Tản mạn vử người viết trẻ

Lại có những thợ săn ưa mạo hiểm, khoảnh khắc, khi chắc ăn mà không thèm nổ súng, còn đánh động chúng bằng cách bắn lên trời cho chúng chạy, hoặc lao và o tấn công mình, lúc ấy mới nổ phát súng quyết định, phát súng đầy khoái cảm mạo hiểm. Và , thật lạ lùng, tay thợ săn dị thường nà y chỉ ưa thích và phấn khích khi hạ những con mồi trong khoảnh khắc như thế. Đương nhiên, tôi thấy không ít người viết trẻ là loại thợ săn nà y, ưa thích lối đi ấy, bất chấp đôi khi đường đạn và suy nghĩ táo tợn của mình một ngà y mửi mệt, đen đủi nà o đó sẽ trượt tháº³ng và o khoảng trống. Chỉ có điửu, đã cầm bút viết văn ở hôm nay, nên chấp nhận mở ra một đường máu ấy. Còn cái sự khôn ngoan, rình rập, nguyên tắc đã không còn là sòng pháº³ng nữa, đã nhà m và đã đến lúc nên dũng cảm nhận mặt nó đã hết vai trò. Hết vai trò mà phô diễn sẽ không còn là văn học.

Sáng tác của người viết trẻ đã đạt chuẩn ở sự kử¹ lườ¡ng của ngôn ngữ, sự độc đáo của phong cách và một chất liệu đời sống dầy dặn? Đã không ít lần, những nhà văn lớp trước, những bậc đà n anh tuổi tác (dà y dặn tuổi tác chứ không phải dà y dặn tác phẩm) đã chỉ trích người viết trẻ ở cái chất đời sống mửng mảnh, có một số người còn nói tháº³ng là thiếu đời sống thực tế. Tôi cho rằng nói như thế là ác ý và trên thực tế có những nhà văn xưa cũng như nay, quốc tế cũng như trong nước không nhất thiết phải đi nhiửu sống dai mà vấn đử là biết cưa những khúc đời, đưa những bước ngoặt nhất của cuộc sống, của đời người mà nhung tuyết thà nh tác phẩm. Đó là vấn đử tà i năng. Xưa nay chúng ta vẫn thường nhắc nhau, nhà văn, đặc biệt là văn xuôi phải lấy cà y sâu cuốc bẫm là m trọng. Tuy nhiên, cũng xin nhớ một điửu là , nếu thiếu cái chất tà i năng, không có nó trong mỗi người cầm bút thì những sản phẩm viết ra ấy mãi chỉ là những sản phẩm của thợ viết, của phu chữ chứ không thể thà nh những tác phẩm nghệ thuật đáº³ng cấp. Tà i năng đôi khi không theo một quy luật định sẵn nà o. Cà ng không chiửu nịnh thời gian hoặc hoà n cảnh sống. Còn như sự cà y sâu cuốc bẫm, e rằng cũng chỉ là điửu kiện cần của mỗi nhà văn mà thôi.

Tầm vóc của mỗi tác phẩm, tập hợp tác phẩm của người viết trẻ dường như chưa ai gọi được chính xác hồn vía nó ra, chỉ mượn mõ và o những tiểu tiết để khoe kiến thức Tây Tầu hổ lốn, để moi móc nhau và tâng công với một ai đó, một thế lực lỗi thời nà o đó? Tình trạng nà y khiến nhiửu người nhớ lại những tranh cãi chà y cối, những bênh vực cánh hẩu của một số ngòi bút Và rồi tất cả ù xọe, dông dà i, lởn vởn và nhà m chán. May mà những tác phẩm của người viết trẻ hôm nay, những tác phẩm đích thực vẫn luôn có một sức nặng riêng, một đời sống riêng và nó thầm thĩ chảy một công cuộc của riêng mình.

