Văn học nghệ thuật góp phần phát triển văn hóa Việt Nam: Nhìn từ Hà Nội – Huế - TP Hồ Chí Minh

Tham dự có Nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm – Nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Trưởng Ban Tư tưởng Văn hóa Trung ương; ông Phan Thanh Hải – Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế; PGS.TS, Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân - Chủ tịch Liên Hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam; Thiếu tướng, Nhạc sĩ Đức Trịnh - Ủy viên Đoàn Chủ tịch Liên Hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam; NSND Trần Quốc Chiêm – Phó Chủ tịch Liên Hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Nội, Trưởng đoàn văn nghệ sĩ Hà Nội; Nhà thơ Hồ Đăng Thanh Ngọc - Ủy viên Đoàn Chủ tịch Liên Hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch Liên Hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật TP Huế; Nghệ sĩ Lê Nguyên Hiều – Thường trực Đoàn Chủ tịch Liên Hiệp các Hội Văn học nghệ thuật TP Hồ Chí Minh, Trưởng đoàn văn nghệ sĩ TP Hồ Chí Minh cùng đông đảo các nhà nghiên cứu, các văn nghệ sĩ Hà Nội - TP Hồ Chí Minh - TP Huế.

Phát biểu đề dẫn hội thảo, Nhà thơ Hồ Đăng Thanh Ngọc - Chủ tịch Liên Hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật TP Huế cho biết, Hội thảo “Văn học nghệ thuật góp phần phát triển văn hóa Việt Nam – nhìn từ Hà Nội – Huế - TP Hồ Chí Minh” không chỉ là một diễn đàn học thuật mà là một lời khẳng định về sứ mệnh cao cả của văn học nghệ thuật trong công cuộc chấn hưng văn hóa dân tộc theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị. Giá trị di sản văn học nghệ thuật Hà Nội, Huế và TP Hồ Chí Minh không phải như những thực thể biệt lập mà là ba mắt xích trọng yếu tạo nên một trục sinh mệnh thống nhất của dân tộc Việt Nam.

Chủ tịch Liên Hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật TP Huế cho rằng, “Nếu Hà Nội là cội nguồn văn hiến định hình bản sắc, Huế là trung tâm chuyển tiếp điều phối các giá trị thì TP Hồ Chí Minh chính là động lực phát triển và hội nhập. Sự kết nối này là một dòng chảy liên tục, nơi văn học nghệ thuật đóng vai trò là mạch máu nuôi dưỡng cơ thể văn hóa Việt Nam”.

Nhà thơ Hồ Đăng Thanh Ngọc thông tin, văn học nghệ thuật là nền tảng tinh thần và động lực cốt lõi kiến tạo hệ giá trị, “nguồn lực mềm” thúc đẩy kinh tế và công nghiệp văn hóa, bảo tồn và phát huy giá trị di sản trong bối cảnh hiện đại, thúc đẩy sự gắn kết và lan tỏa văn hóa Việt ra thế giới. Trong vận hội của kỷ nguyên số và sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), văn học nghệ thuật Việt Nam đang đứng trước những đóng góp mang tính bước ngoặt cho sự phát triển văn hóa, hội thảo sẽ bàn đến việc văn nghệ sĩ ngày nay không chỉ là người sáng tạo nội dung mà còn là "hạt nhân" cung cấp nguyên liệu cho nghệ thuật và du lịch.

“Để văn học nghệ thuật thực sự là động lực phát triển, chúng ta cần thiết lập sự kết nối Hà Nội – Huế – Thành phố Hồ Chí Minh. Sứ mệnh của văn nghệ sĩ Hà Nội – Huế – TP. Hồ Chí Minh là tiếp tục bồi đắp bản lĩnh Việt Nam, biến nội lực di sản thành một thực thể cường thịnh, hy vọng rằng những trí tuệ và tâm huyết của các văn nghệ sĩ sẽ mở ra những tầm nhìn chiến lược để văn học nghệ thuật mãi là dòng sông chảy tràn sức sống, góp phần đưa văn hóa Việt Nam vươn xa” - Chủ tịch Liên Hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật TP Huế nhấn mạnh.

Hội thảo “Văn học nghệ thuật góp phần phát triển văn hóa Việt Nam – nhìn từ Hà Nội – Huế - TP Hồ Chí Minh” đã nhận được 35 tham luận từ các nhà quản lý văn hóa, các nhà khoa học và các văn nghệ sĩ cùng đề cập vào 3 nội dụng chính gồm “Giá trị di sản văn học nghệ thuật”, “Văn học nghệ thuật đã đóng góp gì cho sự phát triển văn hóa”, “Văn học nghệ thuật hội nhập và phát triển”. Các tham luận tập trung chia sẻ về vấn đề di sản văn học nghệ thuật góp phần làm nên sức mạnh nội sinh của văn hóa Việt Nam.

