Khơi nguồn dòng chảy di sản trong lòng thế hệ trẻ: Từ mô hình thí điểm tại Phường Cửa Nam

100 học sinh khối 5 và khối 6 đến từ hai ngôi trường giàu truyền thống trên địa bàn phường Cửa Nam là Trường Tiểu học Võ Thị Sáu và Trường THCS Ngô Sĩ Liên. Đây không chỉ đơn thuần là một hoạt động ngoại khóa nhân dịp kỷ niệm, mà là một chiến lược giáo dục có chiều sâu nhằm giải quyết bài toán cốt lõi: Làm thế nào để đưa lịch sử, vốn thường bị coi là khô khan trên trang sách, thấm sâu vào tâm thức và chuyển hóa thành hành động của thế hệ trẻ.

Khi học sinh nhập vai "sống cùng di sản" quê hương

Sinh sống và học tập tại Phường Cửa Nam – một phường trung tâm giàu truyền thống của Thủ đô Hà Nội, các em học sinh có cơ hội đặc biệt được tiếp cận trực tiếp với những “địa chỉ đỏ” cách mạng mà không phải địa phương nào cũng có được. Ngay trên mảnh đất thân thương này, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia sừng sững như một nhân chứng thời gian. Nơi đây không chỉ là một công trình kiến trúc tiêu biểu nhất đại diện cho Phong cách Kiến trúc Đông Dương, kết hợp hài hòa giữa kỹ thuật xây dựng phương Tây với các yếu tố thẩm mỹ và giải pháp khí hậu của phương Đông, mà còn là một “kho báu” vô giá của cả đất nước. Bảo tàng hiện đang gìn giữ những kỷ vật giản dị gắn liền với hành trình tìm đường cứu nước của Bác, những minh chứng lịch sử trong những ngày đầu tiên Bác Hồ quay trở về Thủ đô, cùng hình ảnh xúc động của 5 đội viên đầu tiên và các câu chuyện về hoạt động giao liên anh dũng của anh Kim Đồng. Trong hành trình gameshow trải nghiệm tương tác này, các em học sinh không đóng vai trò là những người xem thụ động mà được nhập vai để thực sự “sống cùng di sản”.

Chương trình đã khéo léo thiết kế kết cấu 4 trạm trải nghiệm mang tên: Trí tuệ, Trí dũng, Trí lực và Trí sáng. Sự kết hợp đa dạng các hoạt động này đã tái hiện một cách sống động lịch sử dân tộc khi đưa các em hòa mình vào hành trình bôn ba gian khổ từ khi người thanh niên Nguyễn Tất Thành rời bến cảng Nhà Rồng ra đi tìm đường cứu nước năm 1911, cho đến khoảnh khắc thiêng liêng khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình lịch sử năm 1945. Đi qua từng trạm, trải nghiệm từng thử thách, các em không chỉ hiểu lịch sử bằng lý trí mà còn cảm nhận bằng con tim. Sự thấu hiểu sâu sắc về ý chí, sự hy sinh của các thế hệ cha anh đi trước chính là cái nôi để các em tự xác định trách nhiệm, sứ mệnh cá nhân của mình trong thời đại mới, và đó cũng chính là tinh thần cốt lõi mà chương trình “Tổ quốc gọi tên mình” hướng tới.

Khơi dậy tinh thần đại sứ văn hóa nhỏ tuổi

Đánh giá về tầm quan trọng và hiệu quả thực tế của mô hình đổi mới này, đại diện UBND Phường Cửa Nam nhấn mạnh, “Chúng tôi kỳ vọng mô hình thí điểm này sẽ thay đổi căn bản cách tiếp cận lịch sử của học sinh. Thay vì học thuộc lòng những mốc thời gian trên trang sách, các em được trực tiếp chạm tay vào lịch sử, cảm nhận sâu sắc những giá trị tinh thần vô giá ngay tại các địa chỉ đỏ trên địa bàn phường. Đây chính là nền tảng để bồi đắp lòng tự hào, tự tôn dân tộc, từ đó khơi dậy trong mỗi học sinh ý thức tự giác, trách nhiệm rèn luyện để xứng đáng với truyền thống cha ông”.

Thành công lớn nhất của chương trình là làm thay đổi nhận thức của học sinh về không gian sống xung quanh khi nhận ra Bảo tàng Lịch sử Quốc gia không ở đâu xa, mà chính là “mái nhà di sản” nằm ngay trên mảnh đất Cửa Nam.

Sự kiện là minh chứng rõ nét cho thấy lịch sử không nằm yên trên những trang sách giáo khoa, mà đang hiện diện sinh động trong từng nhịp thở, từng góc phố, từng lối nhỏ mà các em đi qua mỗi ngày. Việc được bước vài bước chân là có thể chạm tay vào lịch sử giúp các em nhận ra giá trị văn hóa và dòng chảy truyền thống đang cuộn chảy ngay dưới chân mình. Thông qua chương trình, mỗi học sinh tham gia đã vô hình trung trở thành một "đại sứ văn hóa nhỏ tuổi", mang theo sứ mệnh lan tỏa tình yêu và niềm tự hào về cội nguồn đến với bạn bè, gia đình và cộng đồng xung quanh. Mỗi câu chuyện các em kể lại sau chuyến đi, mỗi kiến thức các em chia sẻ lại với người thân chính là cách giữ cho ngọn lửa di sản luôn cháy sáng để lịch sử không còn là câu chuyện của quá khứ, mà trở thành hành trang vững chắc, bồi đắp nhân cách cho các em vững vàng bước tới tương lai.

Một điểm sáng giúp mô hình thí điểm này đạt hiệu quả cao và đảm bảo tính khoa học là sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị chuyên môn dưới sự chủ trì của UBND Phường Cửa Nam, do đơn vị truyền thông công nghệ VnReview phối hợp tổ chức cùng Bảo tàng Lịch sử Quốc gia. Đặc biệt, format Gameshow “Tổ quốc gọi tên mình” tổ chức tại bảo tàng, di tích với cấu trúc 4 trạm trải nghiệm Trí tuệ, Trí dũng, Trí lực, Trí sáng đã được Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả ký chứng nhận đăng ký bản quyền tác giả ngày 02/07/2025 (Số: 5357/2025/QTG) cho Th.s Đinh Thị Thanh Chúc, Giám đốc Dự án di sản - VnReview.

Việc chuẩn hóa quy trình và có bản quyền pháp lý rõ ràng cho thấy sự đầu tư bài bản, nghiêm túc của ban tổ chức, tạo tiền đề vững chắc để có thể nhân rộng mô hình này ra nhiều địa phương khác. Mô hình thí điểm tại Phường Cửa Nam đã mở ra một hướng đi mới đầy triển vọng cho công tác giáo dục di sản tại Việt Nam; khi chính quyền địa phương, các đơn vị bảo tồn di sản và doanh nghiệp truyền thông cùng chung tay, lịch sử sẽ được tiếp cận bằng một ngôn ngữ mới – ngôn ngữ của sự trải nghiệm, tương tác và thấu cảm, trở thành chìa khóa để thế hệ trẻ tự hào nối tiếp bước chân cha ông và viết tiếp những trang sử vẻ vang cho đất nước trong kỷ nguyên mới./.