Múa

Một biên đạo múa tài hoa, một người thầy đáng kính

Phương Lan • 16:06 09/01/2024

Cố NSND Trịnh Xuân Định (1936 – 2018) quê ở Thọ Diên, Thọ Xuân, Thanh Hóa. Ông bén duyên với nghề múa từ năm 18 tuổi với tư cách là một diễn viên múa trong đoàn dân công phục vụ chiến dịch Điện Biên Phủ. Những ngày tháng trèo đèo, lội suối, lưng mang trên vai hơn 30kg lương thực tiếp tế cho chiến trường, Xuân Định được Ban chỉ huy Tiểu đoàn chú ý đến và cử ông vào đội văn nghệ của đoàn. Ông đã đến với múa như một mối duyên và đã hết mình với múa như một cái nghiệp mà ông cần phải trả.

Sau chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, ông có mặt tại Hà Nội và được nhận vào Đoàn Văn công Thủ đô, sau đó ông chuyển về Đoàn Ca múa nhân dân Trung ương. Người thầy đầu tiên của ông là NSƯT Hoàng Châu (Hiệu trưởng đầu tiên của Trường Múa Việt Nam; Phó Cục trưởng Cục Âm nhạc và Múa - Bộ Văn hóa thông tin).

Sinh thời, NSND Trịnh Xuân Định từng tâm sự, nghề múa ở thời nào cũng nghiệt ngã bởi sự sàng lọc khắt khe của thời gian. Múa gắn liền với tuổi trẻ, diễn viên trên sân khấu dường như chỉ vụt sáng như sao băng. Thấu hiểu được điều đó, ông và các nghệ sĩ đồng nghiệp cùng thời như: NSND Phùng Nhạn, PGS.TS.NSND Lâm Tô Lộc, NSND Đặng Hùng, NSND Chu Thúy Quỳnh, NSND Lê Khình, NGND Hồng Quỳ, NSND Y Brơm, NSND Trần Minh, NSND Nguyễn Thị Hiển, NSUT Ngân Quý… đã luôn đặt tinh thần lao động vì nghệ thuật lên hàng đầu. Họ đã làm việc hăng say và cống hiến thanh xuân, tuổi trẻ cho nghệ thuật múa để có những tác phẩm để đời, ghi dấu ấn khó phai trong lòng công chúng. Ở vai trò là một diễn viên múa, NSND Trịnh Xuân Định đã sớm khẳng định mình trong nhiều vở múa như: "Vui sản xuất", "Vũ kịch Chim Gâu", "Quạt Tây Bắc", "Nón đồng bằng",...

Sau khi tạo được “tiếng vang” với vai trò là diễn viên múa, ông được đánh giá cao và cử đi học biên đạo múa tại Học viện Sân khấu quốc gia Lunatracxki (Liên Xô). Theo NSND Trịnh Xuân Định, biên đạo trước hết là người sáng tác ngôn ngữ hình thể, viết kịch bản, dàn dựng, đạo diễn tác phẩm múa, đồng thời là người có trách nhiệm khơi gợi, khai thác lao động sáng tạo nghệ thuật của cả tập thể nghệ sĩ, hướng tới hiệu quả nghệ thuật cao nhất, đa dạng về phương thức nhưng thống nhất về nội dung tư tưởng cùng phong cách nghệ thuật. Biên đạo không tốt sẽ dẫn đến vở diễn vẫn kém chất lượng dù kịch bản văn học hay các yếu tố phụ trợ có tốt đến đâu đi nữa.

Các tác phẩm do NSND Trịnh Xuân Định biên đạo được đông đảo đồng nghiệp, giới chuyên môn và khán giả yêu mến, có thể kể đến như: kịch múa "Chị Sứ" (dựa theo tiểu thuyết “Hòn đất” của Anh Đức, âm nhạc Hoàng Vân, biểu diễn Nhà hát Nhạc vũ kịch Việt Nam); "Cây đèn biển" (âm nhạc Đàm Linh, Đoàn Ca múa Hải Phòng); "Mùa hoa ban Điện Biên" (âm nhạc Phó Đức Phương, Đoàn Ca múa Lai Châu); "Sơn Tinh, Thủy Tinh" (âm nhạc Nguyễn Văn Thương, Đoàn Ca múa Hà Sơn Bình); "Đường vào vũ trụ" (âm nhạc Lê Tịnh, Đoàn Nghệ thuật phòng không không quân); "Múa đào Kỷ Dậu" (âm nhạc Đào Việt Hưng, Đoàn Ca múa Nghĩa Bình); "Lửa hang treo" (âm nhạc Đàm Linh, Đoàn Ca múa Thanh Hóa);…

trinh-xuan-dinh.jpg
Một cảnh trong tác phẩm múa do NSND Trịnh Xuân Định dàn dựng.