Mở đầu hội thảo, tham luận của Nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm với tựa đề “Niềm tin văn hóa” cho biết, “Giá trị văn hóa một khi hình thành và được xã hội thừa nhận thì với biên độ nhân văn của nó sẽ không ngừng mở rộng cả về không gian và thời gian, đem lại niềm vui và hạnh phúc cho con người... Niềm tin văn hóa chắc chẵn phải là niềm tin, lời nhắc nhở lớn lao đối với người sáng tạo văn hóa nghệ thuật và những ai đang khao khát tạo lập cuộc sống xứng đáng cho chính mình”. Trong khi đó, NSND Trần Quốc Chiêm - Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Nội với tham luận “Văn học nghệ thuật góp phần phát triển văn hóa Việt Nam” đã đề xuất một số định hướng quan trọng để văn học nghệ thuật 3 thành phố Hà Nội – Huế - TP Hồ Chí Minh phát triển xứng tầm trong giai đoạn mới, đó là “Xây dựng đội ngũ văn nghệ sĩ thời kỳ mới là một yêu cầu quan trọng với mục tiêu hình thành lớp văn nghệ sĩ vừa có bản lĩnh chính trị, trách nhiệm công dân, ý thức xã hội cao, vừa có năng lực chuyên môn, tư duy hiện đại, khả năng hội nhập quốc tế và thích ứng với công nghệ số... Đẩy mạnh sáng tạo các tác phẩm lớn, tác phẩm có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật, phản ánh lịch sử dân tộc, về Đảng, Bác Hồ, về công cuộc đổi mới, về bảo vệ Tổ quốc, về khát vọng phát triển đất nước, về con người Thủ đô trong kỷ nguyên mới...”.

“... Xây dựng lộ trình số hóa hoạt động văn học nghệ thuật trở thành yêu cầu cấp thiết, từ quản trị, lưu trữ, số hóa tư liệu, kết nối dữ liệu đến quảng bá tác phẩm và bảo vệ bản quyền. Gắn hoạt động văn học nghệ thuật với phát triển công nghiệp văn hóa và nâng cao chất lượng lý luận, phê bình văn học nghệ thuật, đẩy mạnh đối ngoại văn hóa, quảng bá văn học nghệ thuật Việt Nam ra thế giới... là những trọng tâm để mở rộng không gian sáng tạo, nâng cao giá trị và vị thế của văn học nghệ thuật trong bối cảnh mới” – NSND Trần Quốc Chiêm cho biết.

Từ tinh thần, quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ của Nghị quyết 80 cùng các Chương trình hành động của Trung ương và địa phương, NSND Trần Quốc Chiêm - Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Nội kết luận, “Ba Hội Văn học nghệ thuật Hà Nội – Huế - TP Hồ Chí Minh Tập trung lãnh đạo xây dựng đội ngũ văn nghệ sĩ thời kỳ mới, Đẩy mạnh sáng tạo các tác phẩm lớn, tác phẩm có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật, Chủ động xây dựng các đề án, dự án về văn học, nghệ thuật, Thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động văn học, nghệ thuật và hoạt động hội, Gắn hoạt động văn học, nghệ thuật với phát triển công nghiệp văn hóa, Nâng cao chất lượng lý luận, phê bình văn học bình văn học, nghệ thuật, Đẩy mạnh đối ngoại văn hóa, quảng bá văn học nghệ thuật Việt Nam ra thế giới, Đối mới phương thức lãnh đạo và tổ chức hoạt động của các Hội Văn học nghệ thuật và các hội chuyên ngành... sẽ phát huy vai trò nòng cốt của đội ngũ văn nghệ sĩ, thúc đẩy sáng tạo những tác phẩm có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật, góp phần bồi đắp tâm hồn, khí phách, bản lĩnh Việt Nam, khơi dậy khát vọng cống hiến, xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, vì một nước Việt Nam hùng cường, phồn vinh, văn minh, tiến, hạnh phúc”.

