Đời sống văn hóa

Để nghệ thuật biểu diễn Việt Nam “cất cánh” trong kỷ nguyên số

Thụy Phương • 07:09 23/09/2025

Trong những năm gần đây, đời sống sáng tạo và thưởng thức nghệ thuật tại Việt Nam đã có nhiều thay đổi. Việc ứng dụng công nghệ 4.0 không chỉ mở rộng không gian biểu diễn, cách thức truyền tải mà còn định hình lại mối quan hệ giữa nghệ sĩ, tác phẩm và công chúng. Tuy nhiên, quá trình này cũng đối diện không ít thách thức, đòi hỏi giải pháp đồng bộ về tư duy, nhân lực và hạ tầng.

3.-nghe-thuat-bieu-dien-la-linh-vuc-giau-tiem-nang-co-nhieu-loi-the-de-gop-phan-phat-trien-cong-nghiep-van-hoa.jpg
Nghệ thuật biểu diễn là lĩnh vực giàu tiềm năng, có nhiều lợi thế trong phát triển công nghiệp văn hóa. Ảnh: Khiếu Minh

Công nghệ - đồng sáng tạo cùng nghệ thuật

Chiến lược Phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2020, tầm nhìn 2030 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt ngày 8/9/2016 đã xác định, nếu khai thác hiệu quả, các ngành công nghiệp văn hóa sẽ góp phần quan trọng vào phát triển đất nước, đặc biệt trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0. Là một trong 12 lĩnh vực trọng tâm của công nghiệp văn hóa, nghệ thuật biểu diễn hiện đang đứng trước nhiều cơ hội lớn để bứt phá.

ThS. Cao Phương Dung - Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội nhận định, công nghệ 4.0 không chỉ giúp sân khấu truyền thống hiện đại hóa, dễ tiếp cận với khán giả đương đại mà còn mở ra những thử nghiệm sáng tạo mới trong thiết kế mỹ thuật và hỗ trợ hiệu quả công tác quảng bá. “Có thể nói công nghệ 4.0 đã hiện thực hóa ý tưởng thể hiện, làm tăng hiệu quả nghệ thuật mà vẫn không mất đi giá trị truyền thống vốn có của nghệ thuật truyền thống. Nó chứng minh rằng nghệ thuật sân khấu truyền thống không đứng ngoài dòng chảy công nghiệp văn hóa”, bà Dung nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy, nghệ thuật biểu diễn của Việt Nam đang ở “thời điểm vàng” để bứt phá nhờ sự hỗ trợ của công nghệ vào quá trình sáng tạo, dàn dựng và truyền tải tác phẩm nghệ thuật. Một trong những thay đổi dễ nhận thấy là sự phát triển của trình diễn đa phương tiện. Công nghệ trình chiếu, kỹ xảo ánh sáng, đặc biệt là 3D mapping đã trở thành điểm nhấn tại nhiều chương trình. Tại Nhà hát Ca Múa Nhạc Việt Nam, Nhà hát Giao hưởng Nhạc Vũ kịch TP. Hồ Chí Minh, Nhà hát Tuổi Trẻ… việc ứng dụng màn hình LED, kỹ xảo ánh sáng, 3D mapping đã tạo nên hiệu ứng thị giác mới lạ cho khán giả. Biểu diễn trực tuyến, livestream trên YouTube, Facebook, TikTok cũng là một bước ngoặt quan trọng hình thành thói quen thưởng thức nghệ thuật số trong công chúng. Đáng chú ý, lớp nghệ sĩ trẻ cũng ngày càng chủ động khai thác công nghệ mới như AI, VR, AR. Những chương trình như Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng, Music Home của nhạc sĩ Huy Tuấn, hay các liveshow của Mỹ Tâm, Hà Anh Tuấn đã ứng dụng đồng bộ hệ thống âm thanh ánh sáng thông minh, hologram, mapping 3D mang lại trải nghiệm sống động, hiện đại.

01jpg.jpg
Ứng dụng công nghệ âm thanh, ánh sáng hiện đại là xu hướng tất yếu trong nghệ thuật biểu diễn.

