Lễ hội Oóc Om Bóc - nhịp cầu kết nối và lan tỏa bản sắc văn hóa Việt
Hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, Lễ hội Oóc Om Bóc của đồng bào Khmer Nam Bộ trở thành điểm hẹn văn hóa đặc sắc, nơi những giá trị truyền thống được tôn vinh, trao truyền và lan tỏa trong đời sống cộng đồng. Qua các hoạt động lễ hội, nghệ thuật, ẩm thực và đặc biệt là hội đua ghe Ngo, nét đẹp văn hóa vùng sông nước Tây Nam Bộ tiếp tục được giới thiệu rộng rãi, góp phần làm phong phú bức tranh văn hóa Việt Nam.

Việt Nam là đất nước có nền văn hóa đa dạng, được bồi đắp từ những phong tục, tập quán và di sản đặc sắc của 54 dân tộc. Mỗi vùng miền đều có những lễ hội riêng, mang trong mình câu chuyện về lịch sử, tín ngưỡng, đời sống lao động và khát vọng của cộng đồng. Trong dòng chảy ấy, Lễ hội Oóc Om Bóc của đồng bào Khmer Nam Bộ là một nét văn hóa tiêu biểu, góp phần tạo nên diện mạo phong phú của văn hóa vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Oóc Om Bóc, còn gọi là lễ cúng Trăng, là một trong những lễ hội truyền thống quan trọng của đồng bào Khmer, thường được tổ chức vào rằm tháng 10 âm lịch. Lễ hội thể hiện lòng biết ơn đối với thần Mặt Trăng, vị thần được người Khmer tin tưởng đã điều hòa thời tiết, giúp mùa màng thuận lợi, mang lại cuộc sống no đủ. Đây cũng là dịp để các gia đình, phum sóc cùng sum họp, chia sẻ thành quả lao động và gửi gắm ước vọng về một năm mới bình an, hạnh phúc.
Không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng, Oóc Om Bóc còn là không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng với nhiều hoạt động đặc sắc. Trong đó, đua ghe Ngo được xem là điểm nhấn nổi bật, thu hút đông đảo người dân và du khách. Những chiếc ghe được trang trí rực rỡ, những tay chèo phối hợp nhịp nhàng trong tiếng trống thúc giục cùng sự cổ vũ cuồng nhiệt của khán giả đã tạo nên bầu không khí hội hè sôi động đặc trưng của miền sông nước.
Được ghi danh trong Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, Lễ hội Oóc Om Bóc không chỉ là tài sản văn hóa riêng của đồng bào Khmer mà còn góp phần khẳng định sự thống nhất trong đa dạng của nền văn hóa Việt Nam. Qua mỗi mùa lễ hội, những phong tục, tập quán và giá trị truyền thống tiếp tục được trao truyền giữa các thế hệ, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về cội nguồn và thêm trân trọng di sản của cộng đồng mình.
Ngày nay, Oóc Om Bóc còn trở thành điểm đến thu hút khách du lịch, góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất và con người Nam Bộ. Những hoạt động giao lưu, biểu diễn nghệ thuật, giới thiệu ẩm thực và các trò chơi dân gian tạo điều kiện để người dân nhiều địa phương gặp gỡ, tìm hiểu và trải nghiệm văn hóa Khmer. Từ một lễ hội mang đậm dấu ấn tín ngưỡng cộng đồng, Oóc Om Bóc ngày càng khẳng định vai trò trong việc kết nối văn hóa và thúc đẩy phát triển du lịch địa phương.
Hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, năm nay, Lễ hội Oóc Om Bóc được tổ chức tại Vĩnh Long từ ngày 18 đến 24/11 và tại Cần Thơ từ ngày 21 đến 24/11, với nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật và giao lưu cộng đồng. Đây là dịp để những giá trị văn hóa truyền thống được tái hiện trong không gian sinh hoạt đương đại, đưa di sản đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Trong khuôn khổ lễ hội, hội đua ghe Ngo diễn ra trong hai ngày 23 và 24/11 trên dòng sông Maspéro, thuộc địa bàn phường Sóc Trăng và phường Phú Lợi, thành phố Cần Thơ. Đây là hoạt động được đông đảo người dân mong đợi, không chỉ bởi tính hấp dẫn của một cuộc tranh tài thể thao mà còn bởi những giá trị văn hóa, tinh thần cộng đồng được gửi gắm trong từng nhịp chèo.