Trong hội thảo, TS. Phan Thanh Hải – Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế với tham luận “Huế trong trục sinh mệnh dân tộc: Từ chiều sâu lịch sử đến khát vọng bứt phá trong kỷ nguyên mới” khẳng định, “Trong trục Hà Nội - Huế - Sài Gòn, Huế giữ một vị trí không thể thay thế đó không chỉ là vị trí địa lý mà là vị trí của một trung tâm văn hóa - lịch sử có khả năng kết nối và lan tỏa. Ngày nay, trong bối cảnh mới, khi Huế đã trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, khi văn hóa được xác định là động lực phát triển theo tinh thần của Nghị quyết 80-NQ/TW thì vai trò ấy cần được khơi dậy mạnh mẽ hơn bao giờ hết”.

Để trở thành một trung tâm sáng tạo của tương lai, không chỉ là “kinh đô di sản”, Huế phải trở thành kinh đô của những giá trị mới, nơi văn hóa không chỉ được gìn giữ mà còn được sáng tạo, lan tỏa và chuyển hóa thành động lực phát triển bền vững. Đó không chỉ là khát vọng của riêng Huế mà là một phần trong khát vọng lớn hơn của dân tộc Việt Nam trên con đường hội nhập và phát triển – TS. Phan Thanh Hải cho biết.

Cũng tại hội thảo, Nhà văn Trần Gia Thái trình bày tham luận “Văn trò của văn học nghệ thuật Hà Nội đối với hệ giá trị văn hóa Việt Nam” đã khẳng định, “Văn học nghệ thuật Hà Nội là sự hội tụ của những tinh hoa, sự kết tinh của những giá trị văn hóa mang bản sắc dân tộc Việt. Đã và đang đóng vai trò then chốt và luôn tiên phong trong việc định hình, củng cố và bảo tồn giá trị văn hóa Việt, không chỉ phản ánh hiện thực sinh động cuộc sống mà còn kiến tạo nên những chuẩn mực mới cho con người và xã hội trong thời đại mới, trong kỷ nguyên mới hội nhập”.

Bên cạnh đó, Nhà văn Trần Gia Thái cho biết, “Chúng ta hoàn toàn có thể yên tâm xác định nhà văn Hà Nội cũng như các nhà văn Huế, TP Hồ Chí Minh, ba trung tâm lớn của đất nước phải và luôn đứng ở vị trí tiên phong trong việc tạo ra các sản phẩm văn hóa có giá trị gia tăng cao, đóng vai trò quyết định đến chất lượng và bản sắc của ngành công nghiệp văn hóa”.

“Việc sử dụng, khai thác, phát huy một cách chiến lược nguồn tài nguyên văn hóa dân gian để phát triển đô thị là một đòi hỏi cấp bách. Văn hoá dân gian không phải chỉ là câu chuyện quá khứ đã ngủ yên mà luôn luôn là câu chuyện đương đại thông qua việc thực hành văn hoá của các cộng đồng đô thị hôm nay... Một cách thức để lưu giữ và phát huy giá trị văn hoá truyền thống là gắn thực hành văn hoá với phát triển du lịch, đây là cách làm vừa góp phần quảng bá bản sắc văn hoá thủ đô tới du khách nhằm tạo sức mạnh mềm cho quốc gia, vừa đưa lại sinh kế bền vững cho người dân là chủ thể di sản” - PGS.TS Trần Thị An thông tin tại hội thảo trong tham luận “Văn hóa dân gian với việc phát triển không gian văn hóa đô thị - Nhìn từ phố phường Hà Nội”.

Ngoài ra, hội thảo còn có các tham luận được trình bày gồm “Văn học nghệ thuật TP Hồ Chí Minh trên hành trình kết nối, kiến tạo văn hóa” của PGS.TS Bùi Thanh Truyền, “Nghệ thuật công cộng với vai trò hình thành các không gian văn hóa đô thị” của PGS.TS Trần Thanh Nam, “Môi trường sáng tạo và phát triển văn học nghệ thuật tại TP Hồ Chí Minh trong bối cảnh mới” của Thạc sĩ Thanh Hiệp, “Khi tác phẩm mỹ thuật đi qua màn hình và sự biến đổi thẩm mỹ trong thời đại mạng xã hội ở Việt Nam” của T.S Nguyễn Thị Hòa.

Phát biểu kết luận hội thảo, Nhà thơ Hồ Đăng Thanh Ngọc - Chủ tịch Liên Hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật TP Huế thông tin, Hội thảo không chỉ là một diễn đàn học thuật đơn thuần mà còn là lời khẳng định về sứ mệnh cao cả của văn học nghệ thuật trong công cuộc chấn hưng văn hóa dân tộc. Hội thảo đã thống nhất nhìn nhận Hà Nội, Huế và TP Hồ Chí Minh là ba mắt xích trọng yếu tạo nên một trục sinh mệnh thống nhất./.