Máy lọc nước không đạt chuẩn: Nguy cơ tiềm ẩn và yêu cầu tăng cường quản lý chất lượng

Tuy nhiên, thị trường thiết bị lọc nước đang bộc lộ những lỗ hổng lớn về kiểm soát chất lượng, khi hàng loạt sản phẩm không đạt chuẩn, không kiểm định kỹ thuật vẫn tràn lan và tiếp cận người tiêu dùng một cách dễ dàng. Tình trạng này không chỉ gây tổn thất kinh tế mà còn tiềm ẩn nguy cơ nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng.

Theo ghi nhận từ thị trường nội địa, các sản phẩm máy lọc nước, lõi lọc nước giá rẻ không rõ nguồn gốc, không nhãn mác, không công bố hợp quy đang được tiêu thụ rộng rãi. Phần lớn những thiết bị này không qua bất kỳ hình thức thử nghiệm kỹ thuật nào, đặc biệt là không áp dụng TCVN 11978:2017 – tiêu chuẩn quốc gia dành cho máy lọc nước dùng trong gia đình.

Các sản phẩm trôi nổi có thể chứa vật liệu không an toàn như nhựa tái chế không qua kiểm định, than hoạt tính không xử lý vi khuẩn, hoặc vật liệu hấp phụ không rõ xuất xứ. Hậu quả là nước sau lọc có thể bị tái nhiễm vi sinh, kim loại nặng hoặc hóa chất độc hại, thậm chí còn nguy hiểm hơn cả nước đầu vào chưa xử lý.

Nguyên nhân chính của thực trạng trên đến từ hai lỗ hổng lớn:

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp vẫn có thể đưa sản phẩm ra thị trường mà không cần công bố tiêu chuẩn kỹ thuật, do quy định chưa bắt buộc thực thi nghiêm ngặt với sản phẩm lọc nước như một thiết bị y tế hay thực phẩm chức năng. Sự thiếu vắng cơ chế kiểm tra hậu kiểm định kỳ cũng khiến các sản phẩm kém chất lượng lọt lưới một cách dễ dàng.

Một bộ phận lớn doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa có khả năng tự xây dựng tiêu chuẩn cơ sở (TCCS) theo TCVN hoặc chứng nhận hợp chuẩn theo TCVN, chưa tiếp cận được các viện nghiên cứu hay trung tâm kiểm nghiệm để được hỗ trợ thử nghiệm, đánh giá chất lượng. Sự thiếu hụt kết nối giữa doanh nghiệp và tổ chức KH&CN là nguyên nhân làm suy yếu năng lực nội sinh của thị trường, khiến nhiều sản phẩm không có cơ hội cải tiến và chứng minh chất lượng một cách khoa học.

Trong hệ sinh thái phát triển công nghệ và đảm bảo chất lượng hàng hóa, viện nghiên cứu và tổ chức KH&CN đóng vai trò là cầu nối giữa tiêu chuẩn quốc gia và doanh nghiệp.

Hỗ trợ xây dựng và công bố tiêu chuẩn cơ sở (TCCS) dựa trên TCVN 11978:2017 và các quy chuẩn liên quan;

Thử nghiệm sản phẩm theo các phương pháp trong TCVN 11979:2017 nhằm đánh giá lưu lượng lọc, hiệu suất lọc, chất lượng nước sau lọc;

Cung cấp tư vấn kỹ thuật, đào tạo doanh nghiệp về các yêu cầu kiểm soát chất lượng và công bố sản phẩm hợp pháp;

Góp phần phát hiện và cảnh báo sớm các xu hướng rủi ro kỹ thuật, làm cơ sở cho cơ quan quản lý xây dựng chính sách giám sát kịp thời.

Việc huy động các tổ chức KH&CN vào tiến trình phát triển sản phẩm lọc nước không chỉ nâng cao chất lượng hàng hóa, mà còn tạo ra nền tảng bền vững cho ngành công nghiệp lọc nước Việt Nam.

Để chấn chỉnh thị trường, cần triển khai các giải pháp đồng bộ ở cả cấp quản lý nhà nước và doanh nghiệp:

Bắt buộc công bố tiêu chuẩn cơ sở và hợp quy với mọi sản phẩm máy lọc nước trước khi lưu hành;

Tăng cường kiểm tra hậu kiểm định kỳ, xử lý nghiêm các hành vi gian lận thương mại, ghi nhãn sai lệch;

Thiết lập cơ sở dữ liệu công khai các sản phẩm đạt chuẩn, tạo điều kiện cho người tiêu dùng tra cứu và lựa chọn;

Xây dựng chương trình kết nối viện nghiên cứu – doanh nghiệp – phòng thử nghiệm, tạo mạng lưới hỗ trợ kỹ thuật cho sản phẩm lọc nước;

Đẩy mạnh truyền thông và phổ biến kiến thức kỹ thuật về lọc nước, tiêu chuẩn và quyền lợi người tiêu dùng.

Thị trường máy lọc nước là một lĩnh vực nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến sức khỏe hàng triệu người dân. Để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành, cần có sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan quản lý, doanh nghiệp có trách nhiệm và đặc biệt là các tổ chức khoa học – công nghệ.

Tiêu chuẩn không chỉ là rào cản kỹ thuật, mà chính là nền tảng bảo đảm an toàn, chất lượng và niềm tin của thị trường. Một khi sản phẩm lọc nước được phát triển dựa trên khoa học và được kiểm chứng bằng tiêu chuẩn, chúng ta mới có thể an tâm nói rằng: nước uống từ máy lọc là nước sạch thực sự.