Nhà  Hát Lớn Hà  Nội, một di tích lịch sử­ văn hóa - cách mạng sáng giá

Аà nh vậy, nhưng là  bây giử “ chứ cách đây 1 thế kỷ nó lớn lắm, đồ sộ lắm “ thử­ nghĩ lại xem, xung quanh là  nhà  tranh tre gỗ lạt, thấp thởi thì hí trường nà y lớn biết bao. Vả lại thà nh tên gọi quen thuộc thì đổi là m gì!

Ở Pháp, ngay giữa Paris, qua sông Seine có cây cầu bắc giữa thế kỷ 19, khi đó gọi là  cầu mới (Pont neuf) -  thế mà  nay Tây họ gọi là  Pont neuf chứ có đổi là  pont ancient đâu?

Cho nên tôi hoan nghênh danh xưng Nhà  hát lớn. Vử di tích nà y chắc hẳn ở hội thảo sẽ và  đã có những tham luận vử vị trí cực kử³ quan trọng của nó trong cuộc vận động CMT8 năm 1945. Tôi xin không nói vử vấn đử nà y mà  chỉ đi và o một và i vấn đử lịch sử­ cũ nhưng quí như những cổ vật.

Lễ diễu hà nh trước Nhà  hát lớn Hà  Nội

Ai cũng biết Nhà  Hát Lớn nay ở đoạn đầu phố Trà ng Tiửn, được xây từ năm 1901 đến năm 1911 thì hoà n thà nh. Chỗ nhà  hát nà y so và o bản đồ Hà  Nội 1831 là  ô Tây Long (hoặc Tây Luông), một cử­a ô mở qua tường phái  Аông của tòa thà nh đất bao quanh kinh thà nh Thăng Long cũ. Có tên như vậy là  vì ở ô nà y ở trên đất thôn Tây Long Аồn, một thôn của tổng Tả Túc (sau đổi là  tổng Phúc Lâm) huyện Thọ Xương. Và o đời Lê mạt có một đồn binh đóng ở thôn nà y, kiểm soát sự qua lại ở bến sông Cái có tên là  bến Tây Long. Chính ở bến nà y và o ngà y 20-7-1786, Thủy quân Tây Sơn đã đổ bộ để tiến qua cử­a ô Tây Long đánh thẳng và o trận địa của quân Trịnh Khải dà n ra hai bên lầu Ngũ Long (chỗ Trung tâm bưu điện Bử hồ phố Аinh Tiên Hoà ng ngà y nay).

Nhà  hát xây dưng trên một cái đầm, người ta phải đóng 35.000 cọc và  đổ 1 lớp Bê tông dà y 90 cm. Chính trên nửn móng nà y người ta đã xây dựng tòa nhà  với kich thước 87m x 30m. Аiểm cao nhất là  34m tính từ mặt đất lên. Số tiửn đầu tư cho công trình nà y và o năm 1901 dự kiến là  800 ngà n đồng Аông Dương.

Theo thiết kế ban đầu phòng khán giả chứa được 870 chỗ ngồi, bử ngang là  25m, bử dọc là  19m. Sân khấu có kích thước 24m x 16m với chiửu cao là  30m. Nhà  Hát Lớn đã chứng kiến những giây phút vinh quang của cách mạng Hà  Nội mà  nhiửu người đã biết như: Chuyển mít tinh của Tổng hội viên chức chiửu ngà y 17/8 thà nh cuộc mít tinh và  tuần hà nh do mặt trận Việt Minh lãnh đạo cũng như cuộc mít tinh chính thức khai hửa cho cuộc Cách mạng Tháng 8 tại Hà  Nội ngà y 19/8/1945. Hai sự kiện đó rất nhiửu người đã biết. Dưới đây tôi sẽ nói vử những sự kiện lịch sử­ diễn ra ở Nhà  Hát Lớn trong 2 năm đầu tiên của Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa.

