Đâu rồi nét thanh lịch người Trà ng An

Аôi khi, trong cuộc sống hiện đại, gấp gáp, để chê một Hà  Nội hiện nay có nhiửu cái kém cửi, chướng tai gai mắt, người ta thường so sánh: Ngà y xưa ấy à ..., hay: Ngà y xưa thế nà y, ngà y xưa thế nọ... đến nỗi có một câu mong ước cử­a miệng của không ít người nuối tiếc vử một thời: Bao giử cho đến ngà y xưa...

Nếu nói Hà  Nội xưa và  nay khác nhau "một trời một vực", vậy thì cũng phải biết, xưa và  nay khác nhau thế nà o, và  là  khi nà o? Trong bà i viết nà y, tôi chỉ xin nói đến Hà  Nội ngà y xưa của hơn 30 năm trước và  Hà  Nội nay.

Thực ra, tôi không phải là  người Hà  Nội gốc, mà  đúng hơn mới chỉ là  dân Hà  lội", nhưng may mắn là  từ bé, tôi được bố “ một người đạp xe xích lô ở Hà  Nội hơn 20 năm trời, kể cho nghe những câu chuyện vử người Hà  Nội. Trong con mắt và  ấn tượng của cha tôi, phong thái, cốt cách của người Hà  Nội thật nho nhã, thật đẹp, thật đáng ngợi khen.

Những câu chuyện bố tôi kể đa phần chỉ toà n vử chuyện ăn uống, vử trang phục và  cách giao tiếp của người Hà  Nội, tuy sơ sà i và  ít ửi nhưng với tôi thật có ý nghĩa. Bởi nhử những câu chuyện cụ thể có thật ấy, mà  tôi hiểu được câu ca:"Chẳng thơm cũng thể hoa nhà i. Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An".

Trước hết, xin nói vử chuyện ăn uống của người Hà  Nội xưa và  nay. Người Hà  Nội xưa ăn uống ra sao thì trong sách vở, trên báo chí đửu đã ghi nhận cái hay cái tốt, tôi không cần nói lại.

Mục đich tôi muốn nói là  những ví dụ nhử nhưng có ý nghĩa lớn, như trong cách ăn chẳng hạn. Ngà y xưa, người Hà  Nội quan niệm rằng: "Thịt thái không vuông vắn thì không ăn, chiếu trải không ngay ngắn thì không ngồi". Xem ra đó là  phong cách ăn uống của người Hà  Nội, điửm đạm mà  từ tốn.

Người Hà  Nội thích ăn uống thanh cảnh, nhưng không quá cầu kử³. Miếng thiÌ£t nên xắn nhỏ, khi gắp thì vừa bát. Trứng cũng thế, ít ai bỏ cả quả trứng vaÌ€o chén cơm maÌ€ không cắt nó ra laÌ€m đôi, rôÌ€i ăn tưÌ€ng nửa môÌ£t. Đ‚n quả chuối, hay bắp ngô thì cũng bẻ là m đôi trước khi ăn...

Аiửu nà y hoà n toà n khác với cách ăn uống của một số người ở Hà  Nội hiện nay như ăn chuối thì bóc cả quả. Đ‚n thịt thì cứ "nhằm miếng to, so miếng bé", ăn uống nhồm nhoà m, ồn à o, vừa ăn vừa văng tục, nói phét. Chỗ ngồi ăn thì chao ôi, trên bà n xương xẩu, dưới đất giấy ăn trắng xóa, trông rác rưởi, bử bộn, mất vệ sinh. Mà  người ta như không cảm giác e ngại, cứ điửm nhiên ngồi chén trên...một đống rác.

Аúng là  chỉ vì sự thiếu ý thức của một bộ phận người mà  bây giử ở Thủ đô, bất cứ có sự kiện phản văn hóa nà o là  người ta lại mỉa mai người Hà  Nội thế nà y, người Hà  Nội thế kia...gây tiếng xấu cho người Hà  Nội.

Thứ hai là  chuyện ăn mặc. Người Hà  Nội xưa theo cha tôi kể thì ăn mặc giản dị và  thanh nhã  lắm. Khi ra đường hoặc khi có khách đến nhà , đà n ông thường mặc áo sơ mi (thay cho áo cánh), âu phục thay cho áo dà i, khăn xếp truyửn thống ở những dịp lễ trọng. Аà n bà  thì mặc áo dà i nửn nã, mà  kín đáo.

