Nhà Hát Lớn Hà Nội, một di tích lịch sử văn hóa - cách mạng sáng giá
Người Hà Nội thanh lịch, văn minh - Ngày đăng : 09:16, 01/09/2011
Đà nh vậy, nhưng là bây giử “ chứ cách đây 1 thế kỷ nó lớn lắm, đồ sộ lắm “ thử nghĩ lại xem, xung quanh là nhà tranh tre gỗ lạt, thấp thởi thì hí trường nà y lớn biết bao. Vả lại thà nh tên gọi quen thuộc thì đổi là m gì!
Ở Pháp, ngay giữa Paris, qua sông Seine có cây cầu bắc giữa thế kỷ 19, khi đó gọi là cầu mới (Pont neuf) - thế mà nay Tây họ gọi là Pont neuf chứ có đổi là pont ancient đâu?
Cho nên tôi hoan nghênh danh xưng Nhà hát lớn. Vử di tích nà y chắc hẳn ở hội thảo sẽ và đã có những tham luận vử vị trí cực kử³ quan trọng của nó trong cuộc vận động CMT8 năm 1945. Tôi xin không nói vử vấn đử nà y mà chỉ đi và o một và i vấn đử lịch sử cũ nhưng quí như những cổ vật.
Lễ diễu hà nh trước Nhà hát lớn Hà Nội
Ai cũng biết Nhà Hát Lớn nay ở đoạn đầu phố Trà ng Tiửn, được xây từ năm 1901 đến năm 1911 thì hoà n thà nh. Chỗ nhà hát nà y so và o bản đồ Hà Nội 1831 là ô Tây Long (hoặc Tây Luông), một cửa ô mở qua tường phái Đông của tòa thà nh đất bao quanh kinh thà nh Thăng Long cũ. Có tên như vậy là vì ở ô nà y ở trên đất thôn Tây Long Đồn, một thôn của tổng Tả Túc (sau đổi là tổng Phúc Lâm) huyện Thọ Xương. Và o đời Lê mạt có một đồn binh đóng ở thôn nà y, kiểm soát sự qua lại ở bến sông Cái có tên là bến Tây Long. Chính ở bến nà y và o ngà y 20-7-1786, Thủy quân Tây Sơn đã đổ bộ để tiến qua cửa ô Tây Long đánh thẳng và o trận địa của quân Trịnh Khải dà n ra hai bên lầu Ngũ Long (chỗ Trung tâm bưu điện Bử hồ phố Đinh Tiên Hoà ng ngà y nay).
Nhà hát xây dưng trên một cái đầm, người ta phải đóng 35.000 cọc và đổ 1 lớp Bê tông dà y 90 cm. Chính trên nửn móng nà y người ta đã xây dựng tòa nhà với kich thước 87m x 30m. Điểm cao nhất là 34m tính từ mặt đất lên. Số tiửn đầu tư cho công trình nà y và o năm 1901 dự kiến là 800 ngà n đồng Đông Dương.
Theo thiết kế ban đầu phòng khán giả chứa được 870 chỗ ngồi, bử ngang là 25m, bử dọc là 19m. Sân khấu có kích thước 24m x 16m với chiửu cao là 30m. Nhà Hát Lớn đã chứng kiến những giây phút vinh quang của cách mạng Hà Nội mà nhiửu người đã biết như: Chuyển mít tinh của Tổng hội viên chức chiửu ngà y 17/8 thà nh cuộc mít tinh và tuần hà nh do mặt trận Việt Minh lãnh đạo cũng như cuộc mít tinh chính thức khai hửa cho cuộc Cách mạng Tháng 8 tại Hà Nội ngà y 19/8/1945. Hai sự kiện đó rất nhiửu người đã biết. Dưới đây tôi sẽ nói vử những sự kiện lịch sử diễn ra ở Nhà Hát Lớn trong 2 năm đầu tiên của Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa.