Ai cũng biết sau Cách mạng Tháng 8 năm 1945 quân Tưởng và o Bắc Аông Dương để tước khí giới quân Nhật chúng đem theo một lũ Việt gian để hòng già nh quyửn từ tay của Việt Minh. Bọn nà y chia ra là m 2 nhóm là  Việt quốc và  Việt cách. Chúng lập trụ sở ở nhiửu nơi thà nh lập lực lượng vũ trang riêng, khiêu khích Chính phủ ta và  nhân dân ta hòng cướp chính quyửn ở Hà  Nội. Hai nhóm nà y lực lượng chẳng có là  bao nhưng bên trên chúng là  quan thầy, bậu xậu tướng lĩnh Quốc dân đảng Trung Quốc với mấy choc vạn quân mà  dân ta gọi là  Tà u Phù. Аường lối của Аảng ta và  Bác Hồ lúc bấy giử  là  bằng mọi cách hạn chế sự phá phách của bọn chúng để lo kháng chiến chống Pháp vì ta đửu biết rằng ngay ngà y 23/9/1945 quân Anh đã cho quân Pháp theo và o Sà i Gòn và  gây hấn mở đầu cho cuộc chiến tranh kéo dà i cho tới 9 năm sau nà y. Một vấn đử cơ bản lúc bấy giử đối với Chính phủ là  phải tổ chức Tổng tuyển cử­ để bầu ra Quốc hội từ đó bầu ra Chính phủ chính thức của nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa.  Аảng ta và  chính phủ ban đầu dự định cuộc Tổng tuyển cử­ diễn ra và o ngà y 23/12/1945 sau lùi lại ngà y 6/1/1946 để bọn Việt Quốc, Việt Cách có thời gian ứng cử­. Nhưng bọn nà y biết rằng nếu ứng cử­ thì dân sẽ không bầu cho chúng nên chúng kiên quyết gọi là  tẩy chay Quốc hội, Аảng và  Bác Hồ đã tà i tình giải quyết cho bọn chúng 50+20 người được và o thẳng Quốc hội. Thế là  cuộc bầu cử­ 6/1/1946 diễn ra được toà n dân ủng hộ. Hà  Nội có 6 đại biểu đứng đầu là  Chủ tịch Hồ Chí Minh. Cả nước có 330 đại biểu cùng 70 Việt Quốc, Việt Cách không qua bầu cử­ được gọi là  đại biểu truy nhận.

Cuộc họp thứ nhất diễn ra sáng ngà y 2/3/1946 tại Nhà  Hát Lớn.  Аại biểu cao tuổi nhất là  Ngô Tử­ Hạ là m Chủ tịch kử³ họp, 2 đại biểu trẻ nhất là  Nguyễn Аình Thi và  Đà o Thiện Thi là  thư ký đoà n. Quốc hội đã bầu ra Chính phủ Liên hiệp kháng chiến, Ban thường trực Quốc hội và  bầu Ban dự thảo Hiến pháp. 13 giử 10 phút kử³ họp bế mạc. Như vậy Quốc hội họp khẩn trương trong vòng 4 giử nhưng đã là m được những việc quan trọng đối với lịch sử­ và  thời cuộc.

Kử³ họp thứ I Quốc hội khóa I khai mạc tại Nhà  Hát Lớn Hà  Nội

Cũng tại Nhà  Hát Lớn, Quốc hội kử³ thứ 2 họp từ 28/10 đến 9/11/1946 lúc nà y những Lãnh đạo của Việt Quốc, Việt Cách đã bử chạy, Quốc hội đã thông qua được Luật Lao động và  nhất là  đã thông qua được Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa với 240/242 đại biểu. Аây là  một thắng lợi rất quan trọng của kử³ họp nà y.

Sau đó đêm 19/12/1946 mở ra cuộc Toà n quốc kháng chiến, Quốc hội, Chính phủ tản cư lên Việt Bắc không thể họp thường kử³ mà  chỉ tới ngà y 01/12/1953 mới họp được kử³ họp thứ 3 tại chiến khu và  chủ yếu là  bà n vử Luật cải cách ruộng đất.

Sau nà y 10/10/1954, chúng ta tiếp quản thủ đô và  Quốc hội kử³ thứ 4 đã họp ở Nhà  Hát Lớn từ 20/3 đến 26/3/1955, đánh giá cuộc kháng chiến trường kử³ vừa qua và  xác định một loạt phương hướng chính sách sẽ thực thi mà  cơ bản nhất là  đấu tranh thống nhất nước nhà .

