Giữa bức tường tróc lở vữa của số nhà 61, có một ông già , đeo kính trễ nải, lần từng mũi kìm sửa khóa. Những bà , những chị, những cô gái Hà thà nh thanh lịch khoác những chiếc túi da trị giá cả ngà n đô-la lặng lẽ xếp hà ng đứng chử. à”ng là Nguyễn Hữu Khang, ông tổ của nghử sửa khóa đất Hà thành.
Con người ông Khang, đến những đồ dùng, vật dụng quanh ông, cái gì cũng cũ kử¹. Chiếc tủ nhôm cũ kử¹, những chiếc kìm mòn bóng, những chiếc hộp đựng đồ mốc meo, chiếc quạt con cóc tuổi đời ngót 30 năm chạy vè vè, và những ngón tay chai sần, đậm dấu ấn của người thợ thủ công. Ngay cả cái từ phéc-mơ-tuya mà ông quảng cáo trên tấm bảng cũng cũ kử¹, cổ kính lắm. Chỉ có người lớn tuổi mới hiểu được cái từ ấy.
à”ng Khang bảo: Văn hóa đặc sắc của người Hà Nội được tạo nên bởi các phố nghử. Nhiửu nghử mất đi, nhiửu nét văn hóa cũng mất đi. Hà Nội mất đi nhiửu nghử độc đáo lắm. Đố cậu tìm ra ông già nà o là m nghử hà n dép, ông thợ nà o bơm mực bút bi, khắc chữ bút máy, vá lộn cổ áo, hay bơm ga bật lửa nữa đấy?
Vậy nên, dù một và i nét của người Hà Nội mai một đi cũng là điửu bình thường thôi mà . à”ng Khang lý giải rằng, dù đã có nhiửu cửa hà ng thay khóa, sửa túi ở phố Hà Trung, song người ta vẫn xếp hà ng nhử ông sửa khóa là vì còn có nhiửu người muốn giữ lại những chiếc túi chứa đầy kỷ niệm, giữ chất zin cho món đồ của mình. Còn người cần đến ông, thì ông còn là m việc, vừa vui vẻ, vừa để kiếm sống.
 |
| à”ng Nguyễn Hữu Khang đã có 60 năm là m nghử chữa khóa. Ảnh: Phạm Ngọc Dương. |
Cho đến nay, đã 60 năm tròn, ông Nguyễn Hữu Khang ngồi ở bức tường của số nhà 61 Hà ng Đường để chữa khóa. Tổ tiên nhà ông ở phố Hà ng Đường. Cha ông là thợ khâu đệm, salon. Nghử chữa khóa là do ông tự học. à”ng thuần thục đến nỗi, nhắm mắt cũng có thể gắn cái răng khóa và o đúng vị trí.
Hà Nội trải qua bao cơn thế sự, nhưng 60 năm nay, ông Khang vẫn ngồi vỉa hè, chậm rãi và chiêm nghiệm từng sự đổi thay của Hà Nội. à”ng bảo, phố Hà ng Đường xưa kia là con đường tơ lụa, nơi người Hà Nội bán len dạ, người Ấn Độ đến thuê cửa hà ng bán lụa. Con phố yên bình, sạch sẽ và lịch lãm lắm. Chỉ và o những ngà y rằm, người bán người mua mới tấp nập, nam thanh nữ tú với tà áo phấp phới đi ngắm phố phường. 20 năm trở vử trước, tà u điện vẫn chạy qua phố Hà ng Đường. Mùa nà o, thức ấy.
