Lễ hội Аửn Sa Lãng

Thần tích đửn Sa Lãng kể rằng: Cuối mùa xuân năm 20 của thế kỷ thứ nhất có một vị quan ở đất Nam Hải sinh được một người con gái đặt tên là  Sa Lãng. Sa Lãng nhan sắc, lại có tà i võ nghệ. Bà  cùng anh trai là  Hùng Lĩnh ngà y đêm luyện tập kiếm cung, nặng lòng yêu nước và  căm thù giặc.

Khi đó, nhà  Đông Hán xâm chiếm nước ta. Thái thú Tô Аịnh khét tiếng tà n ác, bạo ngược. Nghe tin Sa Lãng trẻ đẹp, lại có tà i thao lược, hắn đòi ông quan phải nộp Sa Lãng là m tử³ thiếp. Tin ấy đến với gia đình, mọi người đửu phẫn nộ và  cự tuyệt. Tô Аịnh gọi Hùng Lĩnh lên phủ đường dọa nạt và  bắt gả em gái cho hắn, ông một mực không nghe nên đã bị chúng giết. Tô Аịnh cho quân vây bắt hai mẹ con Sa Lãng. Trong cơn nguy hiểm, Sa Lãng được thị nữ cứu thoát, Bà  liửn trốn vử vùng đất bãi Hạ Trì nương náu. Bà  quyết tâm nuôi chí phục thù và  được nhân dân xa gần tin theo ngà y cà ng đông.

Khi Hai Bà  Trưng phất cử khởi nghĩa, Sa Lãng đem quân vử tụ nghĩa, được Hai Bà  Trưng giao cho trọng trách chỉ huy nghĩa quân đánh giặc. Cuộc khởi nghĩa thắng lợi, Hai Bà  Trưng xưng vương, ban thưởng cho các tướng sĩ. Sa Lãng được phong tước lộc và  cấp quân lương để trở vử vùng đất bãi thăm dân.

Bà  vử đến bến sông Hạ Trì, nhân dân vui mừng nghênh đón. Một thời gian sau, Bà  hóa ở đây, lúc ấy mới ngoà i hai mươi tuổi. Tưởng nhớ công lao của bà , nhân dân lập đửn thử ở thôn Thượng gọi là  đửn Nhà  Bà . Ngôi đình bến sông Hạ Trì gọi là  đình Dà y, tôn vinh Sa Lãng là  thà nh hoà ng là ng.

Ảnh minh họa

Lễ hội kỷ niệm nữ tướng Sa Lãng có quy mô lớn nhất trong vùng, xưa cả xã Hạ Trì, nay bao gồm hai xã Liên Hà  và  Liên Trung. Hội chính và o ngà y 8-3 âm lịch. Sáng ngà y mồng 7 các lực lượng tham gia lễ hội tập trung đông đủ tại đình và  đửn. Mọi người bao sái, lau chùi đồ tế khí, chồng kiệu và o nơi quy định rồi tiến hà nh lễ nhập tịch. Quan viên tế gồm 12 người có vị thế trong là ng xã tế trước. Аặc biệt là  cử­ ra một thiếu nữ trẻ, đẹp, chưa có chồng, con nhà  gia giáo, mặc quần áo dà i trắng, vác tấm biển đử hai chữ Túc Tĩnh, nghĩa là  luôn giữ thái độ nghiêm túc và  yên tĩnh trong việc tế lễ. Аây là  vinh dự lớn cho gia đình có con gái được chọn cử­ tham gia việc nà y, giá trị không kém vị thế của ông chủ tế. Phải chăng đây cũng là  biểu trưng của nữ tướng Sa Lãng uy nghiêm và  son trẻ.

Trò nghiửm quân

Chiửu mồng 7 diễn ra cuộc nghiửm quân tại đình Dà y. Nghiửm quân là  cuộc tổng duyệt, kiểm tra, thi tà i các lực lượng tham gia lễ hội, cũng là  biểu dương sức mạnh của nghĩa quân do nữ tướng Sa Lãng chỉ huy đánh giặc lúc đương thời. Tiết mục đầu tiên là  duyệt đánh trống cái. Một trống lớn do hai người mặc áo nậu khiêng đứng giữa sân đình. Bốn thôn Thượng thôn, Trung thôn, Hạ thôn, mỗi thôn cử­ một người dự thi đánh trống.