Kử³ họp thứ 5 của Quốc hội khóa I vẫn họp tại Nhà  Hát Lớn từ ngà y 15 đến 20/9/1955. Vẫn tại Nhà  Hát Lớn các kử³ họp thứ  7 (từ ngà y 10 đến ngà y 19/9/1957), kử³ họp thứ 8 (từ ngà y 16 đến ngà y 26/4/1958), kử³ họp thứ 9 (từ ngà y 09 đến ngà y 14/12/1958), kử³ họp thứ 10 (từ ngà y 20 đến ngà y 27/5/1959), kử³ họp thứ 11 (từ ngà y 18 đến ngà y 31/12/1959), kử³ họp thứ 12 (từ ngà y 11 đến ngà y 15/4/1960) là  kử³ họp kết thúc Quốc hội khóa I, tất cả đửu diễn ra ở Nhà  Hát Lớn.

*

*        *

Từ Quốc hội Khóa II bầu ra ngà y 15/8/1960 các kử³ họp đầu vẫn diễn ra ở Nhà  Hát Lớn. Chỉ tới Quốc hội khóa III, vì đã xây xong Hội trường Ba Аình nên các cuộc họp Quốc hội từ đấy mới chuyển vử Hội trường nà y.

Thế là  suốt từ ngà y Cách mạng tháng 8 thà nh công tháng 9/1945 cho đến hết kử³ họp cuối cùng của Quốc hội khóa I (1960), Nhà  Hát Lớn Hà  Nội luôn là  Trung tâm Chính trị mà  lịch sử­ rất đáng phải ghi nhớ. Nơi nà o mà  dù chỉ 1 lần được đón Bác Hồ cũng đã đáng phải ghi nhớ, đáng là  xếp hạng di tích lịch sử­ cách mạng. Nơi đây từng trên chục lần đón Bác mà  là  Bác chủ trì các kử³ họp của Quốc hội đầu tiên thì quí vô cùng đáng trăm ngà n lần xếp hạng. (Không kể sau đó Bác còn một số lần tới đây dự Mít tinh với đồng bà o).

Vì từ các kử³ họp nà y ban bố ra cả nước những đường lối quyết sách liên quan đến đời sống của nhân dân, dân tộc trong những ngà y trứng nước của dân tộc. Chỉ thế thôi cũng rất xứng đáng được tôn vinh.

Cũng nên nói vử sự gắn bó Nhà  Hát Lớn  với văn hóa thủ đô. Là  nhà  hát của Tây, ít khi ta được sử­ dụng. Vậy mà  ngà y 25/4/1920, một số tri thức ta đã thuê và  công diễn vở kịch nói dịch đầu tiên, đó là  vở Người bệnh tưởng do nhóm Nguyễn Văn Vĩnh, Phạm Huy Lục thủ vai chính. Trên đà  nà y tại đây, ngà y 20/10/1921 ra đời vở kịch nói đầu tiên của Việt Nam của Vũ Аình Long là  Chén thuốc độc. Cụ Vũ Аình Long được coi là  tổ nghử kịch nói của ta. Có thể nói Nhà  Hát Lớn Hà  Nội là  cái nôi đỡ đầu cho Kịch nói Việt Nam.

Tới sau Cách mạng 1945, ngoà i là  nơi họp của các Kử³ Quốc hội, Nhà  Hát Lớn còn là  một địa chỉ nghệ thuật đáng quan tâm: Ngà y 10/04/1946, dù giữa mùa hè vở kịch cách mạng đầu tiên đã được dựng được hoan ngênh: Vở Bắc Sơn của N.H Tưởng. Rồi ngà y 19/8/1946, kỷ niệm 1 năm ngà y cách mạng, ở Nhà  Hát Lớn đã ra mắt vở 19 tháng 8 của Thâm Tâm, diễn liửn trong 2 tối 18 và  19, được công chúng Hà  Nội hoan ngênh. Rồi ngà y 24/11/1946 giữa lúc nước sôi lử­a bang, Hội nghị Văn hóa toà n quốc vẫn họp tại Nhà  Hát Lớn và  Hồ Chủ Tịch đã tới khai mạc và  Người dự báo tình hình kháng chiến, kêu gọi các nhà  Văn hóa hãy nhiệt tình tham gia chiến đấu khi có chiến sự.

Nhà  Hát Lớn đích thực là  một di tích Lịch sử­, Cách mạng và  Văn hóa đã cùng Quảng trường Nhà  Hát Lớn thà nh một quần thể sáng giá của Thủ đô.