Thơ Tanka Nhật Bản

Bằng Việt giới thiệu và dịch.| 17/04/2020 10:30

Tanka (Đoản ca) là tên ban đầu của thể loại thơ ngắn Nhật Bản, đã có từ thế kỷ thứ X, nhằm phân biệt với Trường ca (Choka). Chúng ta đã biết đến thể loại thơ Haiku là thể loại thơ thường có 17-18 âm tiết, và được viết thành 3 dòng. Còn thể loại thơ Tanka thì thường có tới 29-31 âm tiết, và được viết thành 5 dòng. Từ đầu thế kỷ XX, nhà thơ Masaoka Shiki đã rất chú ý đến việc làm mới lại thể thơ Tanka, đưa nó vào các đề tài hiện đại và dần dần chuyển hóa nó thành một thể thơ riêng biệt, thường là thơ không đề

Thơ Tanka Nhật Bản

Yukitsuna Sasaki (Sinh năm 1938), giáo sư Trường Đại học Vaseda, tác giả tập thơ Tanka “Ngựa trời”, xuất bản năm 2001.   

***
Em có tin nổi không:
Rằng thời trẻ, anh đã từng rẽ sóng
Trên những vũng sông, nay đã lầy bùn,
Bằng con thuyền lãng mạn một thời
Thuyền căng gió, bằng cánh buồm quá khứ?

***
Bay biến đi không ngừng,
Thời khắc, bốn mùa, những đám mây buổi sớm,
Những giấc mơ, những người con gái đẹp…
Nhưng còn lại ai, có trái tim đủ mạnh
Để bước mãi… vững chãi, thăng bằng, đến hết cuộc đời!

Tokoyo Fujii (Sinh năm 1940). Nhà thơ và nhà báo nữ tên tuổi, tác giả tập thơ “Đêm thứ 99”, xuất bản năm 1999.

***
Có gì đó - quá nhanh, bay vút lên,
Giống hệt như hình một trái tim,
Vỡ òa ra, rồi biến mất!
Tôi chớp mắt, định thần nghĩ lại:
À - hóa ra là con sơn ca cô đơn!

***
Không ai chịu nổi cách thích nghi
Với mọi tai ương, buộc mình phải van xin, nhờ vả!
Nhưng mọi hầm chứa táo, khoai tây, dành cả mùa dự trữ
Trong nhà tôi đều đã cạn rồi!
Mà những ngày giá đông - trời ơi, còn dài dặc…

Ken Kasugai (Sinh năm 1938), giáo sư danh dự Trường Đại học nữ Aiti, tác giả tập thơ Tanka “Những điều viết ra từ bè bạn”, xuất bản năm 1999.

***
Tôi gặp một người hãy còn rất trẻ
Rất đẹp trai - nhờ một nụ cười!
Mà nụ cười thật bất ngờ:
Rất khó để hiện ra,
Lại rất dễ tan biến mất!

***
Tôi rất nhớ chuyện nhà du hành vũ trụ
Khi trở về, cởi bộ đồ trên vũ trụ ra,
Thì trong sâu thẳm tim anh 
Chỉ còn rộn lên có một điều thôi
Tiếng hát trong veo mà con anh hát tặng!

Michimasa Sato (Sinh năm 1943), giáo viên trung học, tác giả tập thơ Tanka “Thiên đỉnh”, xuất bản năm 1999.

***
Những giọt mưa tí tách nhẹ nhàng
Tưới mát và rửa sạch từng cánh hoa hồng
Lúc ban mai vừa rạng,
Trong khi tôi ngồi một mình bực bội
Viết bài thơ để chê trách trời mưa!

***
Hào nước dựng giàn, đoàn xiếc mới đào,
Diễn xong bỏ đi, không buồn lấp lại,
May sao, bọn trẻ con ùa đến
Biến thành trò xiếc riêng mình:
Giang tay nhau xếp hàng, cùng nhảy qua không ướt!

Kazuhito Itou ( Sinh năm 1943), là một nhà khoa học, sáng tác thơ nghiệp dư. Tác giả tập thơ Tanka “Những bài ca ở Morekhoda”, xuất bản năm 1995.

