Bài học kinh nghiệm của Hà Nội để tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng nhấn mạnh, kết quả 1 năm qua khẳng định mô hình hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp trên địa bàn Thành phố là chủ trương đúng đắn, phù hợp với thực tiễn.

Bước đầu đã hình thành phương thức quản trị mới hiệu quả hơn, gần dân, sát dân hơn. Hệ thống chính trị của thành phố đang chuyển dần phương thức lãnh đạo điều hành từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại; từ chính quyền quản lý sang chính quyền phục vụ; từ điều hành hành chính sang điều hành bằng dữ liệu; từ phối hợp qua nhiều tầng nấc sang trực tiếp từ thành phố xuống xã, phường.

Sau 1 năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trên địa bàn Hà Nội, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm thực tiễn quý giá.

Một là, phải giữ vững vai trò lãnh đạo toàn diện, xuyên suốt của cấp ủy; bảo đảm sự thống nhất cao trong lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành giữa 4 trục Đảng - Hội đồng Nhân dân - Ủy ban Nhân dân - Mặt trận Tổ quốc. Nơi nào cấp ủy quyết liệt, người đứng đầu sâu sát cơ sở, duy trì tốt cơ chế giao ban, kiểm tra, giám sát và xử lý công việc theo tiến độ, kết quả thực hiện nhiệm vụ thì nơi đó bộ máy vận hành ổn định, thông suốt, xử lý hiệu quả các vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở.

Hai là, thực tiễn Hà Nội cho thấy giá trị cốt lõi của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không nằm ở việc giảm một cấp hành chính hay sắp xếp lại tổ chức bộ máy mà ở việc hình thành phương thức quản trị mới theo hướng gần dân, sát cơ sở, phân định rõ trách nhiệm và lấy hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo đánh giá. Thành công của mô hình phải được đo bằng năng lực giải quyết các vấn đề thực tiễn, chất lượng quản trị địa phương và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.

Ba là, trong điều kiện không còn cấp huyện, cấp xã phải thực sự trở thành trung tâm quản trị địa bàn. Hiệu quả vận hành của mô hình phụ thuộc trước hết vào chất lượng đội ngũ cán bộ, nhất là người đứng đầu. Thực tiễn cho thấy sự khác biệt giữa các địa phương không chủ yếu nằm ở tổ chức bộ máy hay điều kiện nguồn lực mà nằm ở năng lực quản trị địa bàn, năng lực tổ chức thực hiện, khả năng xử lý các vấn đề phức tạp và tinh thần trách nhiệm của người đứng đầu.

Bốn là, phân cấp, phân quyền chỉ phát huy hiệu quả khi đi đôi với phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm và bảo đảm đầy đủ các điều kiện thực hiện. Việc giao quyền phải gắn với giao nguồn lực, dữ liệu, nhân lực và cơ chế kiểm tra, giám sát phù hợp; bảo đảm nguyên tắc một việc chỉ giao một cơ quan chủ trì, chịu trách nhiệm chính. Đây là điều kiện tiên quyết để phát huy tính chủ động, sáng tạo của cơ sở và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Năm là, cải cách hành chính phải được thực hiện đồng thời với phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số. Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, tái cấu trúc quy trình giải quyết công việc trên cơ sở dữ liệu số, giảm tối đa khâu trung gian, thực hiện nguyên tắc “người dân chỉ cung cấp thông tin một lần”, “cơ quan nhà nước chủ động khai thác dữ liệu” là điều kiện quan trọng để phát huy hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Sáu là, việc tổ chức bộ máy, bố trí cán bộ, phân bổ nguồn lực và cơ chế điều hành phải căn cứ vào quy mô dân số, không gian phát triển, mức độ đô thị hóa và khối lượng nhiệm vụ thực tế của từng xã, phường; chuyển từ quản lý theo địa giới hành chính sang quản trị theo đặc điểm địa bàn và yêu cầu phát triển.

Bảy là, hiệu quả của mô hình phải được kiểm chứng bằng khả năng tháo gỡ các điểm nghẽn tồn tại kéo dài và tạo động lực phát triển mới. Thực tiễn Hà Nội cho thấy, khi thẩm quyền được phân định rõ, trách nhiệm được giao cụ thể và cơ sở được trao quyền đầy đủ thì nhiều khó khăn, vướng mắc kéo dài trong công tác giải phóng mặt bằng, quản lý đất đai, đầu tư công, trật tự xây dựng, triển khai các dự án trọng điểm và giải quyết các vấn đề dân sinh được xử lý nhanh hơn, hiệu quả hơn.

Tám là, đối với đô thị đặc biệt như Hà Nội, chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ mà phải trở thành phương thức quản trị mới. Dữ liệu phải được xác định là nguồn lực chiến lược; quản trị - điều hành - đánh giá phải dựa trên dữ liệu. Bài học kinh nghiệm là phải lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm; lấy dữ liệu làm nền tảng; lấy dịch vụ công trực tuyến làm khâu đột phá; đồng thời xây dựng các nền tảng số dùng chung, cơ sở dữ liệu liên thông và cơ chế giám sát theo thời gian thực.

Từ thực tiễn 1 năm vận hành có thể khẳng định, việc hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ là sắp xếp tổ chức bộ máy mà là quá trình đổi mới toàn diện phương thức quản trị địa phương. Thành công của mô hình cuối cùng được quyết định bởi chất lượng người đứng đầu, mức độ phân quyền thực chất, năng lực giải quyết các vấn đề ngay từ cơ sở và khả năng chuyển đổi từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu.

Đây không chỉ là bài học của Hà Nội mà còn là những kinh nghiệm có giá trị tham khảo đối với quá trình tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trong phạm vi cả nước./.