Hồi ức “Những ô cửa gió lộng” - Khi tình yêu ở lại

“Những ô cửa gió lộng” là hồi ức của tác giả Lưu Tuấn Anh (con trai nhà thơ Xuân Quỳnh) viết về mẹ, dượng Lưu Quang Vũ và những người thân khác trong gia đình. Cuốn sách được xuất bản lần đầu năm 2024, nhận Giải B - Giải thưởng Sách Quốc gia 2025 và tiếp tục được tái bản vào cuối tháng 5/2026.

Chia sẻ tại buổi giao lưu, tác giả Lưu Tuấn Anh cho biết, khi biên tập viên NXB Kim Đồng ngỏ ý mời anh viết sách về mẹ Quỳnh, anh khá băn khoăn. Lúc đó, anh chưa hình dung được kết cấu của tập sách và chỉ nghĩ đơn thuần những chia sẻ của mình về mẹ sẽ được sử dụng làm phụ đề cho cuốn sách của mẹ. Thêm vào đó, sự tự ti “vì mình không phải là nhà văn” cũng khiến anh đắn đo, cân nhắc.

Nhưng rồi cuối cùng anh đã nhận lời bởi “NXB Kim Đồng rất tình nghĩa với mẹ tôi”. Và những gợi mở của biên tập viên Nguyễn Thúy Loan cũng đã tiếp thêm cho anh động lực để hoàn thành tập hồi ký này.

Trong lời ngỏ của cuốn sách, tác giả trải lòng: “Cuốn sách này là lời tri ân dẫu muộn màng dành cho những người thân yêu của tôi. Nó cũng là tự sự từ đáy lòng mà tôi muốn chia sẻ cùng bạn đọc, những người yêu mến mẹ và dượng tôi. Tôi viết cho những người đã xa; mẹ tôi, dượng Vũ và em Mi. Tâm hồn trong sáng và nhân ái của họ đã cho tôi niềm tin vào những điều tốt đẹp. Qua cuốn sách, bạn đọc sẽ hiểu hơn về Xuân Quỳnh và Lưu Quang Vũ như những con người bình dị, không phải như những nghệ sĩ trong ánh hào quang của tài năng và danh tiếng. Riêng về mẹ tôi, chẳng có từ ngữ nào là đủ để tôi diễn tả hết tình cảm và lòng biết ơn của tôi với bà.

Tôi viết cho những người còn sống. Bố tôi, người thầm lặng hi sinh cho con trước sự nổi tiếng của mẹ và dượng tôi. Em Minh Vũ, người chẳng cùng cha cùng mẹ nhưng gắn bó với tôi hơn anh em ruột. Tôi thật may mắn vẫn còn họ trên đời này”.

Những câu chuyện trong cuốn sách là tập hợp các mảng ký ức mà tác giả Lưu Tuấn Anh mất chín năm để hồi tưởng và sắp xếp lại. Nổi bật nhất trong hồi ức “Những ô cửa gió lộng” là mẹ Xuân Quỳnh. Đó là một người mẹ hài hước, giàu lòng trắc ẩn, coi trọng tri thức và đặc biệt tinh tế trong cách dạy con.

Ít ai ngờ rằng bà chỉ được học hết lớp 4 nhưng đã kiên trì tự học và luôn khuyến khích các con học tập, mở rộng tri thức. Người mẹ không chỉ lo toan, chăm chút bữa ăn hằng ngày mà luôn lạc quan, kể chuyện vui, mang tiếng cười tới cho cả nhà. Có một Xuân Quỳnh ngoài đời hết sức khác với hình ảnh trong thơ ca: yêu những điều gần gũi nhất, giản dị nhất. Trong một cuộc trò chuyện với con, bà giải thích rằng muốn yêu đồng bào, yêu Tổ quốc, trước hết phải biết yêu thương gia đình và người thân.

Trong ký ức của tác giả Lưu Tuấn Anh, dượng anh - nhà viết kịch Lưu Quang Vũ không đứng trên sân khấu rực rỡ ánh đèn mà là người đàn ông của gia đình, “thích chiều vợ chiều con”, “người bố hiền lành và dễ tính, thậm chí là quá dễ tính”, một người quảng giao với bạn bè văn nghệ sĩ. Ký ức về ông gắn với tiếng rít thuốc lào, bóng người ngồi miệt mài sáng tác trong căn phòng nhỏ, chật chội, đầy sách.

Xúc động nhất trong tập hồi ký là những trang viết tác giả dành cho bé Mí - Quỳnh Thơ, người em trai tài năng sớm phải rời xa. Bé Mí đã đi cùng cha mẹ trên chuyến xe năm đó. Cuốn sách còn chứa đựng những tình cảm sâu sắc mà tác giả dành cho cha mình - nghệ sĩ Lưu Tuấn và người em Lưu Minh Vũ “tuy không phải ruột thịt mà còn hơn cả ruột thịt”.

Đáng chú ý, cuốn sách còn gợi mở một không gian văn hóa, nghệ thuật Hà Nội của nhiều thập niên trước, với các nhà văn, họa sĩ, đạo diễn, diễn viên và những người bạn của gia đình. Những tên tuổi như Bùi Xuân Phái, Nguyễn Đình Nghi, Đào Trọng Khánh, Lê Chức, Lê Hùng, Doãn Châu… xuất hiện tự nhiên trong những cuộc gặp gỡ, những bữa cơm và câu chuyện nghề nghiệp.

Tại buổi ra mắt sách, nhiều câu chuyện, kỷ niệm xúc động về gia đình năm xưa cũng được tác giả Lưu Tuấn Anh và nhà báo Lưu Minh Vũ gợi nhắc. Trò chơi ô chữ cũng giúp các em nhỏ phần nào hiểu thêm về nhà thơ Xuân Quỳnh. Đặc biệt, khán giả còn được thưởng thức màn hòa tấu bản nhạc Lyphard Melody của Richard Clayderman - giai điệu mà bé Mí rất yêu thích lúc sinh thời. Bản nhạc được thể hiện qua tiếng guitar của tác giả Lưu Tuấn Anh và nghệ sĩ guitar Trang Công Vinh, cùng tiếng violin của nữ sinh Minh Hoa.

Nhà báo Vĩnh Quyên chia sẻ, trong quãng thời gian làm báo mảng văn nghệ, chị từng thực hiện và tham dự nhiều chương trình về nhà thơ Xuân Quỳnh, thuộc nhiều bài thơ của bà, nhưng để hiểu hơn về Xuân Quỳnh thì có lẽ phải đến khi đọc cuốn hồi ký này. Những trang viết của Lưu Tuấn Anh đã khiến chị xúc động đến rơi nước mắt. Theo nhà báo Vĩnh Quyên, tác giả viết rất kiệm lời nhưng chân thật, chạm đến trái tim của độc giả. Mỗi chương là một ô cửa, qua đó hiện lên một gia đình rất đặc biệt. Dù các mối quan hệ khá “chằng chịt”, nhưng giữa họ luôn hiện hữu tình yêu thương sâu sắc, chân thành. Chính tình yêu ấy đã giúp họ “hóa giải” tất cả...