***                                        
Tôi rất thích
Kể chuyện cho ba con gái
Trong hoàng hôn đỏ sẫm
Những câu chuyện về chiến tranh,
Mà chúng chỉ biết nghe, không hỏi thêm gì cả!

***
Những giọt mưa rơi từ trên cao
Thấm qua ngọn cây, rễ cây, từ đỉnh núi,
Biết đâu bây giờ hãy còn trộn lẫn
Với giọt nước từ mùa hè bom nổ
Của Hiroshima cháy khét ngày xưa?

Shuichi Sakai (Sinh năm 1958), giáo sư nhiều trường Đại học, tác giả tập thơ Tanka “Những ngày trong mê lộ” (1987) và “Hạt nhỏ” (1999). Đã từng được giải về thơ Tanka với Giải thưởng mang tên Teraiama Suizi năm 2000.

***
Tôi nực cười
Khi thấy những con người thế kỷ XIX,
Không nhà bác học nào, cũng không học thuyết nào,
Chẳng hề xui ta giết ai hết cả,
Dù đã nghĩ ra đủ mọi chuyện giết người!

***   
Tôi lại phải phát run vì sợ hãi
Khi phải định nghĩa cho thật rõ
Linh hồn con người thực chất là gì,
Trong bóng tối không đường ra
Của triết học đơn thuần duy vật!

Chikako Yonekawa (Sinh năm 1959), nhà thơ, chuyên viết thơ thể Tanka, tác giả tập thơ “Mái chèo trời nắng hạ” (1988), và “Một lần trong mùa hè” (1993), “Cái giếng bên cây Ginkgo” (2001). Được giải thưởng của Hội các nhà thơ Tanka hiện đại (1989) và Giải thưởng mang tên Kono Aiko (1993). 

***   
Anh buồn chăng?
Hay là ngồi tạm nghỉ đêm nay
Trên chiếc ghế mây - một em nhỏ vừa mới vẽ ra,
Chiếc ghế sẽ hợp với giấc mơ anh,
Vì ánh trăng non đêm nay - cũng sẽ ngồi trên đó!

***   
Sau phút ôm hôn thật chặt
Không thể rời thân thể em,
Tôi bỗng nghe lặng thinh
Một con thuyền chầm chậm lướt qua
Ở đâu đó, trong vòng tay kỷ niệm!

Machi Tawara (Sinh năm 1962), nhà nghiên cứu văn học và sáng tác thơ Tanka, tác giả các tập thơ “Một ngày của Sarada” (1987) và “ Sáng tháng Tám” (1988). Được giải thưởng thơ của Hội các nhà thơ Tanka hiện đại (1988).

***   
Không cuộc trò chuyện nào bắt buộc,
Không nụ cười nào khiên cưỡng,
Phải chăng chỉ vì thế
Hay còn những gì đáng yêu khác nữa,
Mà tôi không thể rời làng quê của tôi?

***   
Những cây anh đào, những táo, những lê…
Luôn nối tiếp nở hoa, luôn tưng bừng kết trái,
Hoa tàn mùa, sang năm hoa lại nở,
Nhưng mọi khu vườn - sản sinh muôn đời hoa quả,
Lại luôn chỉ lặng thinh, như không biết gì!

Koh Nagata (Sinh năm 1975). Nhà thơ và nhà báo, tác giả các tập thơ Tanka “Ngày trở gió” (1997) và “Vòng quay mặt trời” (2000), được giải thưởng thơ của Hội các nhà thơ Tanka hiện đại năm 2001

***  
Còn ai nữa, ngoài thiên nhiên
Thương chiếc quạt nặng nề suốt mùa mỏi mệt,
Nên bỗng bùng lên trận gió,
Thổi tứ tung từ phố vào nhà…
Nhìn lên, chỉ lấp lóe một bầu trời tinh nghịch!