Đối với ông, múa là một bộ môn đòi hỏi kỹ thuật rất cao, nhưng trình độ kỹ thuật không phải là mục đích cuối cùng. Diễn viên không chỉ phải biểu diễn thuần thục và chính xác các động tác, điêu luyện các kỹ xảo, mà còn phải có một khả năng diễn xuất biểu cảm để truyền đạt đến người xem cái đẹp, cái hay của múa. Điều này đòi hỏi ở các biên đạo múa, diễn viên múa một tinh thần học tập suốt đời suốt đời để thu nạp những cái hay, cái mới phục vụ đông đảo khán giả yêu nghệ thuật. Trong hội thảo biên đạo múa trẻ toàn quốc năm 2003, NSND Trịnh Xuân Định chia sẻ: “Nghệ thuật múa Việt Nam mấy chục năm qua còn non về kỹ thuật và chưa hay về nghệ thuật. Không gì buồn hơn khi người xem phải thưởng thức hàng loạt tác phẩm na ná nhau như những đứa trẻ sinh đôi, sinh ba”.

Tư duy khoa học và thái độ học hỏi không ngừng ấy khiến NSND Xuân Định được bạn bè, đồng nghiệp và học trò rất kính nể. Những cuốn giáo trình do ông biên soạn chẳng những hàm chứa hàm lượng tư duy khoa học cao mà còn có giá trị thực tiễn rất lớn.

Những năm cuối đời, ở tuổi 80 dù phải ra vào bệnh viện cấp cứu thường xuyên, nhưng ông vẫn miệt mài viết sách trên giường bệnh. Cuốn sách "Sổ tay biên đạo" như một món quà quý, một sự chắt chiu bao kinh nghiệm, bao năm tháng lăn lộn làm nghề để dành tặng lại cho các thế hệ hậu bối. Cuốn sách được xuất bản năm 2015 và được Hội Nghệ sĩ Múa Việt Nam trao giải A, đồng thời cũng nhận giải thưởng của Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam năm 2016.

Có thể nói những giải thưởng, bằng khen, giấy khen, Huân chương Lao động hạng Nhì và Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật (năm 2001) mà Đảng, Nhà nước dành cho NSND Trịnh Xuân Định là sự tôn vinh những thành tựu của một “cánh chim đầu đàn” trong ngành múa, đồng thời là sự ghi nhận xứng đáng cho những cống hiến không ngừng nghỉ của ông đối với ngành múa Việt Nam nói riêng và ngành văn hóa nghệ thuật nước nhà nói chung.

Trải qua thời gian dài công tác Trưởng khoa Sáng tác và lý luận Trường Múa Việt Nam; Trưởng phòng Nghệ thuật, Cục Nghệ thuật biểu diễn, Bộ Văn hóa Thông tin; Phó Tổng thư ký Hội Nghệ sĩ múa Việt Nam, NSND Trịnh Xuân Định là người thầy đáng kính của nhiều thế hệ biên đạo múa Việt Nam.

Trong lời kết cuốn sách "Sổ tay biên đạo", cố NSND Trịnh Xuân Định viết ra những câu từ như “rút ruột nhả tơ” thế này: “Từ mùa xuân ấy (1954), đến nay đã hơn 60 năm tôi theo đuổi, gắn bó với cái nghiệp múa. Có những lúc phải cố sức, gồng mình để vượt qua những khó khăn, gian nan, cay đắng, nhưng cũng có không ít những ngày tháng tràn ngập hạnh phúc, vinh quang. Phải chăng vì các cụ ta từ xưa đã truyền lại lời răn dạy nhất nghệ tinh, nhất thân vinh nên tôi cứ lẽo đẽo đeo bám với cái nghề khua tay, múa chân và tâm nguyện sẽ cùng với múa đến ngày cuối đời...”

Còn cô học trò Bích Diệp (học sinh khóa VII Trường Múa) cũng dành cho NSND Trịnh Xuân Định những vần thơ đầy trân trọng:

“Nét Xuân trời đã Định

Người tài hoa truân chuyên

Cả cuộc đời nghiệp Múa

Sáng nhân cách Thầy Hiền”

