Siêu lợi nhuận khiến cây xăng găm hà ng

Nói là  là m giá xăng dầu theo nghị định 84/2009/NА-CP, nhưng chưa phải hoà n toà n như vậy. Bản thân nghị định 84 cũng còn có một số nội dung nên xem xét thêm.

Chưa phải là  thị trường đích thực

Trong một thị trường đích thực, người bán hà ng luôn muốn bán được hà ng, còn khách hà ng thì luôn được người bán hà ng đối xử­ như thượng đế. Việc quan trọng nhất của Nhà  nước là  giữ cho các nguyên lý, quy luật thị trường được vận hà nh thông suốt, phát huy hiệu quả tối đa, không để cho ai, nhóm lợi ích nà o cản trở, bóp méo chúng vì sự thiếu hiểu biết hoặc vì động cơ vụ lợi.

Cho đến khi nà o nó trở thà nh thị trường đích thực, Nhà  nước buộc phải kiểm soát và  can thiệp hữu hiệu, không thể quản lý "theo thị trường". Muốn vậy thì trước hết phải hình thà nh thị trường đích thực đã, không thể quản lý theo "cái chưa có" được. Nếu thị trường đang còn ở tình trạng độc quyửn (monopoly) hoặc bán độc quyửn (oligopoly) thì việc quản lý "theo thị trường" chắc chắn sẽ dẫn đến sự rối loạn, hoặc lạm dụng, hoặc cả hai.

Аó là  quan điểm quản lý kinh tế đơn giản, nhưng rất quan trọng đối với việc phân tích các vấn đử đã và  đang nổi cộm của thị trường xăng dầu ở nước ta. Người là m đại lý xăng dầu mà  lại "găm" hà ng, không muốn bán cho dân, kể cả khi phải chịu rủi ro hà nh chính (bị thu hồi giấy phép), thậm chí rủi ro hình sự (bị truy tố), thì chắc chắn ở đây chưa có thị trường đích thực.

Người ta "chê" mấy trăm đồng chiết khấu đại lý cho mỗi lít xăng dầu, điửu nà y chỉ giải thích được bằng lý do duy nhất là  họ đang chử cơ hội được hưởng mấy ngà n đồng cho mỗi lít. Họ hy sinh cơ hội lợi nhuận hợp lý để có được cơ hội siêu lợi nhuận, còn cơ hội siêu lợi nhuận có được là  nhử thay đổi chính sách. Trong một thị trường chưa hoà n hảo, hầu hết các khoản siêu lợi nhuận là  nhử chính sách.

Cách là m giá xăng dầu hiện hà nh đã và  đang tạo ra các cơ hội siêu lợi nhuận trong phân phối xăng dầu, trong khi đó các doanh nghiệp nhập khẩu xăng dầu đầu mối vẫn có thể bị lỗ nặng.

Siêu lợi nhuận trong phân phối xăng dầu đến từ đâu?

Từ 6 giử chiửu ngà y 14.1.2010, theo quyết định của bộ Tà i chính, giá xăng là  16.400 đồng/lít.

Từ 10 giử sáng ngà y 24.2.2011, theo quyết định của bộ Tà i chính, giá xăng là  19.300 đồng/lít.

Từ 10 giử đêm ngà y 29.3.2011, theo quyết định của bộ Tà i chính, giá xăng là  21.300 đồng/lít. Các đại lý khi bán xăng cho người dân theo giá nà y được hưởng chiết khấu bán lẻ 100 - 200 đồng/lít của doanh nghiệp đầu mối.

Nếu đại lý xăng dầu biết "tương đối chắc chắn" là  bộ Tà i chính sắp quyết định tăng giá xăng lên tiếp (ví dụ lên 24.300 đồng/lít), họ có thể tính toán mua xăng từ doanh nghiệp đầu mối nạp đầy bồn bể, không bán ra mà  ngồi chử giá xăng tăng. Khi đó, ngoà i chiết khấu 100 - 200 đồng/lít, đại lý còn được hưởng khoản chênh lệch giá 3.000 đồng/lít. Mức chênh lệch giá nà y quá cao, vì vậy họ sẵn sà ng "hy sinh" khoản chiết khấu bán lẻ trong một thời gian ngắn để đổi lấy khoản siêu lợi nhuận nà y.

Аó là  lý do là m nhiửu đại lý "găm" hà ng gây bức xúc, lo lắng cho người dân mà  báo chí đã phản ánh kịp thời. Hiện tượng nà y đã xuất hiện gần thời điểm tăng giá xăng ngà y 29.3.2011 và  24.2.2011.

Hiện tượng "găm" hà ng của các đại lý và  nỗi khổ của người dân sẽ còn tiếp tục chừng nà o còn tồn tại cơ hội siêu lợi nhuận từ chênh lệch giá theo cách là m giá xăng dầu hiện nay. Các nỗ lực chỉ đạo của bộ Tà i chính, bộ Công thương, hoạt động kiểm tra, xử­ lý sai phạm từ phía các doanh nghiệp xăng dầu đầu mối, cơ quan quản lý thị trường, công an không thể giải quyết được vấn đử một cách tận gốc.

Ngoà i ra, khi thông tin tăng giá xăng dầu bị "rò rỉ" thì không phải chỉ các đại lý xăng dầu "găm" hà ng, mà  các cá nhân, doanh nghiệp "thạo tin" cũng có thể bử vốn ra mua một số lượng xăng dầu lớn ngay trước thời điểm tăng giá để đầu cơ. Người dân thì đổ đầy bình xăng xe máy, ôtô, thậm chí có người còn tích trữ trong nhà , gây nguy cơ cháy nổ.

Cần lưu ý là  các quyết định tăng giá xăng dầu của bộ Tà i chính đửu có "giử G" (6 giử chiửu ngà y 14.1.2010, 10 giử sáng ngà y 24.2.2011, 10 giử đêm ngà y 29.3.2011...). Vử nguyên tắc thì "giử G" và  mọi thông tin khác liên quan đến quyết định điửu chỉnh giá xăng dầu phải được giữ bí mật để ngăn ngừa các hà nh vi đầu cơ. Nhưng giữ bí mật thông tin luôn luôn là  việc khó. Аến bí mật quân sự, ngoại giao của Mử¹ mà  còn bị "rò rỉ" để Wikileaks phát tán cho toà n thế giới biết, nói gì đến bí mật giá xăng dầu ở nước ta? Trừ khi có cơ chế bảo mật chuyên nghiệp, điửu gì mà  có từ ba người trở lên biết là  khó giữ bí mật.

Nếu theo đúng tinh thần nghị định 84 thì không có "giử G" chung nà o và  quyết định tăng (hoặc giảm) giá xăng dầu nà o của bộ Tà i chính cả. Аiểm 1(a) điửu 27, nghị định 84 ghi rõ: "Thương nhân đầu mối được quyửn quyết định giá bán buôn; việc điửu chỉnh giá bán lẻ xăng dầu được thực hiện theo nguyên tắc, trình tự quy định tại điửu nà y. Trách nhiệm của cơ quan nhà  nước được quy định tại điểm 1(d) điửu 27 chỉ là  "Cơ quan nhà  nước có thẩm quyửn, khi nhận được là m giá và  phương án giá của thương nhân đầu mối, có trách nhiệm giám sát để đảm bảo việc điửu chỉnh giá của thương nhân đầu mối thực hiện đúng quy định của pháp luật".

Theo đó, quyửn quyết định giá là  của doanh nghiệp xăng dầu, còn trách nhiệm giám sát là  của cơ quan nhà  nước, không phải ngược lại. Аồng thời, có "giử G" riêng của từng doanh nghiệp xăng dầu, nhưng không có "giử G" chung nà o cho tất cả các doanh nghiệp xăng dầu. Doanh nghiệp nà o không giữ được bí mật "giử G" của mình thì chính doanh nghiệp đó sẽ bị thiệt hại (đại lý "găm" hà ng thì thị phần, doanh số, lợi nhuận của doanh nghiệp bị giảm).

Nói tóm lại, nguyên nhân của hiện tượng "găm" hà ng của các đại lý xăng dầu là  cơ hội siêu lợi nhuận trong lĩnh vực phân phối xăng dầu, còn sự tồn tại của các cơ hội siêu lợi nhuận nà y là  do cách là m giá xăng dầu. Việc có nhiửu doanh nghiệp đầu mối nhập khẩu xăng dầu là  một điửu kiện rất thuận lợi để xoá bử độc quyửn trong lĩnh vực nà y. Tuy nhiên, cách là m giá xăng dầu lâu nay vô hình trung gộp tất cả các doanh nghiệp cạnh tranh thà nh một "ông độc quyửn tập thể" với giá bán xăng dầu giống nhau tại mọi thời điểm và  do cơ quan nhà  nước quyết định. Thị trường xăng dầu đã và  đang bị độc quyửn không phải vì thiếu nhà  cung cấp (đã có tới 12 doanh nghiệp đầu mối), mà  vì cơ chế.