Mỗi chiếc ghe Ngo là kết tinh của sự khéo léo, tâm huyết và niềm tự hào của một phum sóc. Đằng sau những đội đua là sự chung sức của nhiều thế hệ, từ việc chuẩn bị ghe, tập luyện đến tổ chức thi đấu. Tiếng trống vang lên trên sông không đơn thuần thúc giục các tay chèo tăng tốc mà còn tạo nên nhịp điệu chung, kết nối những con người cùng chung niềm tự hào về văn hóa truyền thống.
Lấy cảm hứng từ tinh thần đoàn kết ấy, chương trình “Tiếng Trống Hào Sảng” được triển khai tại lễ hội năm nay, với sự đồng hành của Bia Saigon thuộc SABECO. Thông qua ý tưởng này, hình ảnh tiếng trống trong hội đua ghe Ngo được khắc họa như biểu tượng của sự đồng lòng, sức mạnh cộng đồng và niềm tự hào văn hóa địa phương.
Bà Patsy Lim, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Marketing của SABECO, chia sẻ rằng giá trị đặc biệt của Lễ hội Oóc Om Bóc không chỉ nằm ở không khí sôi động của hội đua ghe Ngo mà còn ở tinh thần gắn kết cộng đồng được lan tỏa qua mỗi mùa lễ hội. Mỗi đội đua mang theo niềm tự hào của cộng đồng mình, nhưng khi cùng hội tụ, những người dân thuộc nhiều thế hệ và địa phương khác nhau lại cùng chia sẻ niềm vui, tinh thần đoàn kết và tương thân tương ái. Qua đó, bà cũng bày tỏ mong muốn những trải nghiệm văn hóa tại lễ hội sẽ giúp thế hệ trẻ thêm trân trọng các giá trị truyền thống.
Trong bối cảnh ngày 24/11 được xác định là Ngày Văn hóa Việt Nam, các hoạt động hưởng ứng tại nhiều địa phương mang ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao nhận thức xã hội về vai trò của văn hóa đối với sự phát triển đất nước. Đây không chỉ là dịp tôn vinh những giá trị di sản mà còn là cơ hội để mỗi người nhìn nhận rõ hơn trách nhiệm gìn giữ, phát huy bản sắc dân tộc trong đời sống hiện đại.
Từ những lễ hội truyền thống như Oóc Om Bóc, có thể thấy văn hóa không phải là những giá trị nằm yên trong ký ức hay chỉ hiện diện trong các không gian trưng bày. Văn hóa được nuôi dưỡng từ chính đời sống cộng đồng, trong những phong tục được duy trì, những câu chuyện được kể lại, những điệu múa, lời ca và cả những nhịp trống vang lên trong ngày hội.
Sức sống của một di sản không chỉ được đo bằng sự hiện diện qua các mùa lễ hội mà còn nằm ở khả năng kết nối con người, khơi dậy niềm tự hào và tạo cảm hứng để các thế hệ tiếp tục gìn giữ. Khi người trẻ chủ động tìm hiểu, người dân cùng tham gia tổ chức và du khách đến với lễ hội bằng sự trân trọng, những giá trị truyền thống sẽ có thêm cơ hội hiện diện tự nhiên trong đời sống hôm nay.
Lễ hội Oóc Om Bóc vì thế không chỉ là ngày hội riêng của đồng bào Khmer Nam Bộ mà còn là một lát cắt sinh động trong bức tranh văn hóa Việt Nam. Từ dòng sông Maspéro, tiếng trống ghe Ngo vang lên không chỉ gọi nhịp cho những cuộc đua mà còn gợi nhắc về sức mạnh của sự đoàn kết, tinh thần sẻ chia và sự gắn bó giữa các cộng đồng dân tộc.
Hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, việc tôn vinh những lễ hội giàu bản sắc như Oóc Om Bóc góp phần khẳng định rằng mỗi di sản, mỗi phong tục và mỗi nét văn hóa địa phương đều có vị trí trong dòng chảy văn hóa dân tộc. Giữ gìn những giá trị ấy cũng chính là gìn giữ cội nguồn, bồi đắp bản sắc và tạo dựng những sợi dây gắn kết bền chặt giữa con người Việt Nam hôm nay và mai sau.