Thiếu nữ Hà  Nội xưa

Ngà y nay thì khác, ngoà i phố không thiếu những người cởi trần, mặc quần đùi hoặc ăn mặc hở hang, phản cảm, đi xe máy rất nghênh ngang, dương dương tự đắc, như trên đời nà y chẳng có ai ngoà i ta. Аáng chê hơn, một bộ phận giới trẻ 9X, 10X hiện nay...còn chạy theo xu hướng đua đòi, bắt chước cách ăn mặc của các ngôi sao mà n bạc vừa tốn kém tiửn của cha mẹ, vừa tạo ra sự lố bịch, lai căng.

Аem đối chứng cách ăn mặc ấy với cách ăn mặc của người nghèo ngà y xưa, xem chừng cũng khác nhau "một trời một vực" vử bản chất. Bởi vì Hà  Nội xưa, dẫu là  người nghèo, áo rách nhưng miếng vá rất ngay ngắn, đúng mà u vải, mà u chỉ và  luôn sạch sẽ. Thế nên mới có câu "ào rách khéo vá hơn là nh vụng may" và  "Аói cho sạch, rách cho thơm".

Còn cách ăn mặc của giới trẻ ngà y nay thì không phải vì nghèo nên áo rách, mà  vì nhiửu người cố tình xé rách áo và  quần để tạo "mốt" và  khẳng định "đẳng cấp", "cá tính"...

Thứ ba là  chuyện giao tiếp. Người Hà  Nội xưa có tà i ăn nói thanh lịch, tế nhị, không xô bồ, không vội và ng và  nóng nảy. Giọng nói nhẹ nhà ng, từ ngữ thanh tao, gần gũi kết hợp với dáng đi vững, và  chuyển động nhịp nhà ng của cơ thể, đã tạo nên một tư thế chủ động cho người Hà  Nội trong cách giao tiếp, ứng xử­.

Аiửu đó rất có sức hấp dẫn, thu hút người tiếp chuyện. Hãy cùng ngẫm vử những từ ngữ "Cảm ơn, xin lỗi" như đã trở thà nh câu cử­a miệng của người Hà  Nội: "Xin lỗi, bác cho cháu hửi đường X đi đường nà o ạ?"; "Xin lỗi, bác có thể cho phép tôi hút điếu thuốc được không? Xin cảm ơn bác."...

Ngà y nay, trong cách giao tiếp của người ở Thủ đô có nhiửu thay đổi quá. Rất ít khi ta gặp được sự đối nhân xử­ thế lịch sự giữa đường. Hơi tý là  văng tục, chử­i bậy. Lời qua tiếng lại một chút nữa là  choảng nhau, có khi thù hằn đến giết nhau, chỉ vì một cái nhìn đểu vu vơ, một lời nói khích bác sĩ diện chẳng đâu và o đâu.

Một phần của hiện tượng đó, do có sự dung hợp, sự xâm nhập và  đồng hóa lẫn nhau bởi thói quen luộm thuộm, dung tục trong giao tiếp của một bộ phận người lao động không có điửu kiện học hà nh, rèn giũa đến nơi đến chốn. Một phần vì những định hướng văn hóa vử lối sống trong xã hội với con người dường như chẳng có mấy sức thuyết phục. Một phần vì giáo dục của nhà  trường, yếu tố dạy người kém cửi quá. Một phần nữa do sự tác động của những văn hóa phẩm lai căng, thô thiển, thô lậu mà  tiếc thay, người ta cứ ảo tưởng đó mới là  văn minh, hiện đại...

Những thanh lịch, nho nhã, những giao tiếp, ứng xử­ lịch sự của người Hà  Nội vì thế giử đây đang ngà y cà ng trở thà nh quý, hiếm.

Chẳng đâu xa, mấy hôm trước người viết bà i nà y cũng bị một nhóm nữ sinh gọi lại rồi bông đùa, trêu chọc, ăn nói tục tĩu...Không ngử, các thiếu nữ ở Hà  Nội thời nay lại "bạo" thế!

à”i, người Hà  Nội xưa, người Hà  Nội nay...