***   
Đã lâu quá rồi
Tôi chưa từng mở cuốn sách ấy ra!
Có thể tôi chưa biết đâu
Cậu bé trong câu chuyện ngày xưa tôi yêu
Đã lớn dậy, già hơn tôi rồi nhỉ?
(0) Bình luận
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Đời sông, đời người đều chảy ra biển lớn thế gian!
    Bắt đầu từ thời hiện tại ngược về quá khứ kể về những biến thiên lịch sử một ngôi làng trong khoảng nửa thế kỷ gắn liền với quãng đời của nhân vật chính (Măng). Khép lại câu chuyện là sự quay về thời hiện tại để ngỏ số phận nhân vật dành cho bạn đọc phân tích, dự đoán, kết luận.
  • Rối nước viễn du thời đại số
    Từ bóng nước lung linh dưới mái thủy đình rêu phong, múa rối nước đang bước vào hành trình "viễn du xuyên thế kỷ" đến nhịp sống đương đại. Không còn bó hẹp trong không gian truyền thống, di sản được mở rộng biên độ tiếp cận khán giả qua mô hình sản phẩm công nghiệp văn hóa và tư duy sáng tạo của thế hệ trẻ. Hành trình ấy vừa nâng niu những giá trị cốt lõi, vừa âm thầm định hình diện mạo mới, để tiếng cười của chú Tễu vẫn ngân vang, rộn rã giữa Thủ đô văn hiến.
  • Điện ảnh Hà Nội và sứ mệnh nâng tầm giá trị văn hóa
    Ngày 7/1/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới, xác định rõ vai trò của văn hóa trong tiến trình phát triển đất nước và đặt ra yêu cầu xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thích ứng với bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số. Với vị thế trung tâm chính trị, văn hóa của cả nước, Hà Nội đứng trước những đòi hỏi cụ thể trong việc hiện thực hóa các định hướng này, đặc biệt đối với đội ngũ văn nghệ sĩ. Trong đó, điện ảnh được nhìn nhận như một lĩnh vực giàu tiềm năng, có khả năng lan tỏa giá trị, phản ánh đời sống và góp phần định hình hình ảnh quốc gia. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để sáng tạo nghệ thuật vượt qua tính phong trào, trở thành động lực thực chất nâng tầm văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới.
  • Hà Nội thông qua Nghị quyết thực hiện Điều 14 của Luật Thủ đô 2026
    Tại kỳ họp thứ ba (kỳ họp chuyên đề) diễn ra ngày 2/6, HĐND Thành phố Hà Nội khóa XVII đã thông qua Nghị quyết quy định việc áp dụng biện pháp yêu cầu ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh trên địa bàn Thành phố Hà Nội (thực hiện khoản 2 Điều 14 của Luật Thủ đô số 02/2026/QH16).
  • Hà Nội tăng gấp đôi tiền phạt với những vi phạm trong lĩnh vực văn hóa và quảng cáo
    Chiều 2/6, tại Kỳ họp thứ Ba (kỳ họp chuyên đề), HĐND thành phố Hà Nội khóa XVII đã thông qua Nghị quyết quy định mức tiền phạt đối với một số hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hoá, quảng cáo trên địa bàn thành phố Hà Nội.
Đừng bỏ lỡ
  • Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về thử nghiệm có kiểm soát, phát triển Hà Nội trong kỷ nguyên mới
    Thực hiện Khoản 1 Điều 19 Luật Thủ đô năm 2026, HĐND Thành phố Hà Nội khóa XVII đã thông qua “Nghị quyết quy định về thử nghiệm có kiểm soát tại Thành phố Hà Nội” tại kỳ họp thứ ba (kỳ họp chuyên đề) diễn ra ngày 2/6.
  • Khai mạc Tuần phim Thiếu nhi Việt Nam - Thụy Điển: Cánh cửa kỳ diệu mở ra thế giới tuổi thơ
    Ngày 1/6, tại Hà Nội, Viện Phim Việt Nam (Bộ VHTTDL) phối hợp với Đại sứ quán Thụy Điển tại Việt Nam tổ chức lễ khai mạc Tuần phim Thiếu nhi Việt Nam - Thụy Điển nhằm mang đến cho khán giả nhỏ tuổi những tác phẩm điện ảnh đặc sắc của hai quốc gia nhân Ngày Quốc tế Thiếu nhi 1/6.
