Khu di tích Sóc Sơn

Phương Anh (T/h)| 04/12/2022 20:57

Khu di tích Sóc Sơn là khu di tích đền Sóc hiện nay thuộc xã Phù Linh, huyện Sóc Sơn, Hà Nội, cách trung tâm thành phố gần 40km.

Khu di tích này nằm trên núi Mã trong cung núi Tam Đảo. Khu di tích bao gồm nhiều công trình kiến trúc có liên quan mật thiết với nhau là đền Thượng, đền Hạ, đền Mẫu, nhà Bia, chùa Đại Bi... mà trung tâm là dãy núi Sóc (Vệ Linh) - nơi Thánh Gióng cởi giáp sắt hoá thân bay về trời.

den_giong-_soc_son-_ha_noi_-_panoramio_-1-.jpg
Đền Sóc sơn.

Đền thờ Thánh Gióng đầu tiên đã được dựng lên ở chính nơi Thánh về trời thuộc địa phận làng Vệ Linh, vì vậy còn được gọi là đền Vệ Linh.

Đền Thượng được coi là tâm điểm quan trọng nhất của khu di tích, đã được tạo dựng từ rất sớm, đến thế kỷ X, thời Lê Đại Hành (980 - 1005) thì trùng tu. Quy mô kiến trúc hiện nay được thực hiện qua lần trùng tu gần đây nhất năm 1993. Đền Thượng có bố cục mặt bằng kiểu chữ “công” gồm Tiền tế, Ống muống, Hậu cung trong có nhiều đồ thờ tự, đắp cao một toà giả sơn, tượng Thánh Gióng cùng các thiên thần vũ sĩ đứng hai bên. Trước cửa khu đền Thượng là dãy núi Mã, trong đó có ngọn núi Vây Rồng được truyền là đỉnh núi mà ông Gióng đã cởi áo giáp sắt vắt ở cây trầm rồi cưỡi ngựa bay về trời.

Đền Hạ được dựng muộn hơn vào thời Lê Đại Hành và được tu bổ nhiều lần và có kiến trúc như hiện nay từ năm 1993. Trong đền Hạ có các di vật như bia đá, chuông,... đặc biệt là pho tượng đồng đen có niên đại triều Nguyễn thế kỷ XIX. Nhà bia đặt trên núi có dựng tấm bia đá lớn tám mặt, nội dung ghi thần tích Thánh Gióng, cùng tóm tắt lịch sử dựng đền và lễ vào tháng tư năm Nhâm Tý, niên hiệu Dương Đức thứ nhất (1672). Nhà bia được làm vào 2 năm 1920 - 1921, đến năm 1999 được trùng tu toàn bộ.

Trong khu di tích còn có đền Mẫu, chùa Đại Bi... Chùa Đại Bi được khởi dựng vào thế kỷ X, do nhà sư Khuông Việt Ngô Chân Lưu trụ trì. Năm 1999 chùa được tôn tạo theo lối kiến trúc cũ.

Trong khu di tích đền Sóc còn có chùa Non. Đây là ngôi chùa lớn nằm trên núi có tên là Non Tròn. Với một giá trị lịch sử cao, ở vị thế khá đặc biệt của hệ thống di tích này, nên chùa Non đã được tôn tạo lại khá bề thế vào cuối thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI.

1212021huyen080g.jpg
Cảnh sắc chùa Non.

Đặc biệt, khu di tích ở trên núi Sóc Sơn có tượng đài Thánh Gióng. Tượng đài Thánh Gióng được xây dựng trên núi Đá Chồng (cạnh đền Sóc), nơi Thánh Gióng cởi áo giáp, thăng thiên, hóa thánh. Tượng Thánh Gióng có chiều cao 11,07m, với độ vươn ra là 16m, nặng 85 tấn đồng chất lượng cao. Mẫu tượng đài Thánh Gióng do nhà điêu khắc Nguyễn Kim Xuân thiết kế. Việc đúc tượng do nghệ nhân đúc đồng Vũ Duy Thuấn chủ trì thực hiện. Công trình tượng đài Thánh Gióng được hoàn thành vào Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - năm 2010.

