Bát Tràng khơi dòng di sản, kiến tạo giá trị công nghiệp văn hóa

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP; tầm nhìn đến năm 2045 công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo thực sự trở thành trụ cột của phát triển bền vững, phấn đấu đóng góp 9% GDP, có 10 thương hiệu liên hoan nghệ thuật, lễ hội văn hóa tầm vóc quốc tế…

Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội đã ban hành Chương trình hành động số 08-CTr/TU, xác định rõ các nhiệm vụ trọng tâm, trong đó nhấn mạnh: Phát triển công nghiệp văn hóa gắn với bảo tồn di sản; tôn vinh, hỗ trợ nghệ nhân; gắn truyền nghề với phát triển sản phẩm, dịch vụ du lịch. Đây được xem là bước cụ thể hóa kịp thời, tạo hành lang chính sách để các làng nghề chuyển mình.

Từ mô hình chủ yếu dựa vào sản xuất và tiêu thụ sản phẩm thủ công truyền thống, các làng nghề có điều kiện tiến tới xây dựng mô hình kinh tế văn hóa đa giá trị, trong đó mỗi sản phẩm không chỉ mang công năng sử dụng mà còn chứa đựng câu chuyện lịch sử, tri thức dân gian, kỹ năng nghề nghiệp và bản sắc cộng đồng.

Bát Tràng được biết đến như một trung tâm sản xuất gốm sứ danh tiếng, một kho tàng di sản văn hóa phong phú của Hà Nội. Không chỉ nổi tiếng về gốm sứ, Bát Tràng sở hữu hệ thống di sản vật thể và phi vật thể đồ sộ với 47 di tích lịch sử - văn hóa, trong đó có 10 di tích cấp Quốc gia (đình Bát Tràng, đền Mẫu, chùa Kim Trúc, Văn Chỉ...); di tích lịch sử cách mạng nơi nhạc sĩ Văn Cao in lần đầu tiên bản "Tiến quân ca"; 23 ngôi nhà cổ, 16 nhà thờ họ xây bằng gạch Bát Tràng rêu phong, tạo nên không gian ngõ cổ mang đậm hơi thở thời gian.

Đặc biệt, Bát Tràng tự hào là một trong hai làng nghề đầu tiên của Việt Nam trở thành thành viên chính thức của Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo toàn cầu, đồng thời nắm giữ 3 Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia gồm: Nghề làm gốm truyền thống Bát Tràng, Hội làng Bát Tràng, Tri thức nấu cỗ Bát Tràng.

Dựa trên bản sắc văn hóa bản địa, xã Bát Tràng xây dựng phương án tổ chức không gian kinh tế đêm với phân vùng hợp lý, vừa kết nối thông suốt vừa tôn vinh giá trị từng khu vực di tích với các ý tưởng: Khu triển lãm 1.000 năm Thăng Long và Ao Long Nhỡn với không gian tổ chức các chương trình trình diễn ánh sáng công nghệ cao, biểu diễn âm nhạc, triển lãm thiết kế sáng tạo và không gian giao lưu với các nghệ nhân nổi tiếng về bí quyết nghề gốm cùng nét đẹp văn hóa Thăng Long. Tại khu vực Lò Bầu cổ, sẽ mở các lớp workshop vuốt nặn, vẽ gốm dưới ánh đèn đêm từ 19-22h. Du khách được trực tiếp chứng kiến nghệ nhân đốt lò trình diễn và nhận giấy chứng nhận sản phẩm do chính tay mình tạo tác.

Tại không gian đình làng Bát Tràng, du khách sẽ được thưởng thức các làn điệu nghệ thuật truyền thống như: Chèo, Ca trù, Quan họ, Xẩm hay Lễ hội Áo dài; tại các tuyến ngõ cổ có tổ chức chiếu sáng nghệ thuật, trình chiếu 3D Mapping lên các công trình kiến trúc gốm cổ, xây dựng đường gốm phát sáng và tiểu cảnh check-in độc đáo.

Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ II năm 2026, diễn ra từ ngày 11 đến 20/9 với chủ đề “Dòng chảy di sản – Heritage Flow”, là dịp để Hà Nội kết nối các không gian văn hóa tiêu biểu của Thủ đô thành một hành trình sáng tạo.

Các hoạt động nghệ thuật sẽ lan tỏa từ Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu – Quốc Tử Giám đến Bảo tàng Hà Nội, khu vực hồ Hoàn Kiếm và làng nghề Bát Tràng. Mỗi địa điểm mang một câu chuyện riêng, nhưng cùng góp phần phác họa diện mạo Hà Nội văn hiến, văn minh, hiện đại và giàu sức sáng tạo.