ThS. Đỗ Thị Hồng - Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh TP. Hồ Chí Minh khẳng định: “Việc ứng dụng công nghệ từ công nghệ dàn cảnh số đến kỹ thuật dựng hình 3D, từ thực tế ảo (VR/AR) đến AI sáng tạo đang mở rộng từ vựng ngôn ngữ của nghệ thuật sân khấu và điện ảnh. Các hình thức như cyber-theatre, expanded cinema, interactive cinema cho phép phá vỡ ranh giới truyền thống giữa các loại hình nghệ thuật, giữa sân khấu, điện ảnh, truyền thông, khán giả”. Tuy nhiên, bà cũng cảnh báo: “Mặt trái của quá trình này là xu hướng “hiện tượng hóa” công nghệ, tức lấy công nghệ làm trung tâm thay vì công cụ. Khi hiệu ứng kỹ xảo, hình ảnh ảo hoặc AI trở thành mục đích trình diễn, tác phẩm nghệ thuật có nguy cơ bị rỗng về nội dung, mất đi chiều sâu cảm xúc và chất người”.

Rào cản từ hạ tầng đến tư duy

Dù cơ hội rộng mở nhưng nghệ thuật biểu diễn Việt Nam vẫn gặp nhiều rào cản khi bước vào kỷ nguyên số. Khó khăn lớn nhất đến từ hạn chế về hạ tầng công nghệ và nhân lực kết hợp giữa nghệ thuật - công nghệ.

NSND Triệu Trung Kiên - Giám đốc Nhà hát Cải lương Việt Nam chia sẻ: “Trang thiết bị hiện nay của Nhà hát Cải lương Việt Nam chỉ đáp ứng được cho công tác luyện tập tại sân khấu của Nhà hát, không đủ điều kiện tổ chức biểu diễn, bán vé đón khán giả. Toàn bộ cơ sở vật chất cũ kỹ, lạc hậu được xây dựng từ nhiều chục năm trước đây. Địa điểm không thuận tiện, nằm trong phố nhỏ, xa trung tâm. Sân khấu nhỏ, lượng ghế ít, hệ thống âm thanh, ánh sáng chỉ đáp ứng yêu cầu cơ bản”.

Thực trạng của Nhà hát Cải lương Việt Nam cũng là thực trang chung mà nhiều đơn vị nghệ thuật đang phải đối mặt. Phần lớn nhà hát, sân khấu trong nước còn thiếu thiết bị hiện đại như âm thanh, ánh sáng đạt chuẩn quốc tế, màn hình trình chiếu lớn, công nghệ AR/VR hay 3D mapping. Không ít đơn vị nghệ thuật phải hoạt động trong không gian xuống cấp, khó đáp ứng yêu cầu biểu diễn công nghệ cao.

Theo TS. Phạm Việt Hà - Vụ Khoa học, Công nghệ, Đào tạo và Môi trường, một trong những rào cản đối với sự phát triển của nghệ thuật biểu diễn đó nguồn nhân lực. Đội ngũ đạo diễn, kỹ thuật viên, chuyên gia thiết kế hình ảnh, âm thanh còn hạn chế, chưa đủ năng lực kết hợp giữa nghệ thuật và công nghệ. Trong khi đó, các trường nghệ thuật vẫn thiên về đào tạo truyền thống, chưa chú trọng kỹ năng công nghệ, thiết kế đa phương tiện, sân khấu số, kỹ xảo công nghệ... Một số nghệ sĩ và nhà quản lý còn e ngại đổi mới, lo công nghệ làm mất bản sắc truyền thống.

Bên cạnh đó, vấn đề kinh phí và chính sách đầu tư cũng là một trở ngại lớn. Để sản xuất một chương trình biểu diễn công nghệ cao đòi hỏi chi phí rất lớn, trong khi vốn đầu tư của Nhà nước hạn chế, chính sách xã hội hóa chưa tạo được động lực để doanh nghiệp hợp tác cùng nghệ sĩ. Thị trường nghệ thuật công nghệ số tại Việt Nam chưa được định hình rõ ràng; thói quen trả phí để thưởng thức nghệ thuật trực tuyến chưa phổ biến dẫn đến khó khăn trong thương mại hóa sản phẩm.

