Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát: Chính sách chưa có tiền lệ để Hà Nội phát triển trong tình hình mới

Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Trần Anh Tuấn khẳng định, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) là chính sách chưa có tiền lệ, cho phép doanh nghiệp thử nghiệm sản phẩm, dịch vụ mới trong môi trường an toàn, khắc phục khoảng trống pháp lý và nâng cao sức cạnh tranh.

Thực tế, trên thế giới, ý tưởng về thử nghiệm có kiểm soát được hình thành từ đầu năm 2012, khi Cục Bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực tài chính của Hoa Kỳ (CFPB) đưa ra sáng kiến về mô hình dạng không gian pháp lý thử nghiệm, ở đó các doanh nghiệp có thể thử nghiệm các sản phẩm, mô hình kinh doanh và cơ chế dịch vụ mà không phải thực thi các nghĩa vụ pháp lý thông thường.

Tuy nhiên mô hình quản trị trở thành hiện thực vào năm 2015 do cơ quan quản lý tài chính Vương quốc Anh (FCA) triển khai. Kể từ đó các mô hình thử nghiệm có kiểm soát sớm thu hút được sự chú ý của thế giới và được nhiều quốc gia áp dụng như: Hồng Kông (Trung Quốc), Úc, Canada, Malaisia, Singapore, Nhật, Hàn Quốc, Thái Lan, Hà Lan, Thụy Sĩ, Đài Loan (Trung Quốc)… Hiện nay có tới 45 quốc gia và vùng lãnh thổ sử dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát.

Tại Việt Nam, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 94/2025/NĐ-CP ngày 29/4/2025 quy định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng, cho thấy xu hướng mở rộng chính sách thử nghiệm sang các ngành kinh tế trọng điểm. Một số địa phương như TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng cũng đã chủ động ban hành Nghị quyết riêng về thử nghiệm có kiểm soát trong các lĩnh vực đổi mới sáng tạo.

Đối với Hà Nội là trung tâm đổi mới sáng tạo, công nghệ cao và khởi nghiệp quốc gia, vì vậy việc xây dựng và ban hành Nghị quyết của HĐND Thành phố về thử nghiệm có kiểm soát là cần thiết và cấp bách. Việc ban hành Nghị quyết này sẽ tạo cơ sở pháp lý cụ thể cho phép các tổ chức, doanh nghiệp thử nghiệm sản phẩm, dịch vụ, mô hình mới trong phạm vi, thời gian nhất định với sự giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý, hỗ trợ thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi phí, gia tăng năng suất, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của Thủ đô và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong tình hình mới. Kết quả của các dự án thử nghiệm sẽ là căn cứ thực tiễn để đề xuất sửa đổi, hoàn thiện các quy định pháp luật hiện hành.

Hiện nay, Thành phố Hà Nội chưa có văn bản pháp luật quy định đầy đủ về thử nghiệm có kiểm soát để thử nghiệm những sản phẩm, công nghệ, mô hình kinh doanh mới có tính đổi mới sáng tạo. Vì vậy, Hà Nội cần có một chính sách mới, chưa từng có tiền lệ nhằm đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của sự phát triển kinh tế - xã hội.

Mục đích của việc ban hành Nghị quyết quy định một số nội dung về thử nghiệm có kiểm soát tại Thành phố Hà Nội để cụ thể hóa chủ trương, định hướng của Thành phố về phát triển khoa học, công nghệ và thử nghiệm có kiểm soát tại Thành phố Hà Nội theo Luật Thủ đô 2024. Đồng thời, tạo lập không gian thử nghiệm để hỗ trợ xây dựng, phát triển các sản phẩm thử nghiệm phù hợp với nhu cầu của thị trường, đánh giá rủi ro, chi phí, lợi ích của các giải pháp thử nghiệm, qua đó thúc đẩy ứng dụng và thương mại hóa các sản phẩm thử nghiệm mới mang lại giá trị, hiệu quả cao về kinh tế - xã hội.

Nhất là xây dựng và hoàn thiện các quy chuẩn, tiêu chuẩn, định mức kỹ thuật mới, cơ chế giám sát, hỗ trợ nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và phát triển thị trường cho sản phẩm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo; kiến nghị các giải pháp hoàn thiện pháp luật về các lĩnh vực, nội dung có liên quan làm cơ sở cho việc áp dụng chính thức các sản phẩm đã được thử nghiệm.

Việc xây dựng và ban hành Nghị quyết được gắn kết chặt chẽ thử nghiệm có kiểm soát với việc triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Luật Thủ đô 2024 và các chiến lược phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số của quốc gia và Thành phố Hà Nội.

Theo chia sẻ của ông Nguyễn Hòa Bình - Chủ tịch Tập đoàn NextTech, Hà Nội đang có một chuỗi Nghị quyết mang tính tổng thể, liên thông, đặt nền tảng phát triển cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong 10 – 20 năm tới. Đặc biệt, Nghị quyết về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát được ông Nguyễn Hòa Bình đánh giá rất quan trọng và mang tính nền tảng, bởi sự linh hoạt là yếu tố sống còn với đổi mới sáng tạo.

Chủ tịch Tập đoàn NextTech khẳng định, với Luật Thủ đô 2024 và Nghị quyết số 57-NQ/TW, Hà Nội có thêm cơ sở pháp lý, chính sách đặc thù thực hiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát hiệu quả. Bên cạnh đó, ông Nguyễn Hòa Bình đề xuất cơ chế thử nghiệm có kiểm soát nên trao quyền cho các cơ quan chuyên môn quyết định nhanh trong phạm vi chuyên môn; đồng thời cần gắn với chính sách quảng bá quốc tế để thu hút startup nước ngoài đến Hà Nội thử nghiệm./.