Người và o đánh trống trước được ưu tiên cho thôn đăng cai lễ hội. Có một ban giám khảo chấm điểm. Người thi đánh trống mặc áo the, khăn xếp, thắt lưng đử, đi một vòng và o sân theo hướng  xuất đông, nhập tây theo chiửu ngược kim đồng hồ, dõng dạc đánh ba hồi, ba tiếng trống. Không khí lễ hội trang nghiêm, tĩnh lặng, chỉ nghe những tiếng trống đổ hồi. Lần lượt 4 người thi đánh trống xong, ban giám khảo chấm giải, thưởng cho cơi trầu có 12 miếng cau tươi. Người nhận thưởng coi được ân phúc lớn.

Cuộc thi duyệt trống cái mở đầu trò nghiửm quân ở hội đửn Sa Lãng. Tiếp theo là  cuộc thi trống dửn. Cũng 4 đội thi, mỗi đội 10 người, 6 trống, 1 thanh la, 1 trống khẩu và  1 trống cơm. Аội trống đi hà ng hai, từ trong đình ra theo chữ nhị. Аến giữa sân người dự thi lắng nghe tiếng trống khẩu, nhảy đửu một bước sang hai bên, hướng mặt và o trong đình.

Phần thứ hai cuộc nghiửm quân là  các lực lượng đô tùy khênh kiệu. Một kiệu lớn mui luyện cao 3 tầng, do 24 đô tùy nghênh giá, 5 chiếc kiệu giá văn kiểu bát cống và  1 kiệu võng đà o do 8 người đảm nhiệm. Аoà n người che tà n, vác lọng, binh khí, bát bử­u... khoảng trên 200 người, ăn mặc chỉnh tử khênh kiệu từ sân đình lên mặt đê rồi hạ xuống đặt đúng vị trí trước sân đình.

Buổi tối có hát ca trù hầu thánh ở đình Dà y và  đửn Sa Lãng, nhưng tuyệt đối không được hát chèo ở trước cử­a đình và  đửn. Nếu có thì diễn ra ở phía sau hoặc bên ngoà i, vì họ quan niệm như thế mới đảm bảo tính nghiêm túc trong những ngà y lễ hội.

Tế thần

Ngà y 8 tháng 3 chính hội đửn Sa Lãng, mở đầu bằng nghi lễ tế thần. Chủ tế giữ vai trò con trưởng của thánh Mẫu mặc áo tím, 12 quan viên tế mặc áo xanh lam sẫm.

Năm nà o chủ tế là  người có chức sắc từ cử­u phẩm trở lên thì được đội mũ cánh chuồn, cân đai và  đi hia. Trước tiên là  lễ tuyên sắc phong của các triửu vua đã ban tặng. Từ trong hậu cung, hai ông bê hòm sắc đi ra trong không khí trang nghiêm tĩnh lặng. à”ng chủ văn tuyên đọc, chủ tế lùi một bước quử³ xuống chiếu. Lễ vật cúng trong đửn chỉ có xôi và  chè. Suốt 3 tuần tế dẫn dâng nước, dâng rượu, dâng hoa... đửu có phường bát âm hòa theo bước chân quan viên tế. Phường trống dửn hòa nhịp phía ngoà i sân.

Khi đọc văn tế, mọi người yên lặng lắng nghe rà nh rõ từng lời. Bà i văn tế được hóa trước bà n thử. Quan viên tế cùng dân chúng lễ tạ. Tiếp theo các ngà y 9, 10,11 quan viên các thôn lần lượt và o tế theo từng thôn.

 Rước kiệu

Chiửu ngà y 8 tháng 3 cuộc rước lớn từ đửn Sa Lãng xuống đình chợ Dà y đi trên đê sông Hồng. Các chức sắc trong là ng, xã nghênh bức phù điêu thánh Mẫu từ trong khám thử chuyển lên kiệu lớn nhất hình mui luyện. Buông rèm gấm thêu kín 3 mặt tầng trên của kiệu. 24 đô tùy là  nữ mặc áo trắng, quần đen, đầu và  lưng quấn khăn đử khiêng kiệu. Аi bên cạnh có 24 đô tùy dự phòng để khiêng thay nhau. 4 người vác tà n, lọng che mát hai bên kiệu. Аi đầu đoà n rước là  hà ng cử ngũ sắc bay phấp phới. Tiếng trống, tiếng chiêng, tiếng tù và  vang động một vùng.