Buổi sáng có quán ăn sáng, đêm có tiếng rao của chị bán khoai nướng, ngô luộc, lạc rang, bánh khúc, bánh tẻ. Tôi ngồi sửa khóa mà ngẩn ngơ với vẻ đẹp của con gái tân thời. Vẫn chỉ là tà áo dà i, nhưng mỗi mùa họ trưng diện một mà u. Đi đứng khoan thai, nói năng lễ phép, cử chỉ ân cần, thái độ lịch thiệp, chứ đâu có như bây giử..., ông tổ nghử phéc-mơ-tuya dõi ánh mắt dọc con phố đông đúc cộ xe than thở. Thú thực, ngồi trò chuyện với ông lão sửa khóa, đôi lúc, tôi thấy ông như một nhà sử học, có lúc lại thấy bóng dáng của nhà khảo cổ, lại có lúc ông là một nhà văn hóa, nhà phê bình. Phải chăng người Hà thà nh xưa là vậy? Đến ông lão sửa khóa mà học thức cũng uyên thâm, nhìn mọi thứ theo chiửu sâu bản chất.
 |
| "à”ng già phéc-mơ-tuya" vẫn có niửm tin son sắt và o một Hà Nội sâu lắng, trầm tư. Ảnh: Phạm Ngọc Dương |
Tôi tử vẻ buồn cùng với dòng tâm trạng của ông, sự hoà i niệm vử một Hà Nội xưa, thì ông chợt cười rung rinh cặp kính. à”ng lão sửa khóa nà y kể: Cậu biết không, mấy năm trước, cái nhà cách chỗ tôi ngồi 20 mét, đà o móng là m lại, đà o trúng giọt gianh (nơi đặt hà ng ngói cuối cùng của mái nhà ) của một ngôi nhà cổ. Ngôi nhà cổ ấy nằm dưới lòng đất. Điửu đó có nghĩa, con phố Hà ng Đường cũng như những con phố khác trong khu phố cổ nà y từng là vùng đất trũng được bồi lấp. Những con phố như Cầu Gỗ, Chả Cá, Hà ng Mắm, Hà ng Muối, Hà ng Buồm, Hà ng Bồ, Cầu Đông... chỉ nghe đã thấy liên quan đến sông nước rồi.
Hà Nội từng là nơi trên bến dưới thuyửn, do người tứ xứ đến buôn bán, sầm uất mà tạo nên. Thế nên nó mới có tên Kẻ Chợ. Đến ngà y nay, cái tên Kẻ Chợ vẫn phản ánh đúng bản chất của Hà Nội. Đất nước chuyển biến nhanh quá, Hà Nội còn thay đổi nhanh hơn. Người cũ đi gần hết rồi, người tứ xứ cơ bản đã chiếm lĩnh Hà Nội. Nhưng bánh xe lịch sử vẫn phải quay, vạn vật vẫn phải biến chuyển, con người muốn tồn tại thì phải thích nghi. Ai thích nghi thì tồn tại, không thì bị gạt ra ngoà i. Đó là quy luật từ xưa và mãi mãi sau vẫn thế. Người tứ xứ sẽ mang cả tốt và xấu đến, nhưng quá trình sà ng lọc sẽ để lại những tinh hoa và sẽ lại thấy một Hà Nội khác trong cái bản chất đẹp đẽ xưa cũ.
 |
| Hà Nội xưa. Ảnh: Internet. |
Cái lý luận của ông già sửa khóa mấy chục năm dõi mắt nhìn sự đổi thay của Hà Nội thật lạ và sắc sảo. Hà ng ngà y, ông nghe thấy nhiửu tiếng cãi vã, nhiửu tiếng chửi tục, nhiửu sự vô cảm, nhiửu sự tranh già nh, kèn cựa từng miếng cơm, thậm chí chút không gian vỉa hè của những con người ghi tên và o hộ khẩu thủ đô, song ông vẫn có niửm tin son sắt và o một Hà Nội sâu lắng, trầm tư. Cái Hà Nội chiửu sâu ấy vẫn sống âm ỉ, không bao giử có thể mất đi được.
Giữa phố sá xô bồ, gấp gáp, tiện dụng nà y, sẽ chẳng còn một Hà Nội với Người ra đi đầu không ngoảnh lại/ Sau lưng thửm nắng lá rơi đầy của Nguyễn Đình Thi, sẽ chẳng còn ông đồ già Vũ Đình Liên với Mỗi năm hoa đà o nở/ Lại thấy ông đồ già / Bà y mực tà u giấy đử/ Bên phố đông người qua... Dù người Hà Nội sẽ không thể là người Hà Nội xưa, nhưng người Hà Nội sẽ mãi là người Hà Nội. Người Hà Nội xưa, người Hà Nội nay và người Hà Nội mai sau sẽ không giống nhau, nhưng người Hà Nội sẽ mãi là người Hà Nội, không lẫn và o đâu được.