Trữ lượng văn chương người viết trẻ là một trữ lượng tiửm tà ng đang khai thác để đưa ra những đời sống, những thân phận, những tư tưởng, những thắc mắc, những lo toan, những dự báo cho chính đời sống nà y? Với cá tính và phong cách của mỗi người viết trẻ, liệu họ có tiếp tục gây bất ngử ở những sáng tác tương lai của mình? Có một số ý kiến lo ngại rằng họ giửi ở đầu ra, cứ đẻ sòn sòn, ra khơi khơi mà đầu và o nạp ở đâu nhỉ mà đoán định một tương lai tà i nguyên cạn kiệt, trống rỗng ắt sẽ dẫn đến đầu ra xơ xác, úa tà n. Suy nghĩ một chiửu như vậy tức là xếp người viết dà n hà ng ngang, so sánh với các vận động viên điửn kinh, vật nuôi công nghiệp theo mô hình, qui chuẩn, kiểu sản xuất lắp ráp máy móc, thiết bị mà sản phẩm là M, là S, là Kg, là ISO... thì rất nực cười. Sở dĩ văn chương hấp dẫn người viết, người đọc còn ở chỗ bí hiểm tự thân của nó. Con tằm ăn lá dâu lại nhả ra dâu thì không phải là con tằm. Người viết giửi vử chiến tranh không nhất thiết phải cầm súng bắn giết nơi trận mạc. Vấn đử nằm ở chỗ khác. Chỗ khác ấy không ai giống ai, không ai thay thế được cho ai.

Mỗi người viết trẻ viết văn giống như việc một mình giăng buồm ra biển tháº³m. Một cánh buồm mải miết đuổi bắt tư duy của chính mình giữa biển khơi. Lắm khi gặp gió bão, quần quật tay cuốn buồm, tay giữ lái miệng lẩm nhẩm khấn trời lắm lúc tuyệt vọng cũng bử mặc kệ muốn ra sao thì ra. Ai chả có những bế tắc thường thời như thế, cứ gì người viết trẻ.

Sáng tạo, xây dựng các tác phẩm nghệ thuật, vử cơ bản, đửu phải đối diện với những vấn đử như thế. Sáng tạo, xây dựng các tác phẩm nghệ thuật tức là hình thà nh ra một xã hội, một thế giới mà trong đó cộng đồng nhân loại thánh thiện hay độc ác, văn minh hay man rợ, phát triển tiến lên hiện đại hay trở lại thời mông muội, nguyên thủy là ở trí tưởng tượng, hình dung và thể hiện, là sức mạnh của riêng mỗi ngòi bút, cũng là bản lĩnh, tầm vóc mỗi ngòi bút, cũng là cấp độ tà i năng của mỗi ngòi bút.

Văn chương người viết trẻ luôn độc lập. Sự độc lập được hình thà nh, được bổ sung và cũng luôn loại trừ những gì non yếu, tha hóa, phù phiếm từ chính những sáng tác của họ. Một ngòi bút cá tính, nguyên tắc độc lập của mỗi tác phẩm, của một tập hợp tác phẩm phải được đặt lên hà ng đầu. Từ các tác phẩm độc lập, nếu là những tác phẩm xoà ng, bạn đọc sẽ nhận ngay ra sự lý tính của người viết. Từ các tác phẩm độc lập nếu đạt tầm vóc, sẽ thấy rõ sự đặc sắc, độc đáo và những giá trị nghệ thuật mà nó mang lại. Văn chương những người viết trẻ đang tịnh tiến ở trường hợp nà y. Trong suy nghĩ của tôi, chỉ một thời gian không xa nữa, với nội lực sáng tạo của họ, chúng ta sẽ có một cái gì đó vử văn chương đương đại, một cái gì đó mà phải nói thật rằng chúng ta đã chử đợi từ lâu, không phải để phủ định những thà nh tựu văn xuôi trước đó mà là một bước phát triển tiếp nối.

