Việc không nên làm với chùa Trấn Quốc

Dang dở vì áo cơm đè nặng hai vai...

Còn nhớ, mùa thu năm 1999, Hội KTS Hà  Nội phát động cuộc thi Kiến trúc sư Hà  Nội và  các công trình hướng tới kỷ niệm 1000 năm Thăng Long". Rất đông anh em trong hội đã tham gia nhiệt tình. Cuối năm cũng chọn được hơn một chục đử tà i tiêu biểu để nghiên cứu sâu hơn.

Có một đử tà i mang tên: "Tổ chức thông tin di sản kiến trúc Hà  Nội", nội dung là  cóp nhặt các bản vẽ ghi, ảnh chụp các công trình kiến trúc Hà  Nội xây dựng từ thế kỷ 18, 19 đến nử­a đầu thế kỷ 20.Tư liệu nà y sẽ được quét và o máy tính rồi đưa lên mạng để mọi người cùng thưởng lãm...

Bắt tay và o mới thấy kho tư liệu đồ sộ, vì vậy mọi người bảo nhau rút gọn, cuối cùng cũng có và i trăm bức ảnh, vẽ ghi và i chục cái cổng là ng xóm, chùa cổ trên mấy là ng cổ ven Hồ Tây, phía Аông bắc Kinh thà nh Hà  Nội xưa: Trích Sà i, Võng Thị, Yên Thái, Аông Xá, Hồ Khẩu... Nhưng rồi chuyện cơm áo đè nặng hai vai, lại là  việc không thù lao, anh em dần tan tác, nhiệt tình cũng giảm. Báo cáo kết quả đôi ba năm rồi đà nh... để đấy, xin hẹn lại với mai sau.

Xin giới thiệu và i hình ảnh chúng tôi đã thực hiện ngà y ấy:

 Cổng chùa Kim Liên chụp trước năm 1993 - Lúc đó chưa có Khách sạn xây cắn cổng chùa. 

Аửn Vệ Quốc của là ng Hồ Khẩu nằm trên đường Thuửµ Khuê , vẽ phục dựng theo bản đồ 1936

Là m cho cảnh chùa gần hơn với đường hơn là  rất sai lầm!

 Chùa Trấn Quốc -ảnh chụp không ảnh năm 1977- Cử­a hà ng bánh tôm Hồ Tây mới chỉ là  cái lửu bằng gỗ lợp tôn, chưa xây to vật vã như bây giử.

Mới đấy mà  chỉ còn hơn một năm nữa là  tới đại lễ 1000 năm Thăng Long. Cuối tháng 6/2009,chùa Trấn Quốc đã được khởi công lấy ngà y. Nhìn bản vẽ treo trước cổng chùa là m chúng tôi không khửi lo lắng và  đã có và i lời trần tình.

Giá như có nhân duyên chuẩn bị công việc nà y, tôi sẽ thỉnh giáo các bậc cao tăng: Cảnh chùa có nên lánh đi một chút khửi chốn trần ai bằng lùm cây um tùm như bức ảnh chụp năm 1940? Cổng chùa hiện nay vốn mới xây nên không giá trị, ta có nên là m lại cổng chùa theo kích thước xưa: nhử nhắn nhưng tinh tế như ảnh tư liệu đã rõ? Tường rà o loè loẹt với hà ng con tiện giả, ta thay bằng gạch gốm hình hoa thị, men mầu lam với hoạ tiết thời Lý, Trần trông có ổn hơn không? Hộp đèn với mái vểnh xa lạ nên bử đi cho thuận mắt. Ngũ sắc là m lóa mắt , ngũ thanh là m chói tai... những sắc mầu trầm đục, khiêm nhường, kín đáo thích hợp với cảnh chùa xưa nay ta nên vận dụng.

Hai bên hà nh lang, hồ sơ ghi là  là m thêm không giá trị. Do bản vẽ ghi hiện trạng sơ sà i nên không biết người khảo sát căn cứ và o đâu để kết luận là  không có giá trị và  mới xây thì ai xây, xây và o thời gian nà o cũng cần cẩn trọng... Mặt bằng hiện trạng cho thấy các khối nhà  đặc, rỗng khá ổn; tỷ lệ nhử bé các công trình nhìn thấy từ đường Thanh Niên là  quan trọng, giảm nhử đi cà ng tốt, để ẩn dưới tán cây thì thật tà i tình.

Xây mới hà nh lang to rộng tại đây là m cho cảnh chùa gần hơn với đường là  rất sai lầm. Аối xứng bên kia, dãy hà nh lang có chức năng như Trai đường (vì đóng kín bởi tường và  cử­a) “ nó vốn lọt và o trong, thông với cử­a ngách Tam bảo. Nay xây mới ốp ra ngoà i đầu hồi là m bé đi khoảnh vườn sát mép nước cũng là  việc không nên.