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • Chương trình Cuộc thi Tài năng Múa học sinh sinh viên toàn quốc năm 2026 (đợt 2)
    Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thông báo danh sách thí sinh đủ điều kiện và chương trình (đợt 2) Cuộc thi Tài năng Múa học sinh sinh viên toàn quốc năm 2026, diễn ra từ ngày 9 đến 12 tháng 11 năm 2026 tại Rạp Kim Mã, Hà Nội. Các cơ sở đào tạo và thí sinh có trách nhiệm rà soát thông tin, tham gia đầy đủ lễ khai mạc và phối hợp chặt chẽ với ban tổ chức.
  • Nghệ sĩ ballet Hàn Quốc Yoon Byeol giao lưu cùng học viên Học viện Múa Việt Nam
    Chiều 25/5, trong khuôn khổ chương trình giao lưu văn hóa nghệ thuật Việt Nam – Hàn Quốc, workshop chuyên đề “Lớp ballet cùng với vũ công” diễn ra tại Học viện Múa Việt Nam, với sự tham gia hướng dẫn của nghệ sĩ ballet nổi tiếng Hàn Quốc Yoon Byeol.
  • Triển vọng hợp tác múa Việt Nam - Hàn Quốc
    Trong bối cảnh quan hệ Việt Nam - Hàn Quốc đang phát triển mạnh mẽ theo hướng đối tác chiến lược toàn diện, các hoạt động hợp tác trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật ngày càng đóng vai trò quan trọng như một kênh kết nối mềm giữa hai quốc gia. Trong dòng chảy đó, chuyến thăm và biểu diễn của Trường Đại học Nghệ thuật Quốc gia Hàn Quốc (K-ARTS) tại Hà Nội trong tháng 4 vừa qua không chỉ là một sự kiện giao lưu nghệ thuật, mà còn gợi mở những hướng tiếp cận mới trong hợp tác đào tạo, sáng tạo và phát triển nghệ thuật biểu diễn giữa hai quốc gia.
  • Cơ hội thưởng thức vũ kịch kinh điển “Khổng Tước” của “chim công làng múa” Dương Lệ Bình
    “Khổng Tước - The Peacock Hanoi 2026” - tác phẩm vũ kịch kinh điển của “chim công làng múa” Trung Quốc Dương Lệ Bình sẽ ra mắt khán giả Việt Nam vào tháng 3/2026. Chương trình dự kiến được biểu diễn vào 20h ngày 6/3, 20h ngày 7/3 và 15h, 20h ngày 8/3 tại Nhà hát Hồ Gươm (Hà Nội).
  • Nghệ thuật múa với đời sống đương đại
    Trong bối cảnh đời sống đương đại biến đổi nhanh chóng bởi toàn cầu hóa, giao lưu văn hóa và sự bùng nổ của công nghệ số, nghệ thuật múa Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt quan trọng. Câu hỏi lớn đặt ra cho giới nghề là làm thế nào để nghệ thuật múa vừa giữ được bản sắc dân tộc, vừa thích ứng với nhu cầu thẩm mỹ đa dạng của khán giả hôm nay. Từ yêu cầu cấp thiết đó, ngày 15/11/2025, Hội Nghệ sĩ Múa Việt Nam tổ chức Hội thảo “Nghệ thuật múa với đời sống đương đại”, quy tụ các nhà nghiên cứu lý luận, phê bì
  • Tuần lễ Múa Việt Nam 2025 - Vũ điệu của đoàn kết và niềm tin
    Nối tiếp thành công của hai mùa 2023 và 2024, Tuần lễ Múa Việt Nam - Vietnam Dance Week 2025 do Hội Nghệ sĩ Múa Việt Nam khóa VII tổ chức trở lại với chủ đề “Tay trong tay - Tỏa sáng tương lai”. Sự kiện không chỉ là một sân khấu nghệ thuật, mà còn là biểu tượng cho tinh thần đoàn kết, hội nhập và sức mạnh mềm văn hóa của dân tộc Việt Nam trong giai đoạn đổi mới.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Nhìn lại mỹ thuật thời kỳ Đổi mới
    Không phải chỉ đến khi công cuộc Đổi mới được chính thức phát động năm 1986, mỹ thuật Việt Nam mới bắt đầu chuyển mình. Từ đầu những năm 1980, những thay đổi trong tư duy sáng tác, cách tổ chức đời sống nghệ thuật và quan niệm về quyền của người nghệ sĩ đã âm thầm diễn ra. Art talk “Mỹ thuật thời Đổi mới: Một cuộc chuyển mình từ bên trong” do A&V Art Space tổ chức mới đây với sự tham gia của nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng và họa sĩ, nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn Quân cùng đông đảo công chúng yêu nghệ thuật
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Trường THCS Giảng Võ tưng bừng kỷ niệm 44 năm ngày Nhà giáo Việt Nam
    Hòa chung không khí hân hoan cùng cả nước, sáng 20/11, Trường THCS Giảng Võ (phường Giảng Võ, TP. Hà Nội) long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026) và tri ân các thế hệ thầy cô giáo.
  • Đặt cọc VinFast VF 5 mới tới 18/11: Ưu đãi 10 triệu đồng, nhiều tiện nghi hỗ trợ người lái
    VinFast VF 5 mới kết hợp công nghệ hỗ trợ người lái với khoang nội thất tiện dụng, tạo sức hút với khách mua ô tô lần đầu. Mẫu xe đang được ưu đãi 10 triệu đồng trong thời gian cọc sớm từ 12-18/11/2026.
Đừng bỏ lỡ
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến
  • Đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải: “HANIFF 2026 là cơ hội lớn cho giới làm phim, làm nghề điện ảnh Việt Nam”
    Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội 2026 (HANIFF lần thứ VIII) quy tụ nhiều bộ phim chất lượng được tuyển chọn từ các nền điện ảnh trên thế giới. Để những tác phẩm xuất sắc này có mặt tại Liên hoan, công tác tuyển chọn được tiến hành công phu, kỹ lưỡng từ nhiều tháng trước. Tạp chí Người Hà Nội có cuộc trò chuyện với đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải - Phó Chủ tịch Hội đồng Sơ tuyển HANIFF 2026 để hiểu rõ hơn về công việc hậu cần này.
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
Một biên đạo múa tài hoa, một người thầy đáng kính
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO