ăng phéc-mơ-tuya và  niềm tin vào Người Hà  Nội (Bài 2)

Giữa bức tường tróc lở vữa của số nhà  61, có một ông già , đeo kính trễ nải, lần từng mũi kìm sử­a khóa. Những bà , những chị, những cô gái Hà  thà nh thanh lịch khoác những chiếc túi da trị giá cả ngà n đô-la lặng lẽ xếp hà ng đứng chử. à”ng là  Nguyễn Hữu Khang, ông tổ của nghử sử­a khóa đất Hà  thành.

Con người ông Khang, đến những đồ dùng, vật dụng quanh ông, cái gì cũng cũ kử¹. Chiếc tủ nhôm cũ kử¹, những chiếc kìm mòn bóng, những chiếc hộp đựng đồ mốc meo, chiếc quạt con cóc tuổi đời ngót 30 năm chạy vè vè, và  những ngón tay chai sần, đậm dấu ấn của người thợ thủ công. Ngay cả cái từ phéc-mơ-tuya mà  ông quảng cáo trên tấm bảng cũng cũ kử¹, cổ kính lắm. Chỉ có người lớn tuổi mới hiểu được cái từ ấy.

à”ng Khang bảo: Văn hóa đặc sắc của người Hà  Nội được tạo nên bởi các phố nghử. Nhiửu nghử mất đi, nhiửu nét văn hóa cũng mất đi. Hà  Nội mất đi nhiửu nghử độc đáo lắm. Аố cậu tìm ra ông già  nà o là m nghử hà n dép, ông thợ nà o bơm mực bút bi, khắc chữ bút máy, vá lộn cổ áo, hay bơm ga bật lử­a nữa đấy?

Vậy nên, dù một và i nét của người Hà  Nội mai một đi cũng là  điửu bình thường thôi mࠝ. à”ng Khang lý giải rằng, dù đã có nhiửu cử­a hà ng thay khóa, sử­a túi ở phố Hà  Trung, song người ta vẫn xếp hà ng nhử ông sử­a khóa là  vì còn có nhiửu người muốn giữ lại những chiếc túi chứa đầy kỷ niệm, giữ chất zin cho món đồ của mình. Còn người cần đến ông, thì ông còn là m việc, vừa vui vẻ, vừa để kiếm sống.

à”ng Nguyễn Hữu Khang đã có 60 năm là m nghử chữa khóa. Ảnh: Phạm Ngọc Dương.

Cho đến nay, đã 60 năm tròn, ông Nguyễn Hữu Khang ngồi ở bức tường của số nhà  61 Hà ng Аường để chữa khóa. Tổ tiên nhà  ông ở phố Hà ng Аường. Cha ông là  thợ khâu đệm, salon. Nghử chữa khóa là  do ông tự học. à”ng thuần thục đến nỗi, nhắm mắt cũng có thể gắn cái răng khóa và o đúng vị trí.

Hà  Nội trải qua bao cơn thế sự, nhưng 60 năm nay, ông Khang vẫn ngồi vỉa hè, chậm rãi và  chiêm nghiệm từng sự đổi thay của Hà  Nội. à”ng bảo, phố Hà ng Аường xưa kia là  con đường tơ lụa, nơi người Hà  Nội bán len dạ, người Ấn Аộ đến thuê cử­a hà ng bán lụa. Con phố yên bình, sạch sẽ và  lịch lãm lắm. Chỉ và o những ngà y rằm, người bán người mua mới tấp nập, nam thanh nữ tú với tà  áo phấp phới đi ngắm phố phường. 20 năm trở vử trước, tà u điện vẫn chạy qua phố Hà ng Аường. Mùa nà o, thức ấy.

Buổi sáng có quán ăn sáng, đêm có tiếng rao của chị bán khoai nướng, ngô luộc, lạc rang, bánh khúc, bánh tẻ. Tôi ngồi sử­a khóa mà  ngẩn ngơ với vẻ đẹp của con gái tân thời. Vẫn chỉ là  tà  áo dà i, nhưng mỗi mùa họ trưng diện một mà u. Аi đứng khoan thai, nói năng lễ phép, cử­ chỉ ân cần, thái độ lịch thiệp, chứ đâu có như bây giử..., ông tổ nghử phéc-mơ-tuya dõi ánh mắt dọc con phố đông đúc cộ xe than thở. Thú thực, ngồi trò chuyện với ông lão sử­a khóa, đôi lúc, tôi thấy ông như một nhà  sử­ học, có lúc lại thấy bóng dáng của nhà  khảo cổ, lại có lúc ông là  một nhà  văn hóa, nhà  phê bình. Phải chăng người Hà  thà nh xưa là  vậy? Аến ông lão sử­a khóa mà  học thức cũng uyên thâm, nhìn mọi thứ theo chiửu sâu bản chất.

"à”ng già  phéc-mơ-tuya" vẫn có niửm tin son sắt và o một Hà  Nội sâu lắng, trầm tư. Ảnh: Phạm Ngọc Dương

Tôi tử vẻ buồn cùng với dòng tâm trạng của ông, sự hoà i niệm vử một Hà  Nội xưa, thì ông chợt cười rung rinh cặp kính. à”ng lão sử­a khóa nà y kể: Cậu biết không, mấy năm trước, cái nhà  cách chỗ tôi ngồi 20 mét, đà o móng là m lại, đà o trúng giọt gianh (nơi đặt hà ng ngói cuối cùng của mái nhà ) của một ngôi nhà  cổ. Ngôi nhà  cổ ấy nằm dưới lòng đất. Аiửu đó có nghĩa, con phố Hà ng Аường cũng như những con phố khác trong khu phố cổ nà y từng là  vùng đất trũng được bồi lấp. Những con phố như Cầu Gỗ, Chả Cá, Hà ng Mắm, Hà ng Muối, Hà ng Buồm, Hà ng Bồ, Cầu Аông... chỉ nghe đã thấy liên quan đến sông nước rồi.

Hà  Nội từng là  nơi trên bến dưới thuyửn, do người tứ xứ đến buôn bán, sầm uất mà  tạo nên. Thế nên nó mới có tên Kẻ Chợ. Аến ngà y nay, cái tên Kẻ Chợ vẫn phản ánh đúng bản chất của Hà  Nội. Аất nước chuyển biến nhanh quá, Hà  Nội còn thay đổi nhanh hơn. Người cũ đi gần hết rồi, người tứ xứ cơ bản đã chiếm lĩnh Hà  Nội. Nhưng bánh xe lịch sử­ vẫn phải quay, vạn vật vẫn phải biến chuyển, con người muốn tồn tại thì phải thích nghi. Ai thích nghi thì tồn tại, không thì bị gạt ra ngoà i. Аó là  quy luật từ xưa và  mãi mãi sau vẫn thế. Người tứ xứ sẽ mang cả tốt và  xấu đến, nhưng quá trình sà ng lọc sẽ để lại những tinh hoa và  sẽ lại thấy một Hà  Nội khác trong cái bản chất đẹp đẽ xưa cũ.

Hà  Nội xưa. Ảnh: Internet.

Cái lý luận của ông già  sử­a khóa mấy chục năm dõi mắt nhìn sự đổi thay của Hà  Nội thật lạ và  sắc sảo. Hà ng ngà y, ông nghe thấy nhiửu tiếng cãi vã, nhiửu tiếng chử­i tục, nhiửu sự vô cảm, nhiửu sự tranh già nh, kèn cựa từng miếng cơm, thậm chí chút không gian vỉa hè của những con người ghi tên và o hộ khẩu thủ đô, song ông vẫn có niửm tin son sắt và o một Hà  Nội sâu lắng, trầm tư. Cái Hà  Nội chiửu sâu ấy vẫn sống âm ỉ, không bao giử có thể mất đi được.

Giữa phố sá xô bồ, gấp gáp, tiện dụng nà y, sẽ chẳng còn một Hà  Nội với Người ra đi đầu không ngoảnh lại/ Sau lưng thửm nắng lá rơi đầy của Nguyễn Аình Thi, sẽ chẳng còn ông đồ già  Vũ Аình Liên với Mỗi năm hoa đà o nở/ Lại thấy ông đồ già / Bà y mực tà u giấy đử/ Bên phố đông người qua... Dù người Hà  Nội sẽ không thể là  người Hà  Nội xưa, nhưng người Hà  Nội sẽ mãi là  người Hà  Nội. Người Hà  Nội xưa, người Hà  Nội nay và  người Hà  Nội mai sau sẽ không giống nhau, nhưng người Hà  Nội sẽ mãi là  người Hà  Nội, không lẫn và o đâu được.

à”ng thợ khóa Nguyễn Hữu Khang sinh được 3 người con, một trai, hai gái. Con trai là  thợ sử­a chữa máy ảnh là nh nghử, con gái đửu theo nghiệp dạy học. Vợ ông cũng là  cán bộ Nhà  nước, đã vử hưu. Con cái sống ở phố khác. à”ng bà  sống cùng nhau trong căn phòng nhử, độ 20 mét vuông trên tầng 2 của ngôi nhà  61 Hà ng Аường. Căn phòng nà y thuê của Nhà  nước từ năm 1954, và  hà ng năm vợ chồng ông vẫn trả tiửn thuê nhà . Chưa bao giử trong ông nảy sinh ý định chạy chọt để hoà n thiện giấy tử rồi chuyển nhượng, chiếm đoạt căn phòng bạc tỉ.

Từ đời cha ông, tổ tiên, đến đời ông, rồi đời con, đời cháu, đại gia đình nà y vẫn giữ lử thói xưa cũ của người Hà  Nội. Không kể ngà y lễ, ngà y tết, những ngà y thường, con cái đi là m kiếm sống, các cháu đi học, nhưng ngà y thứ 7, đã thà nh lệ, dứt khoát phải ở bên nhau. Hôm đó, con trai, con gái, con dâu, con rể cùng đi chợ, là m món ăn, rồi quây quần bên mâm cơm, chén trà , hửi thăm cuộc sống của nhau, động viên, tìm cách giúp đỡ nhau và  khuyên bảo nhau nhiửu điửu bổ ích trong cuộc sống.

Hà  Nội xưa cũ, lắng sâu hiện ra trong câu chuyện của cô giáo vử hưu và  ông thợ chữa khóa già . Ảnh: Phạm Ngọc Dương.

Chiửu dần buông. ành nắng xiên xiên qua những nếp nhà  cũ kử¹. Dòng người đổ vử phố cổ cà ng đông. à”ng tổ của nghử sử­a khóa chuẩn bị dọn đồ, thì có một phụ nữ đứng tuổi đạp xe đến, miệng cười như hoa nở. Họ khiêm nhường cúi đầu chà o anh, chà o em. Người phụ nữ đó là  bà  Nguyễn Hồng Liên, cô gái gốc nhiửu đời Hà  Nội, là  giáo viên vử hưu, hiện sống ở phố Quán Thánh. à”ng Khang giới thiệu rằng, bà  Liên là  cô giáo của cô con cả của ông hồi cấp tiểu học.

Mặc dù cô học sinh của bà  Liên cũng đã sắp vử hưu, song cô giáo và  phụ huynh vẫn thân thiết, tình cảm như mấy chục năm trước. Thi thoảng, họ vẫn tìm đến nhau để hửi han, tâm sự theo cách của những người xưa cũ. Lý do bà  Liên tìm đến gặp ông thợ sử­a khóa hôm ấy chỉ đơn giản là  muốn ông ngắm xem chiếc kính bà  đeo có hợp không, chiếc áo chống nắng bà  mặc có diêm dúa quá không? Bà  bảo, dùng hai thứ đó sợ ăn chơi, lố bịch quá khiến người ta cười, nhưng không dùng thì sợ con gái buồn, vì đó là  quà  tặng của con.

à”ng Khang ngắm nghía rồi bảo: Em à , em đẹp ở tâm hồn, ở cốt cách, chứ đâu có đẹp ở cái kính và  chiếc áo chống nắng. Họ ngồi nói chuyện với nhau trang trọng, tình cảm, lễ giáo bên vỉa hè đến lúc chiửu buông. Tôi thấy một Hà  Nội xưa cũ, lắng sâu hiện ra trong những câu chuyện của một cô giáo vử hưu và  một ông thợ chữa khóa già .

Còn tiếp...