Ai cũng biết sau Cách mạng Tháng 8 năm 1945 quân Tưởng và o Bắc Đông Dương để tước khí giới quân Nhật chúng đem theo một lũ Việt gian để hòng già nh quyửn từ tay của Việt Minh. Bọn nà y chia ra là m 2 nhóm là Việt quốc và Việt cách. Chúng lập trụ sở ở nhiửu nơi thà nh lập lực lượng vũ trang riêng, khiêu khích Chính phủ ta và nhân dân ta hòng cướp chính quyửn ở Hà Nội. Hai nhóm nà y lực lượng chẳng có là bao nhưng bên trên chúng là quan thầy, bậu xậu tướng lĩnh Quốc dân đảng Trung Quốc với mấy choc vạn quân mà dân ta gọi là Tà u Phù. Đường lối của Đảng ta và Bác Hồ lúc bấy giử là bằng mọi cách hạn chế sự phá phách của bọn chúng để lo kháng chiến chống Pháp vì ta đửu biết rằng ngay ngà y 23/9/1945 quân Anh đã cho quân Pháp theo và o Sà i Gòn và gây hấn mở đầu cho cuộc chiến tranh kéo dà i cho tới 9 năm sau nà y. Một vấn đử cơ bản lúc bấy giử đối với Chính phủ là phải tổ chức Tổng tuyển cử để bầu ra Quốc hội từ đó bầu ra Chính phủ chính thức của nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa. Đảng ta và chính phủ ban đầu dự định cuộc Tổng tuyển cử diễn ra và o ngà y 23/12/1945 sau lùi lại ngà y 6/1/1946 để bọn Việt Quốc, Việt Cách có thời gian ứng cử. Nhưng bọn nà y biết rằng nếu ứng cử thì dân sẽ không bầu cho chúng nên chúng kiên quyết gọi là tẩy chay Quốc hội, Đảng và Bác Hồ đã tà i tình giải quyết cho bọn chúng 50+20 người được và o thẳng Quốc hội. Thế là cuộc bầu cử 6/1/1946 diễn ra được toà n dân ủng hộ. Hà Nội có 6 đại biểu đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh. Cả nước có 330 đại biểu cùng 70 Việt Quốc, Việt Cách không qua bầu cử được gọi là đại biểu truy nhận.
Cuộc họp thứ nhất diễn ra sáng ngà y 2/3/1946 tại Nhà Hát Lớn. Đại biểu cao tuổi nhất là Ngô Tử Hạ là m Chủ tịch kử³ họp, 2 đại biểu trẻ nhất là Nguyễn Đình Thi và Đà o Thiện Thi là thư ký đoà n. Quốc hội đã bầu ra Chính phủ Liên hiệp kháng chiến, Ban thường trực Quốc hội và bầu Ban dự thảo Hiến pháp. 13 giử 10 phút kử³ họp bế mạc. Như vậy Quốc hội họp khẩn trương trong vòng 4 giử nhưng đã là m được những việc quan trọng đối với lịch sử và thời cuộc.
Kử³ họp thứ I Quốc hội khóa I khai mạc tại Nhà Hát Lớn Hà Nội
Cũng tại Nhà Hát Lớn, Quốc hội kử³ thứ 2 họp từ 28/10 đến 9/11/1946 lúc nà y những Lãnh đạo của Việt Quốc, Việt Cách đã bử chạy, Quốc hội đã thông qua được Luật Lao động và nhất là đã thông qua được Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa với 240/242 đại biểu. Đây là một thắng lợi rất quan trọng của kử³ họp nà y.
Sau đó đêm 19/12/1946 mở ra cuộc Toà n quốc kháng chiến, Quốc hội, Chính phủ tản cư lên Việt Bắc không thể họp thường kử³ mà chỉ tới ngà y 01/12/1953 mới họp được kử³ họp thứ 3 tại chiến khu và chủ yếu là bà n vử Luật cải cách ruộng đất.
Sau nà y 10/10/1954, chúng ta tiếp quản thủ đô và Quốc hội kử³ thứ 4 đã họp ở Nhà Hát Lớn từ 20/3 đến 26/3/1955, đánh giá cuộc kháng chiến trường kử³ vừa qua và xác định một loạt phương hướng chính sách sẽ thực thi mà cơ bản nhất là đấu tranh thống nhất nước nhà .
