Bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa Thăng Long - Hà Nội trong kỷ nguyên mới

Tháo gỡ điểm nghẽn, phát huy nguồn lực văn hóa phục vụ phát triển bền vững và xây dựng Thủ đô

Thực tế phản ánh, trải qua hơn một nghìn năm lịch sử Thăng Long - Hà Nội, tại Thủ đô hiện sở hữu hệ thống di sản văn hóa đặc biệt phong phú, đa dạng, bao gồm các di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh (6.489 di tích lịch sử - văn hóa), các khu vực có giá trị văn hóa, lịch sử, các công trình kiến trúc có giá trị cùng nhiều không gian văn hóa truyền thống đặc sắc.

Trong những năm qua, Hà Nội đã quan tâm bố trí nguồn lực đáng kể cho công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di sản văn hóa, ban hành nhiều cơ chế, chính sách nhằm bảo vệ và phát huy giá trị hệ thống di sản văn hóa trên địa bàn. Nhiều di tích được tu bổ, tôn tạo; nhiều giá trị văn hóa truyền thống được bảo tồn và phát huy, góp phần nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của Nhân dân, thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa và quảng bá hình ảnh Thủ đô Hà Nội.

Tuy nhiên, thực tiễn hiện nay cho thấy công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn Hà Nội vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức. Nguồn lực ngân sách nhà nước mặc dù đã được quan tâm bố trí nhưng chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu thực tế. Trong khi đó, nhiều di tích, công trình kiến trúc có giá trị và khu vực có giá trị văn hóa, lịch sử đang chịu áp lực lớn từ quá trình đô thị hóa, biến đổi công năng sử dụng, tác động của môi trường tự nhiên và sự xuống cấp theo thời gian.

Mặt khác, các quy định pháp luật hiện hành chủ yếu tập trung vào hoạt động bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích đã được xếp hạng mà chưa có cơ chế đầy đủ để hỗ trợ các hoạt động nghiên cứu, khảo sát, lập hồ sơ khoa học, số hóa, xây dựng cơ sở dữ liệu; hỗ trợ chủ sở hữu công trình kiến trúc có giá trị; hỗ trợ bảo tồn các khu vực có giá trị văn hóa, lịch sử; hỗ trợ xây dựng phương án bảo tồn và phát huy giá trị đối với các công trình kiến trúc có giá trị thuộc sở hữu nhà nước hoặc thuộc sở hữu tổ chức, cá nhân.

Bên cạnh đó, việc huy động nguồn lực xã hội tham gia bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa vẫn còn gặp nhiều khó khăn do thiếu các cơ chế khuyến khích, hỗ trợ phù hợp. Nhiều tổ chức, cá nhân có mong muốn tham gia bảo tồn di sản văn hóa nhưng chưa có cơ sở pháp lý rõ ràng để được hỗ trợ, hướng dẫn hoặc phối hợp thực hiện.

Đặc biệt, Hà Nội có nhiều công trình kiến trúc có giá trị thuộc sở hữu của các cơ quan, đơn vị Trung ương và công trình kiến trúc có giá trị thuộc sở hữu tổ chức, cá nhân; nhiều khu vực có giá trị văn hóa, lịch sử như khu phố cổ, khu phố cũ, các làng cổ, các không gian văn hóa truyền thống. Đây là các đối tượng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc bảo tồn bản sắc văn hóa Thăng Long - Hà Nội nhưng hiện chưa được điều chỉnh đầy đủ bằng các cơ chế hỗ trợ chuyên biệt.

Vì vậy, việc HĐND Thành phố Hà Nội ban hành Nghị quyết số 30/2026/NQ-HĐND cụ thể hóa Điểm a, Khoản 1, Điều 15, Luật Thủ đô 2026, có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn các giá trị văn hóa đặc sắc của Thủ đô, phát huy nguồn lực văn hóa phục vụ phát triển bền vững và xây dựng Thủ đô Hà Nội “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”.

Tác động tích cực, sâu rộng

Nghị quyết số 30/2026/NQ-HĐND có hiệu lực thi hành từ 1/7/2026 với nhiều quy định mới, đặc thù và vượt trội sẽ có những tác động tích cực đối với việc tổ chức cải tạo, bảo vệ khu vực có giá trị văn hóa, lịch sử, công trình kiến trúc có giá trị trên địa bàn Hà Nội trong thời kỳ mới.

Trước hết, Nghị quyết số 30/2026/NQ-HĐND tạo cơ sở pháp lý để các cơ quan quản lý nhà nước của Thành phố Hà Nội thực hiện đầy đủ thẩm quyền được giao tại Điểm a Khoản 1 Điều 15 Luật Thủ đô 2026; đồng thời bổ sung công cụ chính sách nhằm giải quyết các nhu cầu thực tiễn trong công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di sản văn hóa. Nghị quyết góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước thông qua cơ chế kết hợp giữa nguồn lực ngân sách nhà nước và nguồn lực xã hội; tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quản lý di sản văn hóa trên địa bàn Thủ đô.

Đối với chính quyền địa phương cấp xã trên địa bàn Hà Nội, Nghị quyết số 30/2026/NQ-HĐND tạo điều kiện để chính quyền địa phương chủ động hơn trong việc đề xuất các nhiệm vụ, chương trình và đối tượng ưu tiên cần được hỗ trợ; đồng thời tăng cường vai trò phối hợp giữa chính quyền cơ sở với cộng đồng dân cư trong công tác bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa. Việc huy động các nguồn lực xã hội và sự tham gia của cộng đồng góp phần nâng cao hiệu quả quản lý di sản văn hóa tại cơ sở, phù hợp với yêu cầu quản lý nhà nước trong giai đoạn mới.

Trong khi đó, đối với tổ chức, cá nhân sở hữu hoặc quản lý di sản văn hóa, công trình kiến trúc có giá trị, Nghị quyết số 30/2026/NQ-HĐND tạo cơ sở để các tổ chức, cá nhân tiếp cận các cơ chế hỗ trợ của thành phố đối với các hoạt động nghiên cứu, khảo sát, lập hồ sơ khoa học, tư vấn chuyên môn, số hóa và xây dựng phương án bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa. Chính sách góp phần giảm khó khăn về nguồn lực, tạo điều kiện để các chủ thể chủ động tham gia bảo tồn, gìn giữ các giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc đang sở hữu hoặc quản lý.

Đồng thời, đối với các cơ quan, tổ chức, đơn vị Trung ương đang quản lý công trình kiến trúc có giá trị trên địa bàn Hà Nội, Nghị quyết số 30/2026/NQ-HĐND tạo cơ sở pháp lý để thành phố xem xét hỗ trợ các hoạt động bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị đối với các công trình kiến trúc có giá trị do các cơ quan, tổ chức, đơn vị Trung ương quản lý, sử dụng theo quy định và khả năng cân đối nguồn lực của thành phố. Qua đó góp phần tăng cường sự phối hợp giữa thành phố với các bộ, ngành Trung ương trong công tác bảo tồn các giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc đặc sắc của Thủ đô Hà Nội.

Đối với cộng đồng dân cư nơi có di sản văn hóa, Nghị quyết số 30/2026/NQ-HĐND tạo điều kiện để cộng đồng tham gia giám sát, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa; góp phần nâng cao nhận thức xã hội và củng cố bản sắc văn hóa địa phương. Bên cạnh đó, Nghị quyết số 30/2026/NQ-HĐND tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để các doanh nghiệp, tổ chức xã hội và các chủ thể khác tham gia đóng góp, tài trợ, đồng hành cùng Nhà nước trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Việc phát huy giá trị di sản văn hóa sẽ tạo thêm điều kiện phát triển các hoạt động du lịch văn hóa, công nghiệp văn hóa và các ngành dịch vụ có liên quan.

Đặc biệt, Nghị quyết số 30/2026/NQ-HĐND góp phần bảo tồn và phát huy hệ thống giá trị văn hóa đặc sắc của Thăng Long - Hà Nội; tạo điều kiện để văn hóa trở thành nguồn lực quan trọng phục vụ phát triển bền vững. Việc triển khai hiệu quả các cơ chế, chính sách của Nghị quyết 30/2026/NQ-HĐND sẽ góp phần nâng cao hình ảnh, vị thế và sức hấp dẫn của Thủ đô; đồng thời thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa, công nghiệp văn hóa và các ngành kinh tế dựa trên nền tảng sáng tạo./.