Аám rước như con rồng khổng lồ, chầm chậm theo con đê sông Hồng uốn lượn, đi đến sẩm tối mới đến cổng đình chợ. Nhân dân nô nức thắp đèn, đốt đuốc đứng hai bên đường đón đợi, rước thánh và o đình. Buổi tối, hát ca trù hầu thánh Mẫu. Ban ngà y đám rước sôi động bao nhiêu, ban đêm không gian tĩnh lặng thâm trầm bấy nhiêu. Một sự cân bằng của âm và  dương, của đời và  đạo... mới hay tà i hoa của ông cha ta mở lễ hội cổ truyửn.

Rước sắc

Аiửu đặc biệt ở lễ hội đình Dà y là  tục rước sắc. Ngà y xưa, mỗi là ng xây một nhà  thử vọng thủ, đặt ở giữa là ng. Аây là  nơi trông giữ sắc phong sau ngà y giã hội. Lần lượt từng là ng được cử­ giữ sắc phong của thánh một năm. Аó là  vinh hạnh cho cả là ng. Họ quan niệm rằng năm ấy được hầu thánh, là m ăn sẽ thịnh đạt hơn.

Аám rước sắc vử là ng, người người hồ hởi trải chiếu hoa suốt từ đửn đến nhà  vọng thủ. Hai bên đường cắm những cây bông, cây lộc, nhiửu con giống chim, cá, ếch, nhái đan bằng tre, giang nhuộm phẩm xanh đử treo dọc đường đi từ cây bông nà y đến cây bông kia rất đẹp mắt. Аó là  biểu hiện của sự phồn thực, cầu mong mưa thuận, gió hòa, vạn vật sinh sôi đơm hoa kết quả. Nét văn hóa của cư dân nông nghiệp cổ truyửn. Аêm vử, nhà  vọng thủ sáng đèn tế lễ yên vị, mọi người cảm thấy sự tốt là nh yên ổn dẫn đến sự già u sang.

 Hội bơi trải

Lễ hội đửn Sa Lãng năm nà o cũng có bơi trải. Khúc sông Hồng trước cử­a đình chợ Dà y là  địa điểm cuộc bơi thi. Trong đửn cứ tế lễ, ngoà i sông bơi trải cuốn hút rất đông người xem (trong lễ, ngoà i hội). Mỗi là ng chuẩn bị một thuyửn nan dà i 6m để dự thi và  một thuyửn để chèn phá đội bạn. Thuyửn thi có 6 người: một người lái ở phía đuôi thuyửn, một người bơi chèo ở mũi thuyửn, hai người bơi hai bên, một người đánh trống khẩu thúc giục và  một người vừa gõ thanh la vừa phất cử đuôi nheo cổ vũ.

Người thi bơi là  nam giới khửe mạnh, cởi trần, đóng khố, đầu chít khăn đử. Nhịp điệu bơi trải hối hả theo tiếng trống, thanh la và  tiếng hô to: Tông! (trống), beng! (thanh la) bơi! những mái chèo đẩy mạnh nước và  đúng tiếng: bơi! những tiếng: Tông! Beng! Bơi! dồn dập, mau dần khi thuyửn lao tới đích. Cuộc thi bơi trải vòng ba lần qua sông nước chảy. Trong cuộc thi, mỗi là ng dùng một thuyửn nan nhử 3m được phép luồn lách chèn phá thuyửn thi của đội bạn, gây khó khăn cho thuyửn đối thủ, tạo thuận lợi cho thuyửn thi để đội nhà  thắng cuộc. Trò bơi trải diễn ra hà o hứng đẹp mắt dưới dòng sông. Trên bử đê hà ng nghìn người xem reo hò, cổ vũ.

Hội đửn Sa Lãng còn có đấu vật, vật thử thánh và  vạt già nh giải thưởng. Thổi cơm thi trên cạn và  đánh cử người... Có lẽ, thi bơi trải là  đông vui và  hối hả nhất. Bởi thế có câu: Hối hả xem bơi, tả tơi xem hội. Các trò bơi trải, thổi cơm thi, cử người... diễn ra liên tục trong những ngà y lễ hội. Hội đửn Sa Lãng có quy mô hội vùng, hội lớn nhất ở huyện Аan Phượng hiện nay.