TS. Phạm Ngọc Hiền, Trưởng Ban Lý luận và Phê bình, Hội Nghệ sĩ Múa TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Cho đến nay, Việt Nam vẫn chưa có chiến lược quốc gia rõ ràng về phát triển nghệ thuật số hay các cơ chế tài trợ riêng biệt cho các dự án ứng dụng công nghệ mới vào biểu diễn. Sự chậm trễ trong xây dựng hành lang pháp lý và hỗ trợ tài chính khiến các nghệ sĩ, đơn vị tổ chức lúng túng trong triển khai, đặc biệt với mô hình mới như biểu diễn trong metaverse, sử dụng AI hay trình diễn thực tế ảo”.

Để nghệ thuật biểu diễn “cất cánh” trong kỷ nguyên số

Theo giới chuyên môn, để nghệ thuật biểu diễn “cất cánh” trong kỷ nguyên số cần đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, phải nâng cao nhận thức của nghệ sĩ, nhà quản lý và công chúng về vai trò công nghệ; đổi mới tư duy quản lý văn hóa nghệ thuật; xây dựng chính sách khuyến khích các dự án sáng tạo, đặc biệt từ giới trẻ và các nhóm khởi nghiệp.

Một nhiệm vụ then chốt là đào tạo nhân lực nghệ thuật - công nghệ. Các cơ sở đào tạo cần bổ sung môn học liên quan đến sân khấu số, thiết kế âm thanh - ánh sáng hiện đại, 3D mapping, AR/VR, AI. Đồng thời, tăng cường tổ chức tập huấn ngắn hạn cho nghệ sĩ, kỹ thuật viên, đạo diễn; mở rộng hợp tác quốc tế để học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia có nền nghệ thuật công nghệ cao.

Hạ tầng kỹ thuật cũng phải được đầu tư bài bản. Hệ thống nhà hát, trung tâm biểu diễn cần nâng cấp để tích hợp công nghệ mới. Có thể xây dựng sân khấu công nghệ cao tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh như mô hình thử nghiệm, nơi tổ chức các chương trình đa phương tiện, biểu diễn tương tác. Nhà hát cũng nên trang bị studio âm thanh, hình ảnh để sản xuất chương trình trực tuyến chất lượng cao, đưa nghệ thuật Việt ra thế giới. Ngoài ra, cần tạo “vườn ươm sáng tạo” kết nối nghệ sĩ - kỹ sư công nghệ - nhà sản xuất; tổ chức liên hoan, cuộc thi nghệ thuật thử nghiệm công nghệ số… Quan trọng hơn cả, đổi mới phải song hành với gìn giữ bản sắc. Công nghệ phải trở thành công cụ làm nổi bật giá trị nghệ thuật truyền thống như tuồng, chèo, cải lương, dân ca, múa rối. Việc xây dựng thư viện số, chuyển thể tác phẩm kinh điển sang định dạng số sẽ góp phần vừa bảo tồn, vừa quảng bá hiệu quả.

anh-2.jpg
Công nghệ 4.0 nâng tầm trải nghiệm khán giả trong các chương trình nghệ thuật.

Việc ứng dụng công nghệ 4.0 vào nghệ thuật biểu diễn không còn là lựa chọn mà là con đường tất yếu để hội nhập và phát triển. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy chỉ khi có chiến lược đầu tư dài hạn, gắn kết đa ngành và đào tạo nhân lực chuyên sâu, nghệ thuật công nghệ mới phát huy hết tiềm năng. Với Việt Nam, việc học hỏi mô hình thế giới và điều chỉnh phù hợp thực tiễn sẽ là nền tảng để xây dựng nền nghệ thuật biểu diễn hiện đại nhưng vẫn đậm bản sắc dân tộc trong kỷ nguyên số./.