  • Việt Nam giành giải Bạc tại Liên hoan quốc tế Công chúa Xiếc 2026
    Tại Liên hoan quốc tế Công chúa Xiếc 2026, đại diện cho Việt Nam, tiết mục xà đơn trên đùi “Thiên thần đến từ Thiên hà” do NSND Tống Toàn Thắng đạo diễn, với sự tham gia biểu diễn của 5 nghệ sĩ: Thu Hường, Hồng Yến, Cẩm Ly, Lệ Phương và Thảo Vân, đã xuất sắc giành Vương miện Bạc.
  • 950 năm Quốc Tử Giám: Từ di sản quốc học đến khát vọng hiền tài trong kỷ nguyên phát triển mới
    Hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076-2026), Thành ủy Hà Nội vừa ban hành Kế hoạch tổ chức Hội thảo khoa học cấp Quốc gia với chủ đề “950 năm Quốc Tử Giám - Di sản Quốc học và khát vọng hiền tài trong kỷ nguyên phát triển mới”. Sự kiện không chỉ góp phần làm sáng rõ giá trị lịch sử, văn hóa, giáo dục của Quốc Tử Giám mà còn mở ra những luận cứ khoa học quan trọng nhằm phát huy truyền thống hiếu học, trọng dụng hiền tài trong sự nghiệp xây dựng và phát triển Thủ đô, đất nước
  • [Podcast] Âm nhạc cuối tuần - Số 15
    Hà Nội đã và đang mở rộng thêm nhiều không gian văn hóa công cộng để đưa nghệ thuật đến gần hơn với công chúng. Từ phố đi bộ hồ Gươm đến những sân khấu ngoài trời, âm nhạc không đã hiện diện tự nhiên trong đời sống thường nhật. Minh chứng là chương trình “Âm nhạc cuối tuần” diễn ra tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ chiều Chủ nhật hàng tuần, đã góp phần bồi đắp diện mạo Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”.
  • Tuần phim chào mừng quốc tế Thiếu nhi mang đến loạt tác phẩm điện ảnh giàu giá trị nhân văn
    Ngày 29/5, Cục Điện ảnh (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) chính thức công bố tổ chức Tuần phim chào mừng Ngày quốc tế Thiếu nhi 1/6 năm 2026, diễn ra từ ngày 31/5 đến 7/6 trên toàn quốc, mang đến loạt tác phẩm điện ảnh giàu giá trị nhân văn và giáo dục cho khán giả nhỏ tuổi bước vào kỳ nghỉ hè.
  • Công bố Bản đồ Mạng lưới các không gian văn hóa sáng tạo Hà Nội
    Chiều 29/5, tại Bảo tàng Hà Nội, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội tổ chức chương trình công bố Bản đồ Mạng lưới các không gian văn hóa sáng tạo Hà Nội. Chương trình được tổ chức nhằm tăng cường kết nối hệ sinh thái sáng tạo của Thủ đô, thúc đẩy hoạt động của các không gian văn hóa sáng tạo trên địa bàn thành phố, đồng thời triển khai các hoạt động hướng tới Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội năm 2026.
  • Cẩm nang thiết thực cho người làm sách tranh
    Crabit Kidbooks phối hợp cùng NXB Hà Nội vừa ra mắt bạn đọc cuốn “Cẩm nang sáng tác sách tranh - Lộ trình thực tiễn: từ sáng tác đến xuất bản” - một trong những tài liệu nhập môn quan trọng cho hành trình làm sách chuyên nghiệp được cộng đồng sáng tác sách tranh (picture book) quốc tế đánh giá cao.
  • Liên hoan phim ngắn TP. Hồ Chí Minh 2026 đưa ứng dụng AI vào đào tạo phim trẻ
    Liên hoan phim ngắn TP.HCM lần thứ hai, năm 2026 sẽ diễn ra từ ngày 6 đến 8/6 tại TP.HCM với chủ đề “Khơi nguồn sáng tạo trẻ, kiến tạo Thành phố điện ảnh”.
  • Lễ hội kỷ niệm 598 năm ngày Vua Lê Thái Tổ đăng quang tại Hà Nội
    Lễ hội kỷ niệm 598 năm ngày Vua Lê Thái Tổ đăng quang (1428 - 2026) sẽ diễn ra trong hai ngày cuối tuần này, thứ Bảy và Chủ nhật ngày 30 và 31 tháng 5 năm 2026 tức ngày 14 và 15 tháng Tư năm Bính Ngọ theo âm lịch, tại khu vực Tượng đài Vua Lê Thái Tổ và đình Nam Hương, số 75 Hàng Trống, phường Hoàn Kiếm.
Thơ Tanka Nhật Bản
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO