Quyết sách chiến lược của Đảng, Việt Nam vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội:Đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực cho phát triển nhanh, bền vững (Bài 2)

Mục VII – Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia của dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội XIV của Đảng đã nêu rõ các định hướng lớn như phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, hạ tầng số, doanh nghiệp công nghệ, kinh tế số và xã hội số – thể hiện tầm nhìn đúng đắn, hiện đại, phù hợp xu thế phát triển.

Chương trình hành động cũng đã cụ thể hóa các chủ trương này bằng nhiều nhiệm vụ quan trọng, như hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển khoa học, công nghệ phù hợp với nguyên tắc thị trường, chuẩn mực và thông lệ quốc tế; hoàn thiện cơ chế, chính sách vượt trội, phù hợp với đặc thù của lao động sáng tạo; tháo gỡ dứt điểm các nút thắt, rào cản trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, trọng tâm là cơ chế quản lý, cơ chế đầu tư, cơ chế tự chủ cho các đơn vị sự nghiệp khoa học, công nghệ; khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ, nhất là công nghệ mới, công nghệ cao.

Dự thảo Báo cáo chính trị đặt ra mục tiêu, nâng cao tiềm lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đạt trình độ tiên tiến ở những lĩnh vực quan trọng, thuộc nhóm dẫn đầu trong các nước có thu nhập trung bình cao. Phát triển đồng bộ, liên ngành, có trọng tâm, trọng điểm khoa học xã hội và nhân văn, khoa học lý luận chính trị, khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật và công nghệ đáp ứng yêu cầu xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới.

Tạo môi trường thuận lợi để khu vực tư nhân tin tưởng, sẵn sàng tham gia đầu tư, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. Hình thành các tổ chức, các nhóm nghiên cứu và triển khai mạnh, đạt trình độ khu vực và thế giới. Tăng cường hợp tác công tư trong thu hút, đào tạo, trọng dụng nguồn nhân lực khoa học, công nghệ chất lượng cao.

Phát triển và khai thác có hiệu quả hạ tầng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhất là hạ tầng số, cơ sở dữ liệu lớn, kinh tế dữ liệu. Chủ động đẩy mạnh hợp tác, hội nhập quốc tế về khoa học, công nghệ; xây dựng mạng lưới đổi mới sáng tạo, thu hút chuyên gia, nhà khoa học nước ngoài, người Việt Nam ở nước ngoài. Hoàn thiện đồng bộ cơ chế, chính sách đào tạo, sử dụng, đãi ngộ, tôn vinh, môi trường hoạt động sáng tạo cho đội ngũ chuyên gia, nhất là những chuyên gia giỏi, có nhiều cống hiến cho đất nước.

Chủ động, tích cực tiếp cận nhanh và khai thác có hiệu quả cơ hội và thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Ưu tiên tiếp thu, chuyển giao, ứng dụng sáng tạo, làm chủ các công nghệ tiên tiến, công nghệ chiến lược, công nghệ lõi, công nghệ nguồn, công nghệ số, đặc biệt là trong các lĩnh vực công nghiệp điện tử, chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ hạt nhân, năng lượng nguyên tử, năng lượng mới, công nghệ không gian vũ trụ, công nghệ lượng tử. Chú trọng nghiên cứu cơ bản, gắn với định hướng ứng dụng, làm chủ về công nghệ, khẳng định chủ quyền ở những lĩnh vực then chốt mà Việt Nam có nhu cầu, tiềm năng và lợi thế.

Có cơ chế, chính sách đột phá thúc đẩy chuyển đổi số, thực hiện số hoá toàn diện trong mọi lĩnh vực kinh tế - xã hội gắn với bảo đảm an ninh, an toàn, khuyến khích đổi mới, sáng tạo. Quản lý, thúc đẩy phát triển tài sản số, tiền kỹ thuật số lành mạnh và hiệu quả. Ứng dụng các công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong quản lý, điều hành của Đảng, Nhà nước; phát triển mạnh trợ lý ảo cho doanh nghiệp và người dân. Phát triển công dân số, trang bị kiến thức, kỹ năng cần thiết để người dân tham gia hiệu quả vào nền kinh tế số và xã hội số.

Xây dựng và triển khai các khung khổ pháp lý, cơ chế, chính sách thử nghiệm, thí điểm vượt trội trong khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Phát triển hạ tầng công nghệ quốc gia; xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc gia phù hợp với quốc tế; phát triển thị trường khoa học và công nghệ, liên thông với khu vực và thế giới. Bảo vệ và nâng cao hiệu quả khai thác tài sản trí tuệ, tài nguyên số. Tăng cường liên kết giữa các đơn vị nghiên cứu, các trường đại học với doanh nghiệp trong nghiên cứu, triển khai khoa học, công nghệ.

Phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, trong đó doanh nghiệp là trung tâm, viện nghiên cứu và trường đại học là chủ thể nghiên cứu mạnh, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo. Xây dựng, nuôi dưỡng văn hoá đổi mới sáng tạo. Nâng cao chỉ số đổi mới sáng tạo quốc gia, địa phương, ngành. Thúc đẩy liên kết giữa hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, ngành, vùng gắn với các chuỗi giá trị, mạng lưới đổi mới sáng tạo khu vực và toàn cầu.

Phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo, cụm liên kết đổi mới sáng tạo, các khu công nghệ cao, khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, quỹ đầu tư mạo hiểm, các vườn ươm công nghệ, nền tảng đổi mới và mạng lưới đổi mới sáng tạo mở...

Góp ý dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng về "Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia", ĐBQH Nguyễn Thị Lan cho rằng Báo cáo chính trị đã quán triệt đầy đủ tinh thần Nghị quyết 57 và các nghị quyết liên quan của Bộ Chính trị, khi xác định khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong những động lực trọng tâm cho phát triển nhanh, bền vững. Dự thảo Báo cáo chính trị nêu rõ các định hướng lớn như phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, hạ tầng số, doanh nghiệp công nghệ, kinh tế số và xã hội số – thể hiện tầm nhìn đúng đắn, hiện đại, phù hợp xu thế phát triển.

"Chương trình hành động cũng đã cụ thể hóa các chủ trương này bằng nhiều nhiệm vụ quan trọng, như hoàn thiện thể chế, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thúc đẩy khởi nghiệp công nghệ, bảo đảm an toàn, an ninh mạng và tăng cường hợp tác quốc tế về khoa học – công nghệ. Đây là cách tiếp cận thiết thực, thể hiện tinh thần quyết liệt trong tổ chức thực hiện", ĐBQH Nguyễn Thị Lan nhấn mạnh.

Để nội dung này thật sự mang tính đột phá, khả thi hơn, ĐBQH Nguyễn Thị Lan xin đề xuất nghiên cứu, đại biểu đề xuất cần xây dựng cơ chế, chính sách đủ mạnh để khuyến khích đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo; huy động hiệu quả hơn nguồn lực từ Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội; đồng thời nhấn mạnh định hướng phát triển các lĩnh vực công nghệ sinh học, nông nghiệp chính xác, nông nghiệp thông minh, là những lĩnh vực có tiềm năng lớn, cần tạo nên giá trị đột phá.

Bên cạnh đó, bổ sung rõ hơn nội dung về bảo vệ dữ liệu, an ninh công nghệ và chủ quyền số là những vấn đề có ý nghĩa sống còn đối với phát triển bền vững trong kỷ nguyên số; đẩy mạnh hợp tác quốc tế về công nghệ cao, năng lượng xanh, trí tuệ nhân tạo; đồng thời tăng cường liên kết giữa Nhà nước – doanh nghiệp – viện nghiên cứu – trường đại học để hình thành năng lực đổi mới sáng tạo bền vững, có chiều sâu.

"Nếu các nội dung này được làm rõ, nhấn mạnh hơn trong Chương trình hành động, sẽ giúp thể chế hóa đầy đủ tinh thần của Nghị quyết 57; đồng thời, làm cho Phần VII về phát triển khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Báo cáo chính trị thực sự trở thành đột phá chiến lược, là động lực quan trọng cho phát triển đất nước trong giai đoạn tới", ĐBQH Nguyễn Thị Lan tin tưởng.