Sự tích Thánh Gióng, hình tượng Thánh Gióng là một bản anh hùng ca huyền thoại bất hủ là truyền thuyết và cũng là nguyện vọng, ước mơ của nhiều đời. Thánh Gióng - Phù Đổng Thiên vương vừa là một sáng tạo tuyệt đối, vừa là một sáng tạo tuyệt vời, hiện thân cho sức mạnh vĩ đại, ý chí quật cường của dân tộc. Thánh Gióng cùng với Tản Viên, Liễu Hạnh, Chử Đồng Tử được tôn là “tứ bất tử” - một hình mẫu đẹp trong tâm thức người Việt Nam. Khu di tích đền Sóc Sơn là một bài ca huyền thoại hoàn chỉnh về Thánh Gióng, nơi tiễn đưa người anh hùng vào cõi bất tử sau khi đã hoàn thành kỳ tích giữ nước.

Hình tượng Thánh Gióng bao đời nay đã đi vào ký ức và tình cảm sâu lắng của nhân dân ta và được biểu hiện cụ thể qua các đền, miếu thờ cúng, qua các chứng tích, các chuyện kể, các bài ca, các hội hè tín ngưỡng, các diễn xướng dân gian. Từ cái nôi ban đầu của dân tộc, người Việt lan toả đến đâu thì sự tích Thánh Gióng cũng được lưu truyền đến đó. Mỗi khi cần vươn lên với những cố gắng phi thường trong dựng xây và bảo vệ đất nước, người Việt Nam lại nghĩ đến sức mạnh Thánh Gióng. Đặc biệt, mỗi khi Tổ quốc lâm nguy, đất nước bị xâm lược thì hình tượng Thánh Gióng phá giặc Ân lại như thôi thúc, giục giã mọi người Việt Nam yêu nước đứng lên. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: Trong lịch sử ta có ghi nhận chuyện vị anh hùng dân tộc là Thánh Gióng đã dùng gốc tre đánh đuổi giặc ngoại xâm.

Trong những ngày đầu kháng chiến, Đảng ta đã lãnh đạo hàng nghìn, hàng vạn anh hùng nói gương Thánh Gióng đã dùng gậy tầm vông đánh đuổi thực dân Pháp.

Thánh Gióng là sản phẩm của một quá trình sáng tạo lâu dài của nhân dân ta từ thời bộ lạc xa xưa cho đến suốt dặm đường dài dựng nước và giữ nước với những bước thăng trầm của lịch sử, những bước trưởng thành và lớn mạnh của dân tộc. Từ một ông Đùng - nhân vật khổng lồ trong huyền thoại của người Việt cổ, Thánh Gióng đã chuyển hoá dần, đã chắt lọc tổng hợp nhiều yếu tố thần thoại truyền thuyết và anh hùng ca để trở thành một biểu tượng hào hùng, kỳ vĩ mang tính chất anh hùng dân tộc. Như nhà thơ Cao Bá Quát đã ngợi ca:

“Đánh giặc, lên ba hiềm đã muộn,

Cưỡi mây chín tầng hận chưa cao”