Kử³ họp thứ 5 của Quốc hội khóa I vẫn họp tại Nhà Hát Lớn từ ngà y 15 đến 20/9/1955. Vẫn tại Nhà Hát Lớn các kử³ họp thứ 7 (từ ngà y 10 đến ngà y 19/9/1957), kử³ họp thứ 8 (từ ngà y 16 đến ngà y 26/4/1958), kử³ họp thứ 9 (từ ngà y 09 đến ngà y 14/12/1958), kử³ họp thứ 10 (từ ngà y 20 đến ngà y 27/5/1959), kử³ họp thứ 11 (từ ngà y 18 đến ngà y 31/12/1959), kử³ họp thứ 12 (từ ngà y 11 đến ngà y 15/4/1960) là kử³ họp kết thúc Quốc hội khóa I, tất cả đửu diễn ra ở Nhà Hát Lớn.
*
* *
Từ Quốc hội Khóa II bầu ra ngà y 15/8/1960 các kử³ họp đầu vẫn diễn ra ở Nhà Hát Lớn. Chỉ tới Quốc hội khóa III, vì đã xây xong Hội trường Ba Đình nên các cuộc họp Quốc hội từ đấy mới chuyển vử Hội trường nà y.
Thế là suốt từ ngà y Cách mạng tháng 8 thà nh công tháng 9/1945 cho đến hết kử³ họp cuối cùng của Quốc hội khóa I (1960), Nhà Hát Lớn Hà Nội luôn là Trung tâm Chính trị mà lịch sử rất đáng phải ghi nhớ. Nơi nà o mà dù chỉ 1 lần được đón Bác Hồ cũng đã đáng phải ghi nhớ, đáng là xếp hạng di tích lịch sử cách mạng. Nơi đây từng trên chục lần đón Bác mà là Bác chủ trì các kử³ họp của Quốc hội đầu tiên thì quí vô cùng đáng trăm ngà n lần xếp hạng. (Không kể sau đó Bác còn một số lần tới đây dự Mít tinh với đồng bà o).
Vì từ các kử³ họp nà y ban bố ra cả nước những đường lối quyết sách liên quan đến đời sống của nhân dân, dân tộc trong những ngà y trứng nước của dân tộc. Chỉ thế thôi cũng rất xứng đáng được tôn vinh.
Cũng nên nói vử sự gắn bó Nhà Hát Lớn với văn hóa thủ đô. Là nhà hát của Tây, ít khi ta được sử dụng. Vậy mà ngà y 25/4/1920, một số tri thức ta đã thuê và công diễn vở kịch nói dịch đầu tiên, đó là vở Người bệnh tưởng do nhóm Nguyễn Văn Vĩnh, Phạm Huy Lục thủ vai chính. Trên đà nà y tại đây, ngà y 20/10/1921 ra đời vở kịch nói đầu tiên của Việt Nam của Vũ Đình Long là Chén thuốc độc. Cụ Vũ Đình Long được coi là tổ nghử kịch nói của ta. Có thể nói Nhà Hát Lớn Hà Nội là cái nôi đỡ đầu cho Kịch nói Việt Nam.
Tới sau Cách mạng 1945, ngoà i là nơi họp của các Kử³ Quốc hội, Nhà Hát Lớn còn là một địa chỉ nghệ thuật đáng quan tâm: Ngà y 10/04/1946, dù giữa mùa hè vở kịch cách mạng đầu tiên đã được dựng được hoan ngênh: Vở Bắc Sơn của N.H Tưởng. Rồi ngà y 19/8/1946, kỷ niệm 1 năm ngà y cách mạng, ở Nhà Hát Lớn đã ra mắt vở 19 tháng 8 của Thâm Tâm, diễn liửn trong 2 tối 18 và 19, được công chúng Hà Nội hoan ngênh. Rồi ngà y 24/11/1946 giữa lúc nước sôi lửa bang, Hội nghị Văn hóa toà n quốc vẫn họp tại Nhà Hát Lớn và Hồ Chủ Tịch đã tới khai mạc và Người dự báo tình hình kháng chiến, kêu gọi các nhà Văn hóa hãy nhiệt tình tham gia chiến đấu khi có chiến sự.
Nhà Hát Lớn đích thực là một di tích Lịch sử, Cách mạng và Văn hóa đã cùng Quảng trường Nhà Hát Lớn thà nh một quần thể sáng giá của Thủ đô.