Hà Nội

Dự án Luật Thủ đô 2024 sửa đổi: “Bệ phóng” để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững

Nội dung: Phạm Hoa/Thiết kế: Quỳnh Chi • 23/03/2026 13:54

Luật Thủ đô 2024 (Luật số 39/2024/QH15) với 7 Chương, 54 Điều, sau 1 năm triển khai, đến nay đã có 5 Điều bị bãi bỏ toàn bộ, 10 Điều bị bãi bỏ một phần, sửa đổi, bổ sung về nội dung. Các Điều trong Luật đang có hiệu lực cũng có nhiều nội dung không còn là cơ chế đặc thù, vượt trội, do các luật, nghị quyết ban hành sau đã kế thừa đưa vào thành các quy định áp dụng chung, thậm chí một số nội dung có quy định thuận lợi hơn so với Luật Thủ đô 2024…

Bộ Tư pháp cho rằng, quy định của Luật Thủ đô hiện hành cần kịp thời thể chế hóa những chủ trương, chính sách lớn của Đảng theo tinh thần văn kiện Đại hội XIV của Đảng, 7 nghị quyết trụ cột của Bộ Chính trị trong thời gian qua, Nghị quyết đại hội Đảng bộ Thành phố Hà Nội lần thứ XVIII, giải quyết triệt để 5 “điểm nghẽn” của Thủ đô, hướng tới việc hoàn thiện thể chế đặc biệt, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất riêng có của Thủ đô; đưa thể chế, pháp luật về Thủ đô trở thành lợi thế cạnh tranh, nền tảng vững chắc, động lực mạnh mẽ cho phát triển, tạo dư địa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế “hai con số”.

Kết quả rà soát, đánh giá thi hành Luật trong 1 năm qua cho thấy phần lớn nội dung trong Luật Thủ đô 2024 cần thiết phải sửa đổi, bổ sung nội dung và cập nhật thêm nhiều cơ chế, chính sách mới để đáp ứng yêu cầu về đổi mới thể chế cho phát triển Thủ đô. Dự án Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) cần tập trung cụ thể hóa các nhóm chính sách lớn.

Tại phiên họp thứ 55 vừa qua của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Hoàng Thanh Tùng đã trình bày báo cáo tóm tắt thẩm tra sơ bộ dự án Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi).

Đồng chí Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh: Thường trực Ủy ban và các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024 và 5 quan điểm xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) như đã nêu tại tờ trình của Chính phủ. Việc sửa đổi là rất cần thiết nhằm xác lập và bảo đảm một thể chế phát triển đặc biệt, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, đủ khả năng giải quyết hiệu quả các vấn đề của Thủ đô, qua đó đưa pháp luật về Thủ đô trở thành lợi thế cạnh tranh khu vực và quốc tế để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững.

Về vị trí, chức năng, nhiệm vụ của Thủ đô

Trước hết, cần sửa đổi luật để khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia của Thủ đô; nơi đặt trụ sở của các cơ quan Trung ương của Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan đại diện ngoại giao, tổ chức quốc tế; là trung tâm lớn về kinh tế; dẫn đầu cả nước, vươn tầm khu vực và quốc tế về văn hóa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế và giao dịch quốc tế.

Khẳng định giá trị pháp lý của Luật Thủ đô là luật cơ bản, có tính chất đặc thù được ưu tiên áp dụng tại Thủ đô. Thành phố được lựa chọn áp dụng quy định của pháp luật thuận lợi cho phát triển Thủ đô ở các văn bản ban hành sau Luật Thủ đô có quy định khác về cùng một vấn đề.

Về thẩm quyền

Quy định phân quyền mạnh mẽ, toàn diện cho Thủ đô được chủ động, tự quyết, tự chịu trách nhiệm trong các lĩnh vực. Trong đó, Hà Nội được chủ động quyết định về tổ chức, bộ máy, số lượng người làm việc, thu nhập; chính sách phát triển, thu hút, sử dụng nguồn nhân lực chất lượng cao. Giao quyền xây dựng, ban hành quy định chi tiết để thi hành các luật, nghị quyết của Quốc hội khác với quy định của Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương; được thí điểm về thể chế khác luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc chưa được được pháp luật quy định.

Hà Nội được chủ động trong cơ cấu thu, chi ngân sách; quyết định các khoản tín dụng, lập các quỹ tài chính để phục vụ đầu tư phát triển. Giao thẩm quyền toàn diện Thành phố Hà Nội trong phê duyệt dự án đầu tư, phương thức lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu, cơ chế thông thoáng, linh hoạt về giải ngân đầu tư; quyết định các hình thức xã hội hóa, hợp tác công - tư, cơ chế mới trong khai thác tài sản công, công trình, hạ tầng công.

Bên cạnh đó, Luật Thủ đô (sửa đổi) giao Thành phố chủ động ban hành cơ chế quản lý, sử dụng, khai thác tài nguyên rừng, tài nguyên nước, tài nguyên khác; biện pháp tái điều chỉnh đất đai; biện pháp bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; giao đất, cho thuê đất.

Về quản trị, xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô

Đổi mới phương thức quản trị Thủ đô hiện đại dựa trên công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo; quy định rõ cơ chế tích hợp, chia sẻ, khai thác dữ liệu; cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính gắn với chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong quản lý đầu tư - kinh doanh và một số lĩnh vực phù hợp.