Lễ hội chính của đền Sóc vào ngày mồng 6 tháng giêng, mỗi lễ hội lớn liên quan đến ba tỉnh: Thái Nguyên, Hà Nội, Vĩnh Phúc thu hút hàng vạn người tham gia. Trong lễ hội diễn ra lễ rước nước, rước ngà voi... mang dấu ấn của lễ nghi nông nghiệp cổ truyền. Đặc biệt là lễ rước hoa tre được suy là gợi nhớ hình ảnh Thánh Gióng nhổ gốc tre ngà đánh tan giặc Ân. Trong lễ rước thì làng Vệ Linh và Tiên Dược Thượng được vào trước, sau đó mới đến các làng khác, vì Vệ Linh và Tiên Dược Thượng được coi là dân gốc của hương Bình Lỗ thời xưa, được gọi là anh Cả. Sau khi rước hoa tre, bái . tấu xong, tế quan hô “lễ tất, tranh lộc”. Từ phút đó mọi người dự hội đều được phép đua nhau giành cướp hoa tre. Họ quan niệm hoa tre là vật linh thiêng, là lộc của Thánh Gióng, giành được hoa tre như giành được phú lành của Thánh ban cho. Lễ bái tấu, dâng hoa tre là lễ chính mở đầu hội Gióng đền Sóc, tiến hành trang nghiêm trọng thể. Tiếp sau đó là nhiều hình thức vui chơi khác như lễ chém tướng diễn tả chiến công của Thánh Gióng và nhiều tiết mục sinh hoạt văn hoá dân gian. Đây là một lễ hội vui tươi, lành mạnh có nhiều ý nghĩa và tác dụng giáo dục truyền thống của dân tộc. Hội Gióng là một đỉnh cao của sinh hoạt văn hoá cổ truyền thống dân tộc. Vì thế, du khách về hội Gióng, đền Sóc thường gặp những câu ca:

“Tháng giêng giỗ Thánh Sóc Sơn

Tháng ba giỗ Tổ Hùng Vương nhớ về

Khu di tích đền Sóc Sơn ngoài giá trị lịch sử, văn hoá còn một giá trị đặc biệt hiếm so với các di tích ở Hà Nội đó là cảnh quan môi trường kể núi, giáp rừng.

z3927724394350_f544045652ae3babf0f3882aaa07eefe.jpg
Cảnh sắc Khu di tích Sóc Sơn khi nhìn từ trên cao.

Thế mạnh riêng về thiên nhiên và cảnh quan núi rừng tạo cho di tích một tiềm năng du lịch to lớn. Khu di tích nằm ở thung lũng chân núi Sóc, dãy núi Mã cạnh rừng, có hồ nước với phong cảnh hùng vĩ, không khí trong lành, mát mẻ. Nhờ cảnh quan và thiên nhiên môi trường, khách đến tham quan di tích không chỉ cúng lễ, mà còn được du ngoạn cảnh quan và thư giãn với không khí trong lành. Hơn nữa di tích Sóc Sơn có khoảng cách không xa với Thủ đô, nối liền với hồ Đông Quan, đường đi quanh bên những rừng thông, xa hơn nữa có khu chế xuất công nghiệp và sân bay Quốc tế Nội Bài, cùng khu hồ nghỉ Đại Lải tạo thành một hệ thống du lịch liên hoàn có sức hấp dẫn đối với khách du lịch.

Tượng đài Thánh Gióng, chùa Non và Học viện Phật giáo - thuộc quần thể Khu di tích Sóc Sơn, tạo cho nơi đây thành khu du lịch văn hoá, tâm linh và sinh thái hấp dẫn ở phía bắc Thủ đô.

Khu di tích Sóc Sơn đã được Bộ Văn hoá và Thông tin xếp hạng di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật năm 1962.