Nếu Hoàng thành Thăng Long kể câu chuyện về lịch sử kinh đô, Văn Miếu – Quốc Tử Giám gợi mở truyền thống hiếu học, Bảo tàng Hà Nội kết nối ký ức đô thị với nghệ thuật đương đại, thì Bát Tràng đại diện cho dòng chảy bền bỉ của nghề thủ công và sức sáng tạo của cộng đồng làng nghề.

Một trong những chương trình khác biệt nhất của Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ II năm 2026, nằm cách trung tâm Hà Nội một quãng di chuyển: làng gốm Bát Tràng.

Ngày 19/9, chương trình nghệ thuật “Thanh âm Gốm” sẽ diễn ra tại xã Bát Tràng, mang đến cách tiếp cận mới trong việc quảng bá và phát huy giá trị làng nghề. Không chỉ giới thiệu các sản phẩm gốm qua hình thức trưng bày truyền thống, chương trình còn khai thác âm thanh từ chất liệu gốm và những nhạc cụ được chế tác bằng gốm, qua đó kết nối nghề thủ công lâu đời với nghệ thuật đương đại.

Từ những đôi tay nhào nặn đất qua hàng trăm năm, Bát Tràng không chỉ tạo nên những tác phẩm gốm mang đậm dấu ấn văn hóa Việt, mà còn lưu giữ một “thanh âm” riêng của làng nghề. Tại “Thanh âm Gốm”, những thanh âm ấy sẽ được đánh thức bằng ngôn ngữ nghệ thuật đương đại.

Lấy Gom Show – Âm thanh từ gốm làm trục xuyên suốt, chương trình kết hợp cùng xiếc, múa, nghệ thuật sắp đặt và các nghệ nhân Bát Tràng, tạo nên một không gian trình diễn giàu tính thị giác và trải nghiệm.

Hành trình nghệ thuật được kể qua ba chương. Chương I: “Đất” đưa khán giả trở về nguồn cội của nghề gốm, nơi đất kể câu chuyện về đôi bàn tay lao động và sức sáng tạo của con người. Chương II: “Nước” là sự kết hợp giữa âm thanh từ gốm và nghệ thuật xiếc, tạo nên những chuyển động mềm mại, biến hóa. Chương III: “Lửa” quy tụ Gom Show, xiếc, múa và các nghệ nhân Bát Tràng trong màn trình diễn tổng hợp, tái hiện khoảnh khắc đất hóa thành gốm, đồng thời khơi dậy sức sống bền bỉ của làng nghề trong dòng chảy đương đại.

Đây cũng là điểm có thể tạo nên một hành trình “Đi - Nghe - Xem” tương đối trọn vẹn: đến một làng nghề bên sông Hồng, nhìn những sản phẩm được tạo nên từ đất, nước và lửa không chỉ tạo nên gốm, mà còn cùng nhau cất lên một bản hòa âm của di sản.

Qua chương trình, di sản được đưa ra khỏi trạng thái tĩnh để tham gia vào đời sống đương đại. Công chúng không chỉ đến để quan sát mà trở thành một phần của quá trình khám phá và sáng tạo. Đây cũng chính là cách công nghiệp văn hóa gia tăng giá trị cho di sản: sử dụng sáng tạo để mở rộng hình thức tiếp cận, hình thành sản phẩm mới và thu hút những nhóm công chúng mới.

Hà Nội đã và đang khẳng định vai trò tiên phong trong việc hiện thực hóa những nhiệm vụ, mục tiêu được đặt ra tại Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Chương trình hành động số 08-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội. Việc lựa chọn Bát Tràng làm một trong những không gian quan trọng của Festival Thăng Long – Hà Nội năm 2026 cho thấy cách tiếp cận ngày càng rõ nét: đưa di sản ra khỏi không gian trưng bày, kết nối di sản với sáng tạo, công nghệ, du lịch và đời sống cộng đồng.

Từ những sản phẩm gốm được tạo nên bằng đất, nước và lửa, những ngôi nhà cổ, ngõ nhỏ, lễ hội đến “Thanh âm Gốm” trên sân khấu đương đại, Bát Tràng đang mở rộng cách thức kể câu chuyện về chính mình. Giá trị của làng nghề vì thế không chỉ nằm ở quá khứ lâu đời mà còn được khẳng định bằng khả năng tiếp tục sáng tạo trong hiện tại./.