Mặt khác, giao Hà Nội được chủ động ban hành cơ chế, chính sách, mô hình phát triển mới trong các lĩnh vực: khoa học và công nghệ, văn hóa, giáo dục đào tạo, y tế, an sinh xã hội; giao thẩm quyền cho Hà Nội trong việc quản lý, cấp phép; chủ động quyết định áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc tế; ban hành quy chuẩn, tiêu chuẩn riêng áp dụng trên địa bàn; được ban hành định mức, chế độ chi ngân sách, định mức kinh tế - kỹ thuật, đơn giá, giá dịch vụ áp dụng cho Thủ đô khác quy định, hoặc chưa có trong quy định của Trung ương.

Bộ Tư pháp cũng cho rằng, cần giao Hà Nội quyền chủ động trong việc ban hành cơ chế, chính sách, biện pháp lập, quản lý, thực hiện quy hoạch; Quy hoạch tổng thể Thủ đô có tính chất dẫn dắt, chi phối quy hoạch các tỉnh trong vùng, nội dung được cập nhật, điều chỉnh quy hoạch ngành quốc gia, quy hoạch vùng. Chủ động trong xây dựng cơ chế, chính sách, giải pháp phát triển đô thị xanh, thông minh, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) và cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị.

Giao Thành phố chủ động ban hành thể chế, tổ chức triển khai về kinh tế ban đêm, kinh tế bạc, kinh tế tầm thấp và các loại hình kinh tế mới khác. Thành phố Hà Nội được quyết định và tổ chức thực hiện các biện pháp đặc thù về bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ môi trường, áp dụng biện pháp hành chính cấp bách phù hợp với vị trí, vai trò của Thủ đô.

Về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Dự án Luật Thủ đô sửa đổi cần có quy định khung chính sách tổng thể nhằm định hướng xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm hàng đầu về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; tăng cường phân cấp, trao quyền cho chính quyền Thành phố trong tổ chức bộ máy, quản lý nhiệm vụ, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp gắn với địa danh Thủ đô.

Thiết lập cơ chế đầu tư, tài chính và ưu đãi đặc thù theo hướng quản lý theo kết quả, cho phép áp dụng cơ chế quỹ, khoán chi, chuyển giao không bồi hoàn kết quả nghiên cứu; hình thành các quỹ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và đầu tư mạo hiểm nhằm thúc đẩy nghiên cứu, khởi nghiệp sáng tạo và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Quy định cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, mô hình, sản phẩm, dịch vụ mới, bảo đảm hài hòa giữa đổi mới sáng tạo và quản lý rủi ro; làm rõ thẩm quyền của chính quyền Thành phố trong tổ chức thực hiện, giám sát, đánh giá và kiến nghị hoàn thiện pháp luật.

Bên cạnh đó, cần quy định chính sách phát triển các khu công nghệ cao, xác định Khu công nghệ cao Hòa Lạc là hạt nhân nghiên cứu, đổi mới sáng tạo; cho phép áp dụng cơ chế, chính sách đầu tư, đất đai và quản lý đặc thù nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và sức lan tỏa.

Về tài chính, ngân sách và huy động nguồn lực phát triển Thủ đô

Thiết lập cơ chế tài chính – ngân sách đặc thù nhằm tăng cường tính tự chủ, chủ động của Thủ đô trong huy động và sử dụng nguồn lực; cho phép Thành phố được hưởng, giữ lại một số khoản thu và chủ động vay vốn theo quy định để bảo đảm nguồn lực ổn định cho đầu tư phát triển. Quy định nguyên tắc sử dụng nguồn lực tài chính, ngân sách theo hướng mở rộng quyền quyết định của Thành phố trong cơ cấu chi và phân bổ nguồn lực; cho phép sử dụng linh hoạt vốn đầu tư công, thực hiện đầu tư liên kết vùng và ban hành định mức chi phù hợp với yêu cầu phát triển đặc thù.

Dự án Luật Thủ đô sửa đổi cũng cần phải quy định cơ chế quản lý, sử dụng và khai thác tài sản công, tài sản kết cấu hạ tầng theo hướng nâng cao hiệu quả khai thác, đẩy mạnh xã hội hóa và hợp tác công – tư, bảo đảm công khai, minh bạch, tiết kiệm, chống lãng phí. Thiết lập chính sách đặc thù về quản lý, sử dụng tài nguyên, nhất là đất đai, phù hợp với yêu cầu phát triển đô thị đặc biệt; tăng tính chủ động của Thành phố trong phát triển quỹ đất, chỉnh trang, tái thiết đô thị gắn với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Vùng Thủ đô

Dự án Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) phải có quy định cơ chế liên kết, phát triển Vùng Thủ đô nhằm khẳng định vai trò trung tâm, hạt nhân và cực tăng trưởng của Hà Nội; tăng cường điều phối phát triển vùng, ưu tiên đầu tư hạ tầng liên kết, bảo vệ môi trường và phát triển các chuỗi giá trị liên vùng.

Cùng đó, thiết lập cơ chế điều phối và bảo đảm nguồn lực cho phát triển vùng thông qua Hội đồng Điều phối phát triển Vùng Thủ đô; ưu tiên bố trí ngân sách, huy động các nguồn vốn hợp pháp, cho phép hỗ trợ, đầu tư chéo giữa các địa phương và thành lập Quỹ Phát triển Vùng Thủ đô; xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan trung ương và địa phương trong tổ chức thực hiện./.