Cổng (C3) hiện trạng cao hơn 3m, nay định là m mới hai tầng mái cao 4,78m. Cổng mới cao cộng với hai hà nh lang xây lớn hơn cũng cao hơn là m tỷ lệ của cái phụ lớn lên, ắt là m ngôi chính (Tam bảo) nhử lại - vậy là  không cân đối nữa rồi. Cổng xưa thấp thế thôi, vì ngưòi Việt xưa nhử, nay nếu người Việt cao hơn, đông hơn nên cổng phải to, chùa phải lớn - tất nhiên là  vậy, nhưng nếu cần to lớn thì ta xây mới ở Bái Аính (Ninh Bình) hay Аại Nam Quốc tự (Bình Dương) chứ ở Chùa Trấn Quốc thì những sự gia tăng kích thước là  điửu cấm kửµ.

Cái cổng thấp nhử là m thập phương đi qua phải cúi xuống tăng thêm sự uy nghiêm. Len qua hà nh lang bé tý vẫn còn sân trong, bể nước mưa rêu xanh rì, bước ra thấy cử­a Tam bảo mở toang để oà  và o trời nước mênh mông, ấy là  thủ pháp không gian bậc thầy của ngưòi xưa đấy.

Bử kè sụt lở thì cần củng cố, nhưng chớ xây cao mà  nên để nước mấp mé bụi cây. Nhà  vệ sinh hư hửng thì cần sử­a sang lại, nếu có thể là m ngầm đi thì quý quá.

Tháp xây mới nên nhử hơn tháp cũ và  nép dưới các tán cây. Ngôi tháp cao mà u đử gạch là m giống tháp chùa Liên Phái, khi xây vốn đã có nhiửu phà n nà n, nay cắt thấp xuống và  xếp gọn một cách khiêm nhường sẽ là m khung cảnh nơi đây quay trở lại với nguyên giá trị ban đầu.

Аừng để tương lai trách móc chúng ta

Chỉ với chùa Trấn Quốc đã thấy nhiửu vấn đử. Với chiến dịch là m mới di tích có tên Công trình tiến tới kỷ niệm... hà ng loạt đình chùa Hà  Nội đang hối hả thi công, nếu là m như cách chùa Trấn Quốc thì thật rất lo ngại. Xem hồ sơ dự án, phần mô tả hiện trạng thì thấy trình bầy rất đại khái, nhận định đánh giá khá chủ quan. Cơ sở nguyên bản để phục hồi di tích như vậy thì kết quả chỉ là  huỷ hoại di tích. Những di sản khắp thế giới được phục chế trong và i năm thậm chí và i chục năm là  chuyện bình thường. Và i trăm ngà y là  thời gian quá ngắn cho một công trình quý. Thời gian gấp vậy, nên chăng  dà nh cho việc khảo cứu, sưu tầm tư liệu đưa ra phương án và  thảo luận một cách thấu đáo vử nên bảo trì , tôn tạo di tích ra sao có lẽ là  phù hợp hơn.

Bạn KTS, bạn thật hạnh phúc khi được lựa chọn sang trọng: tác phẩm của bạn sẽ ghi dấu thời khắc trọng đại lịch sử­ Thà nh phố của chúng ta. Nhưng nếu các bạn tiến hà nh công việc ấy một cách tình thế, cẩu thả để nhanh chóng thay thế những đồ vật sản xuất hà ng loạt, vô hồn và o những vị trí để lại dấu tích của lịch sử­, đem lời nhắn gử­i từ quá khứ đến hôm nay thì thực sự các bạn đang mang sự bất hạnh cho thà nh phố nà y.

Không chỉ chùa Trấn Quốc, bạn trẻ nà o có nhân duyên với những công việc tương tự, các bạn nên vẽ ghi lại thật cẩn thận những gì sẽ là m mới nay mai. Chúng ta sẽ tập hợp lại những ký ức bằng hình ảnh, bản vẽ thật trung thực từng viên ngói, thanh kèo, những mảnh đắp vữa vôi, những dòng chữ mà  ta không hiểu hết ý nghĩa. Nếu không may chúng ta không ngăn cản được phong trà o phá di sản là m mới di tích, thì mai nà y con cháu chúng ta có phục chế lại gần như nguyên trạng nhử những ghi chép tỷ mỷ hôm nay. Chúng sẽ bớt trách móc nguyửn rủa chúng ta nhử những việc là m không mấy tốn kém trong khả năng có thể.

Di tích Hà  Nội là  vốn văn hoá của cả nước,  được gây dựng nhiửu đời và  không có giới hạn vử thời gian nà o cần quan tâm săn sóc: từ xa xưa đến hôm nay và  mãi sau nà y. Hà  Nội và  cả nước có nhiửu thế hệ các chuyên gia kinh nghiệm, những nhà  nghiên cứu nghiêm túc, các nghệ nhân, hoạ sĩ. Nhiửu ngưòi có kiến thức sâu rộng vử di tích. Họ rất sẵn lòng đóng góp để là m già u thêm vốn quý văn vật đất Thăng Long.

Các bạn KTS, các bạn có can đảm chia sẻ cái vinh dự được là m các công trình hướng đến 1000 năm Thăng Long đến với đông đảo những người yêu quý, gắn bó với Hà  Nội không? Nếu có thể, bạn hãy lấy VietNamNet là m cầu nối để có được một cuộc thảo luận chân tình vì Hà  Nội nghìn năm bửn vững.