Là ng tiến sĩ Đông Ngạc trên đất Thăng Long

Sải bước trên con đường gạch nghiêng, tôi đến thăm ngôi từ đường họ Phan ở xóm 4A.  Nổi bật trong vòm lá xanh là  pho tượng nhà  sử­ học Phan Phu Tiên. à”ng chính là  tiến sĩ khai khoa của là ng Аông Ngạc dưới thời Lê Thái Tổ. Dân là ng Аông Ngạc vẫn ghi nhớ lời ông dạy: Trẻ mà  không học khó là m nên/ Tự thẹn già  nua trót kém hèn/ à”n cũ sau nà y mong biết mới/ Và o nhà  ắt phải bước qua hiên.

Tượng Phan Phu Tiên - tiến sĩ khai khoa của là ng Аông Ngạc - tại nhà  thử họ Phan.  

Trên tấm bia đá ở nhà  thử họ Phan còn có những tên tuổi danh tiếng khác như Phan Tuấn Phong - lãnh tụ phong trà o Аông kinh nghĩa thục; Phan Văn Trường - tiến sĩ luật tại Pháp...

Các cụ cao niên ở Аông Ngạc cho biết: hầu hết các dòng họ lớn trong là ng đửu có nguồn gốc từ đất ài Châu, Thanh Hóa. Cuộc sống ngà y xưa khốn khó nên các cụ đửu chăm chỉ theo nghiệp đèn sách. Аông Ngạc thời cổ có tên nôm là  là ng Аống Ếch vì giai thoại trong là ng có nhiửu học trò đọc sách ran ran như tiếng ếch kêu. Chỉ tính riêng các khoa thi thời phong kiến là ng đã có 25 tiến sĩ Hán học, 6 tiến sĩ vọng và  gần 400 cử­ nhân, tú tà i. Cả 5 dòng họ lớn trong là ng là  Phan, Phạm, Аỗ, Nguyễn, Hoà ng đửu có người đỗ đạt cao, cụ Nguyễn Văn Hoà n, 70 tuổi, cho biết.

Các tộc họ ở đây, tộc họ nà o cũng có người đỗ đại khoa, ít nhất là  một người, nhiửu họ như họ Phạm là  16 người. Gia đình cụ Hoà ng Tế Mử¹ nổi tiếng vì 3 đời nối tiếp nhau đỗ Hoà ng Giáp cũng như gia đình cụ Phạm Quang Trạch có tới 7 người đỗ đại khoa (tiến sử¹) trong khoảng 211 năm.

Аông Ngạc đã sản sinh ra nhiửu danh nhân đóng góp lớn nhiửu mặt ở nhiửu lĩnh vực và  mọi thời kử³ lịch sử­ như Phan Phu Tiên, Hoà ng Tế Mử¹, Hoà ng Tăng Bí, Hoà ng Minh Giám...

Hầu hết những chiếc cổng là ng, cổng ngõ ở Аông Ngạc đửu có hai ngọn bút tháp vươn cao thể hiện tinh thần hiếu học. Sự ham học của những người con Аông Ngạc đã trở thà nh giai thoại. à”ng giáo là ng Phạm Quang Аại kể cho tôi nghe câu truyện vử sự ham học của bảng nhãn Phạm Quang Trạch xen lẫn niửm tự hà o: từ nhử cụ Trạch đã rất chăm học. Hết thảy các gốc cau trong vườn đửu nhẵn bóng do cụ ngà y đêm qua lại đọc sách vịn tay và o. Аến mùa đông, đêm ngồi học, cụ lấy khăn vải tẩm nước đặt lên đùi, khiến cụ lạnh nên không thể ngủ gật được.

Những cổng là ng, cổng ngõ ở Аông Ngạc đửu có hình tháp bút tượng trưng cho truyửn thống hiếu học.

Nối tiếp truyửn thống cha ông, những người con Аông Ngạc hôm nay cũng rất hiếu học. Bà  Nguyễn Thị Thanh, trưởng ban văn hóa xã Аông Ngạc cho biết: Cho đến nay, số người có học vị tiến sĩ là  người gốc Аông Ngạc đã lên tới gần 100 người. Số em đỗ đại học của Аông Ngạc cũng không ngừng tăng lên. Năm học 2008, Аông Ngạc có 87 em đỗ đại học, năm 2009 là  105 em.

Lý giải vử truyửn thống khoa bảng của là ng Аông Ngạc, cụ  Nguyễn Châu Tiệp cho hay: Người xưa bảo rằng, thế của là ng tôi là  thế rồng. Ngay ngôi đình cũng được xây dựng dựa trên thế đó nên con cháu trong là ng mới có nhiửu người công danh thà nh đạt. Nhưng cái chính vẫn nằm ở ý chí khắc phục nghèo khó, ngà y đêm sôi kinh nấu sử­ mới tạo nên những dòng họ danh tiếng như hôm nay.

à”ng Nguyễn Quang Thậm - Phó Chủ tịch UBND xã Аông Ngạc - cho biết: Mỗi gia đình, dòng họ ở Аông Ngạc đửu xây dựng quử¹ khuyến học riêng để hà ng năm tổ chức trao thưởng cho các học sinh đạt thà nh tích cao trong học tập. Cha mẹ nà o cũng yêu thương và  quan tâm, động viên con cháu học hà nh đến nơi đến chốn.

Một trong những dòng họ tiêu biểu vử phong trà o khuyến học là  họ Phạm Gia. Trong bản Аiửu lệ của Hội đồng gia tộc họ Phạm soạn năm 1937 có ghi: Nếu sau nà y quử¹ hội dồi dà o thì sẽ đặt ra những học bổng của họ để cấp cho những con em trong họ, xét ra có tà i, thông minh, có hạnh kiểm tốt mà  vì nhà  nghèo không thể đi học được.

à”ng Quý  cũng tâm sự: Không phải vì được thưởng mà  con cháu trong họ mới cố gắng học tập. Có được những thà nh tích cao như hôm nay không chỉ ở sức mạnh nội lực của dòng họ mà  chủ yếu là  ở tinh thần cần cù, chịu khó, ý thức phấn đấu học tập của mỗi người con Аông Ngạc để không hổ thẹn với tiửn nhân.