Dự thảo Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi): Đưa nền giáo dục và đào tạo Hà Nội vươn tầm cao mới

Hà Nội từ lâu đã được định vị là trung tâm lớn về văn hóa, khoa học, giáo dục, kinh tế và giao dịch quốc tế của cả nước. Trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo, Thủ đô Hà Nội luôn giữ vững lá cờ đầu với quy mô mạng lưới trường lớp lớn nhất, tập trung đội ngũ trí thức, chuyên gia, nhà khoa học đông đảo nhất.

Vì sao Hà Nội cần một khung pháp lý riêng biệt cho giáo dục ở kỷ nguyên mới, trong khi chúng ta đã có Luật Giáo dục, Luật Giáo dục Đại học áp dụng chung cho toàn quốc? Thực tế, những chính sách mang tính “mặt bằng chung” của Luật Giáo dục, Luật Giáo dục Đại học bảo đảm sự công bằng và tính khả thi cho mọi địa phương. Tuy nhiên, với một đô thị có tốc độ hội nhập sâu rộng, nhu cầu học tập đa dạng và đòi hỏi khắt khe về chất lượng nguồn nhân lực như Thủ đô Hà Nội, “mặt bằng chung” ấy vô tình là “chướng ngại vật” cho sự bứt phá.

Trong bối cảnh đó, Dự thảo Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) đã có Điều 16 với những quy định vượt trội để hóa giải các điểm nghẽn bấy lâu cho giáo dục và đào tạo Hà Nội. Bằng việc lập pháp hóa các cơ chế đặc thù, dự thảo Luật tạo ra một hành lang pháp lý an toàn, minh bạch, bảo vệ những cán bộ dám nghĩ, dám làm, đồng thời cung cấp công cụ pháp lý mạnh mẽ để Hà Nội chủ động tháo gỡ những điểm nghẽn mang tính lịch sử.

Xuyên suốt nội dung Điều 16 là một tinh thần đổi mới tư duy lập pháp sâu sắc: Chuyển từ tư duy “quản lý, xin – cho” sang tư duy “phân cấp, kiến tạo và tự chủ”.

Sự đổi mới này thể hiện rõ nét nhất ở Khoản 3, khi trao quyền to lớn cho Chủ tịch UBND Thành phố “quyết định thành lập, chia tách, sáp nhập, giải thể, đổi tên, cấp phép hoạt động” đối với toàn bộ hệ thống trường đại học, cao đẳng công lập do Thành phố quản lý, cũng như cho phép thành lập các trường tư thục trên địa bàn. Thậm chí, đối với các cơ sở có vốn đầu tư nước ngoài, Dự thảo Luật quy định Chủ tịch UBND Thành phố cũng được quyền quyết định sau khi có ý kiến của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Đây là một bước tiến mang tính thời đại về cải cách hành chính. Tư duy mới này giúp cắt giảm tối đa thời gian thực hiện thủ tục, tạo môi trường đầu tư giáo dục thông thoáng, giúp Hà Nội chủ động quy hoạch mạng lưới các trường đại học phù hợp với định hướng phát triển không gian và kinh tế của Thành phố. Đồng thời khẳng định chính quyền Hà Nội là người nắm rõ nhất, phải là người có tiếng nói và quyết định trong việc định hình mạng lưới giáo dục đại học, cao đẳng tại Thủ đô trong kỷ nguyên phát triển mới.

Bên cạnh đó, Khoản 2 của Điều 16 dự thảo Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) cũng cho thấy sự đột phá chưa từng có khi cho phép UBND Thành phố quyền “điều chỉnh, bổ sung chương trình giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông” và “ban hành chương trình giáo dục phổ thông đối với các cơ sở giáo dục chất lượng cao...”. Tư duy ở đây là chấp nhận sự đa dạng trong thống nhất song vẫn bảo đảm được mục tiêu cốt lõi, phẩm chất, năng lực và nội dung giáo dục bắt buộc của chương trình quốc gia, Hà Nội hoàn toàn có thể thêm những nội dung mang tính bản sắc, những bộ kỹ năng công dân toàn cầu, ngoại ngữ hay công nghệ vào chương trình học để phù hợp với đặc thù Thủ đô.

Kiến tạo hệ sinh thái giáo dục đa dạng, hiện đại và chất lượng cao

Để giáo dục Thủ đô không ngừng đi lên, việc khuyến khích sự ra đời và phát triển của các mô hình trường học mới là vô cùng quan trọng. Điểm a, Khoản 1 Điều 16 dự thảo Luật giao HĐND Thành phố quy định “cơ chế quản lý, cơ chế tài chính của cơ sở giáo dục nhiều cấp học, cơ sở giáo dục chất lượng cao, cơ sở thực hiện liên kết giáo dục và các mô hình trường tiên tiến, hiện đại”.