à”ng thợ khóa Nguyễn Hữu Khang sinh được 3 người con, một trai, hai gái. Con trai là thợ sửa chữa máy ảnh là nh nghử, con gái đửu theo nghiệp dạy học. Vợ ông cũng là cán bộ Nhà nước, đã vử hưu. Con cái sống ở phố khác. à”ng bà sống cùng nhau trong căn phòng nhử, độ 20 mét vuông trên tầng 2 của ngôi nhà 61 Hà ng Đường. Căn phòng nà y thuê của Nhà nước từ năm 1954, và hà ng năm vợ chồng ông vẫn trả tiửn thuê nhà . Chưa bao giử trong ông nảy sinh ý định chạy chọt để hoà n thiện giấy tử rồi chuyển nhượng, chiếm đoạt căn phòng bạc tỉ.
Từ đời cha ông, tổ tiên, đến đời ông, rồi đời con, đời cháu, đại gia đình nà y vẫn giữ lử thói xưa cũ của người Hà Nội. Không kể ngà y lễ, ngà y tết, những ngà y thường, con cái đi là m kiếm sống, các cháu đi học, nhưng ngà y thứ 7, đã thà nh lệ, dứt khoát phải ở bên nhau. Hôm đó, con trai, con gái, con dâu, con rể cùng đi chợ, là m món ăn, rồi quây quần bên mâm cơm, chén trà , hửi thăm cuộc sống của nhau, động viên, tìm cách giúp đỡ nhau và khuyên bảo nhau nhiửu điửu bổ ích trong cuộc sống.
 |
| Hà Nội xưa cũ, lắng sâu hiện ra trong câu chuyện của cô giáo vử hưu và ông thợ chữa khóa già . Ảnh: Phạm Ngọc Dương. |
Chiửu dần buông. ành nắng xiên xiên qua những nếp nhà cũ kử¹. Dòng người đổ vử phố cổ cà ng đông. à”ng tổ của nghử sửa khóa chuẩn bị dọn đồ, thì có một phụ nữ đứng tuổi đạp xe đến, miệng cười như hoa nở. Họ khiêm nhường cúi đầu chà o anh, chà o em. Người phụ nữ đó là bà Nguyễn Hồng Liên, cô gái gốc nhiửu đời Hà Nội, là giáo viên vử hưu, hiện sống ở phố Quán Thánh. à”ng Khang giới thiệu rằng, bà Liên là cô giáo của cô con cả của ông hồi cấp tiểu học.
Mặc dù cô học sinh của bà Liên cũng đã sắp vử hưu, song cô giáo và phụ huynh vẫn thân thiết, tình cảm như mấy chục năm trước. Thi thoảng, họ vẫn tìm đến nhau để hửi han, tâm sự theo cách của những người xưa cũ. Lý do bà Liên tìm đến gặp ông thợ sửa khóa hôm ấy chỉ đơn giản là muốn ông ngắm xem chiếc kính bà đeo có hợp không, chiếc áo chống nắng bà mặc có diêm dúa quá không? Bà bảo, dùng hai thứ đó sợ ăn chơi, lố bịch quá khiến người ta cười, nhưng không dùng thì sợ con gái buồn, vì đó là quà tặng của con.
à”ng Khang ngắm nghía rồi bảo: Em à , em đẹp ở tâm hồn, ở cốt cách, chứ đâu có đẹp ở cái kính và chiếc áo chống nắng. Họ ngồi nói chuyện với nhau trang trọng, tình cảm, lễ giáo bên vỉa hè đến lúc chiửu buông. Tôi thấy một Hà Nội xưa cũ, lắng sâu hiện ra trong những câu chuyện của một cô giáo vử hưu và một ông thợ chữa khóa già .
Còn tiếp...
