Khi di sản văn hoá trở thành nguồn lực phát triển Thủ đô

Văn hóa tạo sức hút riêng cho du lịch

Văn hóa không chỉ lưu giữ những giá trị của quá khứ mà còn góp phần định hình bản sắc và tạo nên sức hấp dẫn riêng cho mỗi điểm đến. Bên cạnh cảnh quan thiên nhiên, các giá trị về làng nghề, ẩm thực, lễ hội và nghệ thuật biểu diễn ngày càng trở thành yếu tố quan trọng giúp du khách khám phá chiều sâu lịch sử, trải nghiệm đời sống bản địa và gia tăng sự gắn kết với điểm đến.

Thực tế tại Hà Nội cho thấy, khi được tổ chức và khai thác phù hợp, những giá trị văn hóa truyền thống có thể trở thành sản phẩm du lịch giàu sức cạnh tranh. Hội chợ Làng nghề Việt Nam lần thứ 22, diễn ra từ ngày 8 đến 12/10/2026, là một ví dụ. Sự kiện quy tụ hơn 50 đơn vị với gần 100 gian hàng trưng bày sản phẩm thủ công mỹ nghệ, sản phẩm OCOP và quảng bá du lịch nông thôn.

Tại hội chợ, ông Nguyễn Minh Tiến, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại nông nghiệp, nhấn mạnh yêu cầu vừa giữ gìn nét truyền thống, vừa cải tiến thiết kế, bao bì sản phẩm để đáp ứng nhu cầu thị trường. Đặc biệt, khi hoạt động giới thiệu sản phẩm được kết hợp với trình diễn nghề và trải nghiệm chế tác, làng nghề không chỉ là nơi sản xuất hàng thủ công mà còn có thể trở thành điểm đến du lịch, nơi du khách trực tiếp tìm hiểu kỹ thuật, câu chuyện nghề và giá trị văn hóa được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Không chỉ có làng nghề, văn hóa ẩm thực cũng mở ra cơ hội đa dạng hóa sản phẩm du lịch. Lễ hội Đồ uống Hà Nội năm 2026 với chủ đề “Hà Nội – Tinh hoa đồ uống Việt”, diễn ra từ ngày 9 đến 11/10 tại Công viên Thiên văn học, phường Dương Nội, quy tụ 60 doanh nghiệp với 70 gian hàng.

Tại lễ khai mạc, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội Phạm Tuấn Long nhấn mạnh rằng, từ chè sen hồ Tây đến cà phê trứng phố cổ, mỗi thức uống đều mang trong mình những câu chuyện về lịch sử, phong tục và đời sống người Hà Nội. Việc khai thác những giá trị này không chỉ góp phần quảng bá văn hóa ẩm thực mà còn tạo điều kiện hình thành các tour du lịch chuyên đề, giúp du khách tiếp cận Thủ đô qua những trải nghiệm gần gũi và đặc sắc hơn.

Nếu làng nghề và ẩm thực mang đến những trải nghiệm gắn với đời sống thường nhật, nghệ thuật biểu diễn lại mở ra một cách tiếp cận khác đối với lịch sử và bản sắc văn hóa. Hai chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô và hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Truyền thống Lực lượng vũ trang Thủ đô Hà Nội (19/10/1946 - 19/10/2026) được tổ chức tại Nhà hát Hồ Gươm và khu vực Vườn hoa Đền Bà Kiệu (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội).

Trong đó, chương trình “Bản Giao hưởng Hà Nội” với chủ đề “Dòng chảy Thăng Long” kết nối những dấu ấn lịch sử, vẻ đẹp văn hóa và tình yêu dành cho Thủ đô với khát vọng phát triển trong tương lai. Còn chương trình “80 năm - Vang mãi bản hùng ca Hà Nội” mang ý nghĩa tôn vinh truyền thống lịch sử, tinh thần yêu nước và ý chí kiên cường của quân dân Thủ đô qua các thời kỳ đấu tranh cách mạng, đặc biệt là những năm tháng hào hùng trong cuộc kháng chiến bảo vệ Hà Nội.

Thông qua ngôn ngữ âm nhạc, những câu chuyện về lịch sử và văn hóa Hà Nội được chuyển tải bằng hình thức nghệ thuật, vừa đáp ứng nhu cầu thưởng thức của công chúng, vừa tạo thêm chất liệu cho các sản phẩm du lịch. Khi được kết nối với tour tham quan di tích, không gian văn hóa và hệ thống dịch vụ, các chương trình biểu diễn có thể trở thành một phần trong hành trình khám phá điểm đến, góp phần kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng chi tiêu của du khách.

Từ làng nghề, ẩm thực đến nghệ thuật biểu diễn, các hoạt động tại Hà Nội cho thấy tiềm năng hình thành những sản phẩm du lịch có chiều sâu, kết hợp giữa tham quan, trải nghiệm và khám phá bản sắc địa phương. Tuy nhiên, để những giá trị văn hóa thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh, việc tổ chức các hoạt động trực tiếp cần đi cùng giải pháp quảng bá hiện đại và xây dựng chuỗi liên kết đưa sản phẩm đến gần hơn với thị trường.

Khơi thông dòng chảy kinh tế từ nguồn lực văn hóa

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, công nghệ đang mở rộng không gian tiếp cận và khai thác các giá trị văn hóa. Nếu lễ hội, hội chợ hay chương trình biểu diễn tạo cơ hội để công chúng trực tiếp trải nghiệm di sản, các nền tảng số có thể giúp những giá trị ấy vượt qua giới hạn về địa lý và thời gian, tiếp cận nhiều nhóm khách hàng hơn.

Bà Trần Thị Ngọc Lan, Phó Chủ tịch Hội làng nghề dệt Vạn Phúc, chia sẻ rằng một số cơ sở đã chủ động tổ chức các phiên livestream đều đặn để xóa khoảng cách địa lý cho phép người tiêu dùng ngồi tại nhà vẫn có thể tìm hiểu sản phẩm. Việc đưa câu chuyện văn hóa vào không gian mạng giúp lụa Vạn Phúc mở rộng biên độ tiếp cận khách hàng.

Việc tổ chức livestream giới thiệu và bán sản phẩm OCOP, xây dựng cơ sở dữ liệu số về di sản, phát triển nội dung quảng bá trên các nền tảng trực tuyến không chỉ hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm mà còn góp phần lan tỏa hình ảnh địa phương và quốc gia ra thị trường quốc tế. Tuy nhiên, quá trình số hóa và quảng bá cần bảo đảm thông tin chính xác, tôn trọng bản sắc văn hóa, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích của cộng đồng sở hữu di sản.

Khi các giá trị văn hóa được quảng bá rộng rãi và kết nối hiệu quả với thị trường, cơ hội hình thành chuỗi giá trị bền vững cũng được mở rộng. Trong chuỗi liên kết đó, nghệ nhân và người dân địa phương là những chủ thể gìn giữ, sáng tạo giá trị; doanh nghiệp đảm nhiệm khâu tổ chức sản xuất, kinh doanh; đơn vị lữ hành kết nối sản phẩm với du khách; còn các đơn vị truyền thông và nền tảng số góp phần quảng bá, mở rộng thị trường. Sự phối hợp giữa các chủ thể sẽ quyết định khả năng chuyển hóa giá trị văn hóa thành nguồn thu ổn định, thay vì chỉ tạo hiệu ứng trong những sự kiện ngắn hạn.

Quan trọng hơn, hiệu quả kinh tế từ khai thác di sản cần được thể hiện bằng những lợi ích thiết thực đối với cộng đồng. Việc phát triển dịch vụ trải nghiệm làng nghề, du lịch ẩm thực hay các chương trình biểu diễn có thể tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân bản địa. Đồng thời, sự phát triển của các sản phẩm văn hóa cũng mở ra cơ hội kinh doanh cho đội ngũ hoạt động trong lĩnh vực sáng tạo, thiết kế, nghệ thuật, kỹ thuật và truyền thông.

Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam đặt ra yêu cầu biến những giá trị văn hóa thành sức mạnh nội sinh và động lực phát triển. Với Hà Nội, điều đó được cụ thể hóa bằng việc đưa di sản trở lại đời sống, đặt cộng đồng ở vị trí trung tâm và kết nối văn hóa với thị trường một cách có trách nhiệm. Khi người dân có thu nhập từ chính nếp nhà, nghề thủ công, làn điệu dân ca, lễ hội và tri thức bản địa, bảo tồn văn hóa không còn là công việc riêng của ngành chuyên môn mà trở thành nhu cầu tự thân của cộng đồng.

Văn hóa vì thế từ chỗ hiện diện trong di tích, bảo tàng hay những ngày hội, ngày nay đang đi vào từng sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm; góp phần tạo việc làm, mở rộng sinh kế và nâng cao giá trị của mỗi vùng đất. Đó cũng là con đường để Hà Nội chuyển lợi thế bản sắc thành nguồn lực kinh tế bền vững, trong đó sự phát triển hôm nay tiếp tục nuôi dưỡng những giá trị dành cho mai sau./.