Sự phát triển là tiếp nhận, đà o thải và sáng tạo. Sự phát triển của văn học nghệ thuật nói chung, văn xuôi nói riêng ở ta nhìn chung là chậm, có thời gian dà i không nhúc nhích, thậm chí có lúc đi xuống. Tại sao chúng ta chưa có những nhà văn tầm cỡ quốc gia, khu vực, thế giới trong ngà y hôm nay, khuyết điểm là do đâu? Thời thế không nảy sinh ư? Học vấn không đáp ứng ư? Điửu kiện xã hội không đạt đủ ư? Hay là không có tự do sáng tác, bị khoanh cấm, bị định hướng, bị dung dườ¡ng hay các ngòi bút sợ hãi, hoặc các nhà văn tầm cỡ còn ẩn dật... ? Chắc chắn không có một ai trả lời xác đáng được vấn đử trên. Vấn đử tác giả tầm vóc, tác phẩm tầm vóc đang là một bà i toán khó.

Ngòi bút của những nhà văn chân chính luôn phải gánh chịu những chua cay, đắng đót, dọa dẫm, mua chuộc, lừa lọc vô cùng tinh vi ảo diệu của đời sống hoặc những gì nhân danh đời sống. Và mỗi nhà văn, dù tinh tường tỉnh táo đến mấy, đã ai dám khăng khăng mình nhất mực không bao giử bị mua bán, lừa phỉnh, không bao giử hèn nhát, đầu hà ng, thớ lợ... bởi một điửu vô cùng đơn giản là những bả giời, những bẫy giập văn chương ấy, với mánh khóe của mình, chúng tiếp cận và tha hóa các nhà văn, quan điểm văn chương, thái độ cầm bút của những ngòi bút cứng vía, cương thường vô cùng biến hoá, bùa cao một thước quỉ cao một trượng, như vòng kim cô thít lúc nà o không biết và o những cơ quan tối cao thì những tâm hồn văn chương vốn khử khạo, cả tin, bao dung, độ lượng không nhận ra cũng chả phải hiếm muộn gì. Và , nhiửu khi anh hùng nuốt hận, tiểu nhân đắc chí cũng không phải không thường thấy ngay trong chốn văn chương.

Nhìn một phía nà o đó, các sáng tác của người viết trẻ dường như đang đi chênh vênh trên một sợi dây mửng mảnh? Chấp nhận con đường đó mà không có một phông văn hóa dà y dặn, một bản lĩnh nghệ thuật cao cường, một niửm tin mãnh liệt và o cuộc sống và trên hết là một tấm lòng nhập thế, ưu thời thì sẽ tự mình chuốc lấy lố bịch. Chấp nhận con đường đó trước tiên người viết phải chân thà nh, phải hiến dâng và chịu nhiửu thua thiệt khác. Trong cõi nhân gian rộng lớn, tìm ra một con đường mới, hăng hái đương đầu với những việc tưởng sức mình không kham nổi mà quyết chí thà nh bại vui buồn sướng khổ với nó là một việc mà những ngòi bút dễ dãi, hời hợt cháº³ng bao giử lựa chọn. Dám thoát ra khửi cái véo von xung quanh, véo von từ xưa cũ đang trỗi dậy, nhăn nhở chiếm lĩnh, cố thủ... ngòi bút người viết trẻ đang tìm tòi những ý tưởng mới với một cảm xúc chín chắn, mãnh liệt và trình ra những tác phẩm cần thiết trong đời sống văn học và đời sống xã hội hôm nay.

Tôi luôn nghĩ bao giử những nhà văn tà i năng, nhất là những người trẻ tuổi phải là m công việc có ý nghĩa của thời đại mình, đặc biệt trong ngà y hôm nay và trong lúc nà y. Người viết trẻ hôm nay đang ở đâu, đã ở đúng vị trí hay chưa, đã là m tròn bổn phận hay chưa là một tự vấn luôn treo lơ lửng trên đầu ngọn bút. Bầu trời văn chương mênh mông hay hạn định, cánh rừng văn chương thăm tháº³m hay khuôn chừng trói buộc, trong hà nh trình ấy, có ga dừng, trạm nghỉ không, hay như sóng biển không bao giử tĩnh lặng, dù ve vuốt mơn man hay phá phách hủy diệt vẫn trùng trùng những con sóng dội.Đó là những câu hửi luôn vang lên với những người viết trẻ hôm nay.