời.

Một Phái khác

Аến thăm thế giới Phái, bạn sẽ dễ dà ng nhận ra một Phái khác bên cạnh danh hiệu ông vua phố cổ mà  thế gian yêu quý dà nh tặng cho ông.

Theo anh Phương, đử tà i tranh khửa thân cũng được họa sĩ Bùi Xuân Phái yêu thích và  vẽ nhiửu. Аử tà i nà y được ông khai thác nhiửu nhất và o thập niên 60 ở thế kỷ trước, khi đó Bùi xuân Phái ở và o lứa tuổi tứ thập, nên có được phong độ nhất vử năng lượng sáng tác cũng như niửm đam mê vẻ đẹp thân thể nữ.

Hầu như các bức tranh khửa thân của ông thường bắt nguồn từ thực tế (mẫu). Thời đó, ông hay đến nhà  các đồng nghiệp có xưởng vẽ để vẽ mẫu. Nhóm các ông thường chung tiửn để thuê người mẫu vử vẽ. Аã nử­a thế kỷ trôi qua, nhưng những người cùng thời với ông, vẫn còn nhắc đến mấy cô model : cô Hòa, cô Thơm...

Anh Phương nói, có vẻ như là  một nghịch lý khi ông họa sĩ già  hiửn là nh rụt rè Bùi Xuân Phái là m kinh ngạc mọi người vì những bức khoả thân mini của ông. Các tư thế mà  ông vẽ bằng nhập tâm đã trở thà nh những dáng đặc biệt Phái và  rất đặc trưng đà n bà  Việt Nam: Những cái lưng khom, quần áo lỡ dở trong lúc chuẩn bị tắm, những cô nà ng của thơ Hồ Xuân Hương với các dáng nằm khiến quân tử­ dùng dằng đi chẳng dứt... à”ng từng nói vui: những khửa thân của mình chỉ là  ý niệm đã qua, của một thời đã mất.

Cũng theo anh Phương, Bùi Xuân Phái còn có đử tà i "búa bổ" khác nữa là  đử tà i chèo. Khi nói đến tranh vẽ vử chèo, bắt buộc người ta phải kể đến Bùi Xuân Phái trước nhất. Có thể nói, những tác phẩm xuất sắc vử chèo của Bùi Xuân Phái đã là m nản lòng bất kử³ họa sĩ nà o nếu có ý muốn cầm cọ để thể hiện mảng đử tà i nà y.

Ở mảng nà y, tranh của ông bớt trầm tư, cô liêu hơn mảng tranh phố. Những bức chèo của Bùi Xuân Phái chứa đựng cái thẩm mử¹ dân gian hóm hỉnh của là ng xã Bắc Kử³. Những chà ng hử say, hử gậy, những đà o lệch, đà o thương, những cô gái soi gương chải tóc, những cảnh sinh hoạt sau hậu trường sân khấu của diễn viên khi họ thay trang phục trước giử biểu diễn... được là m sống động bằng một ngôn ngữ hội họa cũng nôm na, ước lệ như diễn xuất chèo.

Bùi Xuân Phái đã là m nên một ngôn ngữ riêng cho chèo bằng ngôn ngữ của hình và  mầu. Nhân vật của ông, những biến thiên ngà n năm của người thôn quê xuất hiện đầy chất thơ, sâu lắng và  ý nhị.

Năm 1961, Bùi Xuân Phái là m trang trí cho vở chèo Sợi tơ và ng, và  từ đấy ông phát lộ ra cái hay, cái đẹp của chèo, và  tạo ra một cái nhìn riêng, một cõi riêng, bổ sung một mảng đử tà i quan trọng và o di sản nghệ thuật đồ sộ của ông. Khác hẳn với phố cổ, ở mảng tranh chèo, cùng những minh họa cho tập sách vử Hử chèo năm 1981, và  những minh họa cho Thơ Hồ Xuân Hương, khiến người ta phát hiện ra một Bùi Xuân Phái trẻ trung, dí dửm, đầy chất "u-mua" kiểu Pháp.

Ngoà i ra, ở Thế giới Phái, bạn còn được tận mắt ngắm nghía những bức tranh rất đẹp của Bùi Xuân Phái vử biển, chân dung, tết Trung thu... Hầu như ở đử tà i nà o, ông cũng thật xuất sắc.

Họa sĩ Văn Dương Thà nh nhận xét: Ai cũng biết tranh phố cổ của Bùi Xuân Phái nhưng ít người biết ông là  họa sĩ vẽ chân dung bậc thầy của Việt Nam. Hà ng trăm bức chân dung ông vẽ, vợ và  các con cũng như các bạn thân thiết, bức nà o cũng diễn đạt sâu sắc cá tính và  ngoại hình của từng người mà  không bao giử lặp lại."

Một ngà y bình thường, bước chân và o thế giới Phái, ngắm tranh, nghe họa sĩ Bùi Thanh Phương kể chuyện cụ Phái, thời gian như... chậm hơn./.