Địa ngục Khmer đỏ: Sự thật, ký ức và thông điệp hòa bình

Chế độ Khmer đỏ là một trong những thảm kịch lớn nhất của thế kỷ XX. Hơn 1,7 triệu người Campuchia đã thiệt mạng chỉ trong chưa đầy 4 năm dưới sự cai trị của chính quyền Pol Pot. Những chính sách như bãi bỏ tiền tệ, tập thể hóa cưỡng bức, xóa sổ trường học, hủy hoại văn hóa truyền thống, cùng hàng loạt vụ hành quyết, tra tấn, chôn sống... đã biến Campuchia thành “địa ngục trần gian” trong vòng chưa đầy bốn năm.

“Thoát khỏi địa ngục Khmer đỏ” là hồi ký của Denise Affonço - một phụ nữ mang hai dòng máu Pháp – Việt, từng làm việc tại Đại sứ quán Pháp ở Phnôm Pênh trước khi Khmer đỏ chiếm thành phố. Bà và gia đình bị đày ải đưa vào trại lao động tập trung, lao động khổ sai; phải chứng kiến cái chết đau đớn của người thân và hàng ngàn người khác vì đói, bị hành hình và cả bị chôn sống.

“Tôi lê tấm thân 30kg đến ngôi làng gần nhất và được bộ đội Việt Nam đưa về Xiêm Riệp, một tỉnh ở miền tây bắc Campuchia. Tại đây, một bệnh viện dã chiến được dựng lên để chăm sóc cho những thường dân lưu vong trong vùng” - Denise Affonço kể lại. Hồi ký của Affonço không chỉ là lời kể của một nhân chứng sống mà còn là tài liệu được sử dụng tại phiên tòa xét xử tội ác Khmer đỏ năm 1979. Tác phẩm là bằng chứng phản bác những luận điệu xuyên tạc đang muốn phủ nhận tội ác của Khmer đỏ và vai trò của Việt Nam trong cuộc chiến tranh giải phóng Campuchia khỏi họa diệt chủng.

Ở góc độ học thuật, cuốn sách “Pol Pot – Mổ xẻ một cơn ác mộng” là công trình đồ sộ của nhà báo người Anh Philip Short. Trong bốn năm sống tại Campuchia, ông phỏng vấn trực tiếp các cựu thủ lĩnh Khmer đỏ, tiếp cận nhiều tư liệu quốc tế. Và đây cũng chính là chất liệu giúp ông tái hiện toàn cảnh sự ra đời, cai trị và sụp đổ của chế độ Pol Pot.

Tác phẩm lý giải nguồn gốc tư tưởng cực đoan của nhóm Pol Pot – những du học sinh từng học ở Pháp, mang theo chủ nghĩa dân tộc cực đoan và sự thù hận lịch sử, biến lý luận Mác – Lênin thành công cụ đàn áp, dẫn đến thảm sát quy mô lớn ngay chính đồng bào của mình. Đồng thời nhìn nhận vai trò của Việt Nam vừa là quốc gia bảo vệ biên giới phía Tây trước các cuộc tấn công của Khmer đỏ, vừa là lực lượng quốc tế duy nhất hành động kịp thời để chấm dứt thảm họa diệt chủng ở Campuchia.

Hai cuốn sách – một hồi ký cá nhân, một công trình nghiên cứu cùng gặp nhau ở điểm chung: Sự thật lịch sử không thể bị bóp méo. Trong bối cảnh hiện nay, khi tranh chấp biên giới giữa Campuchia và Thái Lan tại khu vực đền Preah Vihear có dấu hiệu căng thẳng trở lại, những bài học lịch sử càng trở nên có ý nghĩa.

Đọc “Thoát khỏi địa ngục Khmer đỏ” và “Pol Pot – Mổ xẻ một cơn ác mộng” không chỉ là tìm hiểu quá khứ mà còn là một hành động tỉnh thức trước hiện tại. Hai tác phẩm đều nhấn mạnh giá trị của hòa bình, sự sống, lòng nhân đạo; đồng thời giúp chúng ta hiểu rằng: Lịch sử không phải là thứ để thương lượng, càng không phải là công cụ để kích động đối đầu. Lịch sử cần được tôn trọng và bảo vệ bằng ký ức, bằng sự thật và bằng trách nhiệm.

Trong niềm tự hào của những ngày tháng Tám lịch sử và Quốc khánh 2/9, hai cuốn sách là minh chứng sinh động cho chân lý: Sự thật cần được bảo vệ bằng tri thức, bằng lòng can đảm và bằng tình đoàn kết quốc tế – những giá trị Việt Nam đã từng và sẽ tiếp tục kiên trì và bền bỉ thể hiện một cách đầy nhân văn và chính nghĩa./.