Quy định này đánh trúng vào thực tiễn của quá trình xã hội hóa giáo dục: vấn đề tài chính. Khi HĐND Thành phố được trao quyền tự quyết, Hà Nội sẽ có cơ sở để ban hành các chính sách học phí linh hoạt, nguyên tắc thu chi tự chủ, qua đó thu hút mạnh mẽ nguồn vốn đầu tư từ khu vực tư nhân và nước ngoài. Các mô hình trường tiên tiến, chất lượng cao sẽ không còn phải chật vật hay lúng túng trong việc chi trả lương để mời gọi các chuyên gia, giáo viên giỏi, giáo viên nước ngoài.

Cùng với đó, việc UBND Thành phố quy định chi tiết “tiêu chí, điều kiện về cơ sở vật chất, đội ngũ cán bộ, chương trình giảng dạy...” (Điểm d, Khoản 2 dự thảo Luật) sẽ tạo ra một bộ tiêu chuẩn riêng biệt, một “bộ lọc” khắt khe mang thương hiệu giáo dục Hà Nội. Nhờ vậy, người dân Thủ đô sẽ có nhiều lựa chọn tiếp cận các dịch vụ giáo dục chất lượng cao ngay tại Thủ đô mà không cần phải gửi con em ra nước ngoài từ sớm, góp phần ngăn chặn tình trạng “chảy máu chất xám”.

Thúc đẩy thu hút tinh hoa và hội nhập quốc tế sâu rộng

Nếu như các quy định về tự chủ, phân cấp là nền tảng, thì những quy định về hội nhập và bồi dưỡng nhân tài chính là “đôi cánh” để giáo dục Hà Nội vươn tầm cao mới. Dự thảo Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) đã định hình một tầm nhìn chiến lược, đặt hội nhập quốc tế làm trọng tâm.

Tại Điểm b, Khoản 1, dự thảo ghi nhận thẩm quyền của HĐND Thành phố trong việc quy định “chính sách cấp học bổng, cơ chế khuyến khích, hỗ trợ học sinh, sinh viên, giảng viên đi học tập, nghiên cứu, thỉnh giảng ở các cơ sở giáo dục của nước ngoài trong các lĩnh vực, ngành trọng điểm”. Đây là một quyết sách có ý nghĩa đặc biệt, thay vì thụ động chờ đợi, Hà Nội thể hiện tâm thế của một đô thị lớn: chủ động dùng ngân sách để “ươm mầm” nhân tài. Việc cử người đi học tập tại các quốc gia phát triển trong các lĩnh vực trọng điểm như công nghệ bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, quy hoạch đô thị, công nghệ sinh học... chính là cách nhanh nhất để chuyển giao tri thức, chuẩn bị nguồn nhân lực lãnh đạo và chuyên gia cho Thủ đô trong kỳ nguyên vươn mình của dân tộc.

Song song đó, Điều 16 dự thảo Luật cũng mở toang cánh cửa để “tri thức hồi hương”. Điểm a Khoản 2 và Điểm b Khoản 3 quy định rõ về việc tạo điều kiện cho các cơ sở giáo dục công lập, tư thục trên địa bàn liên kết với cơ sở nước ngoài, cũng như cho phép thành lập các trường đại học, cao đẳng có vốn đầu tư nước ngoài.

Khi các rào cản hành chính được gỡ bỏ nhờ phân cấp cho Chủ tịch UBND Thành phố, Hà Nội sẽ trở thành một điểm đến hấp dẫn đối với các tập đoàn giáo dục toàn cầu. Việc các trường đại học danh tiếng thế giới đặt cơ sở hoặc liên kết đào tạo tại Hà Nội không chỉ nâng tầm chất lượng dạy và học, tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh thúc đẩy các trường trong nước phải vươn lên, mà còn biến Thủ đô thành một trung tâm giáo dục thu hút sinh viên quốc tế. Khi đó, giáo dục không chỉ là một lĩnh vực an sinh xã hội, mà thực sự trở thành một ngành “công nghiệp dịch vụ” mũi nhọn, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng GRDP của Thành phố Hà Nội.

Rõ ràng, Điều 16 Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) không đơn thuần là việc phân chia lại quyền, trách nhiệm hành chính giữa Trung ương và địa phương, rộng hơn, đó là một cuộc kiến tạo thể chế mạnh mẽ, thể hiện tầm nhìn vượt thời đại. Khi Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) được thông qua và đi vào thực tiễn, chúng ta hoàn toàn có quyền tin tưởng Hà Nội không chỉ dẫn đầu Việt Nam, mà sẽ trở thành một điểm sáng trên bản đồ giáo dục và đào tạo của khu vực châu Á, cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao để xây dựng một Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại – Nhân dân hạnh phúc”./.

“

Dự án Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) gồm 9 Chương, 42 Điều với các nội dung được cập nhật nhằm thể chế hóa các cơ chế, chính sách đặc thù, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất riêng có của Thủ đô Hà Nội. Dự án Luật sẽ được trình Quốc hội khóa XVI thông qua tại kỳ họp thứ Nhất trong tháng 4/2026.