Bài liên quan
  • Kỷ niệm 995 năm danh xưng Nghệ An, 95 năm Xô viết Nghệ Tĩnh
    Tối 12-9, tỉnh Nghệ An tổ chức Lễ kỷ niệm 995 năm danh xưng Nghệ An (1030 - 2025), 95 năm Xô viết Nghệ Tĩnh (12-9-1930 - 12-9-2025), đón Bằng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt “Những địa điểm ghi dấu Phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh (1930-1931) tại Nghệ An" và ra mắt show trải nghiệm đêm “Lửa Xô viết”.
(0) Bình luận
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Hà Nội khẳng định vị thế trung tâm hội tụ và lan tỏa các giá trị văn hóa của cả nước
    Chiều 17/11 tại Hà Nội, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức gặp mặt báo chí thông tin về Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội 2026. Sự kiện sẽ diễn ra vào ngày 21 - 22/11 tại không gian phố đi bộ hồ Gươm (phường Hoàn Kiếm), với các hoạt động phong phú, đặc sắc, hấp dẫn, qua đó giới thiệu bản sắc văn hóa và hình ảnh Thủ đô đến công chúng trong nước, bạn bè quốc tế, khẳng định vai trò là trung tâm lớn về văn hóa, nơi hội tụ và lan tỏa các giá trị văn hóa của cả nước.
  • Để “Ngày Văn hóa Việt Nam” trở thành dấu ấn thương hiệu của Thủ đô
    Trong giai đoạn 2026 - 2030, Hà Nội sẽ tổ chức thường niên chuỗi sự kiện “Ngày Văn hóa Việt Nam” vào dịp 24/11 gắn liền với các ngày lễ lớn tháng 11 nhằm xây dựng dấu ấn thương hiệu đặc trưng cho Thủ đô. Mở đầu bằng tuần lễ sôi động tại phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm cùng 126 xã, phường vào năm 2026, chương trình huy động sự phối hợp đồng bộ từ giáo dục, bảo tàng đến ứng dụng công nghệ số và phát triển sản phẩm thủ công sáng tạo...
  • Trường THCS Sài Đồng kỷ niệm 40 năm thành lập và đón nhận Cờ thi đua của thành phố
    Ngày 18/11, Trường THCS Sài Đồng (phường Phúc Lợi, Hà Nội) tổ chức Lễ kỷ niệm 40 năm thành lập (1986-2026) và đón nhận Cờ thi đua xuất sắc của UBND TP Hà Nội. Đây là dấu mốc ghi nhận những nỗ lực của nhiều thế hệ cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh, đồng thời mở ra chặng đường phát triển mới của nhà trường sau quá trình hợp nhất ba cơ sở giáo dục.
  • Phú Nghĩa quảng bá tinh hoa làng nghề truyền thống mừng Ngày Văn hoá Việt Nam
    Thông tin từ UBND xã Phú Nghĩa (TP Hà Nội), hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) năm 2026, chính quyền địa phương sẽ tổ chức Tuần lễ Văn hóa Phú Nghĩa năm 2026, chủ đề “Hương sắc làng nghề - Hội tụ tinh hoa” với nhiều hoạt động trọng tâm từ ngày 20 – 23/11 tại khu sinh thái ở thôn Thanh Sơn.
Đừng bỏ lỡ
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
  • Triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”
    Sáng 17/11, tại không gian Villa 49 Trần Hưng Đạo (phường Cửa Nam, TP. Hà Nội), đã diễn ra phiên khai mạc triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Ngày Văn hóa Việt Nam, Ngày hội Đại đoàn kết
    Theo Ban Tuyên giáo Trung ương, phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) cần gắn việc kế thừa các giá trị lịch sử, tư tưởng với những nhiệm vụ cụ thể trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
  • 260.000 lượt khách tham gia Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 sau 3 ngày tổ chức
    Ba ngày đầu tiên, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 đã đón ước tính 260.000 lượt người tham gia tại 5 khu vực, với 88 hoạt động được tổ chức. Đây cũng là mùa có lượng công chúng tham gia lớn nhất từ trước đến nay.
  • “Theo bước di sản cộng đồng 2026”: Biến giá trị văn hóa thành sản phẩm đáp ứng thị trường
    Chiều 16/11, tại Hội quán Phúc Kiến (Hà Nội), Lễ trao giải và khai mạc triển lãm cuộc thi “Theo bước di sản cộng đồng 2026” đã chính thức diễn ra. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế ứng dụng xuất sắc nhất, mở ra hướng đi mới trong việc gắn kết văn hóa truyền thống với bài toán sinh kế bền vững.
Để nghệ thuật biểu diễn Việt Nam “cất cánh” trong kỷ nguyên số
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO