Đánh giá thi hành Luật Thủ đô 2024Bài 3: Các quy định trong Luật được Hà Nội thực hiện hiệu lực, hiệu quả

Lĩnh vực quy hoạch, phát triển đô thị và liên kết vùng

Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 đã tạo cơ sở pháp lý để Hà Nội tổ chức lập, điều chỉnh quy hoạch theo cách tiếp cận tích hợp, đa ngành, gắn với liên kết vùng và phát triển bền vững.

Trong giai đoạn đầu triển khai, Thành phố đã tập trung rà soát, điều chỉnh các quy hoạch liên quan, đặc biệt là Quy hoạch chung Thủ đô, quy hoạch phân khu và định hướng phát triển không gian ngầm, giao thông công cộng, đô thị theo mô hình TOD. Những kết quả ban đầu cho thấy tư duy quy hoạch đã có sự chuyển biến theo hướng dài hạn và hiện đại hơn...

Lĩnh vực đầu tư, tài chính - ngân sách và huy động nguồn lực

Không chỉ dừng lại ở việc bổ sung ưu đãi tài chính đơn thuần, Luật Thủ đô năm 2024 đã thiết kế một không gian pháp lý linh hoạt hơn, cho phép Hà Nội chủ động hơn trong phân bổ nguồn lực, lựa chọn dự án, hình thức đầu tư và cơ chế huy động vốn. Việc trao thêm thẩm quyền cho HĐND và UBND Thành phố trong quyết định các vấn đề về đầu tư, tài chính công, ngân sách địa phương.

Trong năm 2025, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn Hà Nội vượt xa dự toán và tăng mạnh so với giai đoạn 2021 - 2024. Quy mô thu ngân sách tăng không chỉ phản ánh phục hồi và tăng trưởng kinh tế, mà còn cho thấy hiệu quả bước đầu của cơ chế tài chính đặc thù cho phép Thành phố chủ động hơn trong quản lý, khai thác nguồn thu và phân bổ ngân sách.

Luật Thủ đô năm 2024 đã tạo cơ sở pháp lý để Hà Nội chủ động ưu tiên nguồn lực cho các dự án hạ tầng chiến lược, linh hoạt hơn trong điều hành ngân sách, phân bổ chi đầu tư phát triển và gắn trách nhiệm quyết định với trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương. Thực tiễn giai đoạn 2025 - 2026 cho thấy tỷ trọng chi đầu tư phát triển trong tổng chi ngân sách địa phương tiếp tục được duy trì ở mức cao, tập trung vào các lĩnh vực then chốt như giao thông, đô thị, chuyển đổi số và hạ tầng xã hội.

Một điểm nhấn quan trọng trong thực thi Luật Thủ đô là khả năng huy động nguồn lực ngoài ngân sách, đặc biệt là vốn đầu tư tư nhân và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Năm 2025, Hà Nội thu hút vốn FDI, mức cao nhất trong nhiều năm, phản ánh sự cải thiện rõ rệt của môi trường đầu tư - kinh doanh. Các cơ chế đặc thù về đầu tư của Luật Thủ đô, kết hợp với cải cách thủ tục hành chính và phân cấp mạnh hơn cho Thành phố, đã góp phần rút ngắn thời gian chuẩn bị và phê duyệt dự án; tăng tính ổn định và dự báo của chính sách và nâng cao niềm tin của nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Lĩnh vực tổ chức chính quyền đô thị và phân cấp, phân quyền

Nhóm chính sách về tổ chức chính quyền đô thị và phân quyền, phân cấp giữ vai trò trụ cột trong Luật Thủ đô năm 2024, đây là nhóm chính sách trực tiếp quyết định năng lực quản trị, hiệu quả tổ chức thực thi pháp luật và khả năng hiện thực hóa các cơ chế đặc thù.

Luật Thủ đô năm 2024 đã tạo cơ sở pháp lý để mở rộng phân quyền, phân cấp một cách thực chất, thực hiện đúng chủ trương “địa phương quyết, địa phương chịu trách nhiệm”. Trong giai đoạn đầu triển khai, Thành phố đã chủ động ban hành các quyết định, nghị quyết phân cấp rõ ràng hơn trong các lĩnh vực đầu tư, quản lý đất đai, quy hoạch, xây dựng và tài chính - ngân sách.

Giai đoạn 2025 - 2026, việc triển khai Luật Thủ đô 2024 đã góp phần củng cố mô hình chính quyền đô thị tại Hà Nội theo hướng tinh gọn bộ máy, phân định rõ hơn chức năng giữa các cấp chính quyền. Thành phố đã rà soát, điều chỉnh quy chế làm việc, quy trình phối hợp giữa các sở, ngành và chính quyền quận, huyện, thị xã, nhằm bảo đảm việc thực hiện thẩm quyền được giao theo Luật diễn ra thông suốt, không chồng chéo, trùng lắp.

Lĩnh vực nhân lực, văn hóa - xã hội

Luật Thủ đô năm 2024 nhấn mạnh vai trò của nguồn nhân lực chất lượng cao và các giá trị văn hóa - xã hội trong phát triển bền vững Thủ đô. Trên thực tế, Thành phố Hà Nội đã nghiên cứu, đề xuất các chính sách cải thiện chế độ đãi ngộ, thu nhập và môi trường làm việc cho cán bộ, công chức, viên chức, đồng thời xây dựng cơ chế thu hút chuyên gia, nhà khoa học, nhân tài trong và ngoài nước.

Bên cạnh đó, các chính sách bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, di sản được lồng ghép với phát triển du lịch, kinh tế sáng tạo, góp phần giữ gìn bản sắc Thủ đô trong quá trình đô thị hóa nhanh. Tuy nhiên, hiệu quả của các chính sách này cần thêm thời gian để kiểm chứng, đặc biệt là trong việc cân bằng giữa bảo tồn và phát triển, giữa yêu cầu quản lý chặt chẽ và tạo không gian sáng tạo.

Điều 21 về phát triển văn hóa, thể thao, du lịch quy định về phát triển văn hóa, xây dựng con người Hà Nội thanh lịch, văn minh, đã tạo cơ sở pháp lý và cơ chế phù hợp để thành phố Hà Nội từng bước triển khai các bộ tiêu chí, mô hình và giải pháp về xây dựng môi trường văn hóa, nếp sống văn minh, qua đó bước đầu phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

Việc áp dụng “Bộ tiêu chí về môi trường văn hóa trong lễ hội truyền thống” đã được Thành phố cụ thể hóa và triển khai mạnh mẽ nhờ nguồn lực được ưu tiên theo Luật Thủ đô; hiện tượng mê tín dị đoan, biến tướng tại các lễ hội lớn đầu năm 2025 đã giảm rõ rệt. Các mô hình “Cưới văn minh, tiết kiệm”, “Tang văn minh” theo tinh thần Chỉ thị 11-CT/TU đã được nâng lên thành các quy ước cộng đồng có tính ràng buộc cao hơn tại các khu dân cư.

Công tác quản lý lễ hội đầu năm 2025 diễn ra trật tự, văn minh, không xảy ra các điểm nóng trong dư luận và thực tiễn. Nhờ cơ chế phân cấp quản lý mạnh mẽ của Luật Thủ đô, thành phố Hà Nội đã chủ động hơn trong việc bố trí ngân sách bảo tồn, phát huy giá trị di tích. Tỷ lệ đăng ký các danh hiệu văn hóa đạt mức cao (trên 95% hộ gia đình đăng ký Gia đình văn hóa), khẳng định sự đồng thuận của Nhân dân với các chính sách mới. Quy trình bình xét được công khai, minh bạch hơn nhờ ứng dụng chuyển đổi số và cơ chế đặc thù về quản lý dữ liệu dân cư của Thủ đô.

Luật Thủ đô năm 2024 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng để thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp văn hóa tại Thủ đô thông qua các cơ chế ưu tiên, chính sách đặc thù về đầu tư, xã hội hóa, khai thác giá trị văn hóa và sáng tạo. Việc tổ chức thi hành Luật góp phần nâng cao nhận thức của chính quyền địa phương và các chủ thể liên quan trong phát triển văn hóa, xã hội và quảng bá hình ảnh Thủ đô.

Bên cạnh đó, Luật Thủ đô đã tạo khuôn khổ pháp lý để lồng ghép các mục tiêu phát triển trong lĩnh vực này theo định hướng của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vào các chương trình, đề án phát triển văn hóa, công nghiệp văn hóa của Thủ đô, góp phần nâng cao nhận thức của các cơ quan quản lý, các tổ chức, cá nhân về vị trí, vai trò của văn hóa trong chiến lược phát triển Thủ đô Hà Nội...

Lĩnh vực khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Luật Thủ đô năm 2024 lần đầu tiên dành một nhóm chính sách riêng cho phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, với mục tiêu xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của cả nước. Trong giai đoạn đầu triển khai, Thành phố đã tích cực chuẩn bị các đề án, nghị quyết chuyên đề nhằm hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, trung tâm nghiên cứu, sàn giao dịch công nghệ và cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng, tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định số 271/2025/NĐ-CP; đã tạo cơ chế, hành lang pháp lý để các cơ sở giáo dục đại học công lập, cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập, tổ chức khoa học và công nghệ công lập khác trên địa bàn Thủ đô thực hiện việc thành lập, tham gia thành lập doanh nghiệp, tham gia góp vốn vào doanh nghiệp để thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ thuộc quyền sở hữu trí tuệ của mình. Bên cạnh đó, Nghị định đã quy định việc viên chức làm việc tại cơ sở công lập tham gia góp vốn, tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp do cơ sở công lập thành lập hoặc tham gia thành lập khi được sự đồng ý của người đứng đầu cơ sở công lập đó.

Quy định này nhằm khuyến khích, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ từ khu vực nghiên cứu, đào tạo công lập để hình thành, phát triển các doanh nghiệp với hàm lượng công nghệ chuyên sâu, công nghệ lõi, thu hút sự tham gia của các nguồn lực từ khu vực tư nhân; góp phần hình thành và phát triển đội ngũ doanh nhân, doanh nghiệp khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, đóng góp tích cực vào đổi mới mô hình tăng trưởng, tạo bứt phá về năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Lĩnh vực bảo đảm quốc phòng, an ninh trật tự

Lực lượng Quân đội đóng quân trên địa bàn thành phố Hà Nội thường xuyên phối hợp chặt chẽ với lực lượng Công an và các lực lượng khác nắm chắc tình hình địa bàn, bảo vệ an toàn tuyệt đối các ngày lễ lớn, các sự kiện chính trị trọng đại của Đất nước, của Thủ đô và các đoàn khách quốc tế đến thăm Việt Nam.

Phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng của UBND thành phố Hà Nội trong việc lập Quy hoạch sử dụng đất quốc phòng thời kỳ 2021 - 2030 tầm nhìn đến năm 2050; lập Bản đồ xác định các khu quân sự và địa hình ưu tiên cho nhiệm vụ quốc phòng để tích hợp vào quy hoạch thành phố Hà Nội kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050; triển khai thí điểm việc phân cấp, phân quyền trong thực hiện kết hợp quốc phòng với phát triển kinh tế - xã hội.

Bộ, ngành Công an chủ động triển khai các mặt công tác, nắm tình hình tại các địa bàn được phân công để phát hiện, đánh giá, phân tích các vấn đề liên quan đến an ninh chính trị nội bộ; an ninh kinh tế; phòng, chống tội phạm về kinh tế, môi trường; phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; giao thông.../.

Còn nữa...