Theo Hà Nội Danh thắng và Di tích tập 01

Bài liên quan
  • Khu du lịch sinh thái Suối Ngọc - Vua Bà
    Những áng mây bồng bềnh trong bình minh yên tĩnh, rặng núi mờ ảo với những dòng suối trong vắt nơi chân thác khi chiều về, động thủy cung trong lòng đất với hàng nghìn nhũ đá... tất cả như biến Suối Ngọc - Vua Bà thành một miền tiên cảnh.
(0) Bình luận
  • Hà Nội rực rỡ cờ hoa chào mừng 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô
    Những ngày đầu tháng 10, nhiều tuyến phố Hà Nội rực rỡ cờ hoa, băng rôn, khẩu hiệu chào mừng kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2026), lan tỏa niềm tự hào và không khí phấn khởi trong lòng người dân.
  • Nhộn nhịp Hội sách Hà Nội lần thứ XI - 2026
    Hội sách Hà Nội lần thứ XI năm 2026 đã thu hút đông đảo người dân và bạn đọc tham gia với chủ đề “Sách mở tri thức - Công nghệ dẫn tương lai”. Hội sách diễn ra từ ngày 1 đến 4 tháng 10 tại không gian phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm, nơi có nhiều gian hàng sách và các chương trình giao lưu, tọa đàm, giới thiệu sách mới. Hội sách không chỉ là nơi bạn đọc tìm đến những cuốn sách hay mà còn là không gian khơi mở tinh thần học tập, nơi những giá trị của quá khứ được kết nối với tri thức hiện đại và công nghệ tương lai.
  • “Dải lụa ký ức” - không gian nghệ thuật giữa lòng hồ Gươm
    Nhân dịp kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2026), UBND phường Hoàn Kiếm triển khai không gian nghệ thuật “Dải lụa ký ức” tại khu vực vườn hoa và đường dạo ven bờ phía Tây hồ Hoàn Kiếm, dọc phố Lê Thái Tổ, phía Tây Nam Tháp Rùa.
  • Đêm hội Trăng Rằm 2026: Rộn ràng sắc Trung thu bên hồ Hoàn Kiếm
    Tối 25/9, tại không gian đi bộ khu vực hồ Hoàn Kiếm, Lễ rước đèn “Đêm hội trăng rằm” 2026 sẽ diễn ra với nhiều mô hình đèn Trung thu truyền thống, đồ chơi dân gian và các hoạt động trình diễn nghệ thuật. Đây là một trong những hoạt động điểm nhấn thuộc chuỗi chương trình văn hóa “Lưu trăng phố cổ 2026”, đưa không khí Trung thu truyền thống đến gần hơn với người dân, thiếu nhi và du khách tại trung tâm Thủ đô.
  • Người dân thích thú với "bữa tiệc" ánh sáng quanh hồ Hoàn Kiếm
    Trong kỳ nghỉ lễ Quốc khánh 2/9, hồ Gươm là một trong những điểm đến thu hút đông đảo người dân và du khách với không gian cảnh quan được chỉnh trang, khoác lên diện mạo mới cùng hệ thống chiếu sáng nghệ thuật hiện đại, giàu tính thẩm mỹ.
  • Hà Nội rực rỡ cờ hoa, tưng bừng không khí Quốc khánh 2/9
    Hướng tới đại lễ Quốc khánh 2/9, những ngày cuối tháng 8, khắp nẻo đường Thủ đô Hà Nội bừng sáng sắc đỏ cờ hoa rực rỡ, khơi dậy niềm tự hào dân tộc.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • “Âm nhạc cuối tuần” chiều 15/11: Cách cảm thụ mới với những giai điệu quen thuộc
    Trong chương trình “Âm nhạc cuối tuần” diễn ra vào 17h ngày 15/11 tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club sẽ đưa khán giả gặp lại những ca khúc Việt Nam giàu cảm xúc, hòa mình vào nhịp điệu Jazz phóng khoáng và khám phá sự giao thoa thú vị giữa âm nhạc hiện đại với chất liệu văn hóa truyền thống.
  • Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026: Cuộc đối thoại giữa kiến trúc và nghệ thuật đương đại
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) trở thành điểm hẹn nghệ thuật với không gian Nghệ thuật Art Hanoi 2026. Với sự tham gia của 10 nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, Pavilion mở ra những góc nhìn đa dạng về con người, văn hóa và đời sống, đồng thời tạo nên điểm gặp gỡ giữa nghệ thuật và công chúng trong không gian đô thị.
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
  • Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội
    PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu - Hiệu trưởng Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá, giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trước hết nằm ở ý nghĩa lịch sử của một thiết chế giáo dục; hệ thống tư liệu phản ánh lịch sử khoa cử và hình thành tầng lớp trí thức; khả năng giáo dục về truyền thống văn hóa và ở những biểu tượng có vị trí sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Việt Nam. Những giá trị ấy tạo nên một nguồn vốn văn hóa đặc biệt.
Khu di tích Sóc Sơn
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO