Thăng trầm làng kim hoà n cổ nhất đất Thăng Long

Thợ và ng Аịnh Công, thợ đồng Ngũ Xã

Nằm bên bử sông Tô Lịch, xưa kia, là ng cổ Аịnh Công còn được gọi với tên Аịnh Công kim hoà n như nhắc nhở đời con cháu mai sau biết vử là ng nghử nổi tiếng của mình. Bây giử, người Hà  Nội vẫn còn truyửn tụng câu ca: Lĩnh hoa Yên Thái/ Аồ gốm Bát Trà ng/Thợ và ng Аịnh Công/ Thợ đồng Ngũ X㝠hay Là ng anh đất thợ kim hoà n/ Аể anh đánh nhẫn cho nà ng đeo tay...

Sắp đến Аại lễ 1000 năm Thăng Long- Hà  Nội, cơ sở nhà  ông Trường nhận được nhiửu đơn đặt hà ng là m sản phẩm đậu bạc Khuê Văn Các

Theo các cụ già  trong là ng, tổ nghử liên quan đến ba anh em họ Trần: Trần Hòa, Trần Аiện, Trần Аiửn (sinh thời khoảng năm 571- 603). Có thể nói, đây là  một trong những là ng nghử kim hoà n cổ nhất của đất Thăng Long - Hà  Nội nghìn năm tuổi. Trong là ng có Аửn thử Tổ nghử Kim Hoà n cạnh ngôi đình thử thà nh hoà ng Аông Hý Аông Hải Dực Vũ Аại Vương. Ngà y 12 tháng 2 âm lịch hà ng năm, những người thợ kim hoà n Аịnh Công dù là m ăn buôn bán thà nh danh nơi đâu lại tử tựu vử cố hương tưởng nhớ biết ơn tổ nghử.

Ngà y nay, trong cơn lốc đô thị hoá mạnh mẽ, là ng cổ Аịnh Công “ Hoà ng Mai (Hà  Nội) không còn là  một là ng quê đơn thuần. Nó đã trở thà nh phố phường sầm uất. Trong cuộc sống mưu sinh nơi đô thà nh lầm bụi, Аịnh Công đón nhiửu khách thập phương từ nơi khác đến, song, có lẽ ít người biết, nơi đây từng là  là ng nghử nổi tiếng kinh kử³ Thăng Long vử nghử Kim hoà n. Nhiửu chủ và ng lớn trên phổ Hà ng Bạc (phố cổ Hà  Nội) có gốc tích từ là ng Аịnh Công và  họ đã từng dựng miếu thử tổ nghử tại đó.

Khổ luyện giữ nghử...

Dư âm của một thời và ng son ấy giử chỉ còn tìm thấy qua những di tích với một và i nghệ nhân đang gắng sức giữ lử­a nghử. Cán bộ văn hoá phường Аịnh Công- bà  Mai Thị Thanh Hà , cho biết: Ngà y trước, ngoà i kim hoà n, ở địa phương còn có nghử là m giầy da, tương ớt... Trải qua những năm tháng thăng trầm, hầu hết những nghử nà y đã mai một. Nghử kim hoà n, ở Аịnh Công vẫn còn hai nghệ nhân là  ông Quách Văn Trường và  Quách Văn Hiểu. Họ vẫn duy trì mở lớp đà o tạo tại nhà  cho những thanh niên nhiửu nơi vử học.

Anh Quách Phan Tuấn Anh, sinh năm 1981 con trai duy nhất của ông Trường nối nghiệp cha, tâm sự: Tốt nghiệp đại học, Tuấn Anh đi là m cho ngoà i thời gian thì vử phụ giúp cha giữ nghử Аậu bạc. Nghử kim hoà n có 3 mảng chính: trơn, chạm, đậu. Trong đó, Аịnh Công có thế mạnh nổi bật Аậu bạc. Tất nhiên, nghệ nhân nà o cũng có thể thà nh thạo cả 3 mảng.

Quách Phan Tuấn Anh: "Аể có sản phẩm mang hình một con rồng thế nà y, nghệ nhân phải ghép tỉ mỉ hà ng nghìn các hoa văn họa tiết"

Аể có tay nghử thà nh thạo như hôm nay, Tuấn Anh phải mất nhiửu năm khổ luyện. Anh nói, quy trình Аậu bạc truyửn thống của là ng trải qua nhiửu công đoạn tỷ mỉ như nấu, cán, kéo, se và  ghép... Ai không chịu khó, kiên trì khó có thể học được.

Từ những miếng bạc lớn nguyên chất dùng bễ nấu thà nh các thanh bạc nhử. Khi miếng bạc bử và o nấu đến khi chảy ra, đổ và o chão chảy thà nh dạng thanh mất khoảng 5- 10 phút/1 thanh. Trong quá trình nấu, công việc khó nhất của các nghệ nhân là  phải giữ nhiệt đửu, liên tục để nhiệt luôn mạnh. Nếu nhiệt không đửu bạc sẽ bị đông bử mặt, không chảy được, nổi gân...

Những thanh bạc sẽ được đưa qua máy cán để nó nhử dần hơn. Аến đây, những thanh bạc sẽ được sử­ dụng và o nhiửu mục đích khác nhau như là m khung, tạo xương cho sản phẩm hoặc số còn lại đưa qua bà n kéo cho sợi bạc nhử hơn nữa. Sợi bạc nhử nhất có thể chỉ còn khoảng 3mm.

Những sợi bạc nhử, nghệ nhân sẽ se, tết lại với nhau thà nh những sợi chỉ se bạc. Sợi chỉ se là  nguyên liệu chính tạo ra các hoa văn, họa tiết cho sản phẩm đậu bạc như bông hoa, các linh vật... Mỗi nghệ nhân, tuử³ và o tay nghử của mình để ghép nhiửu hoặc ít hoa văn, họa tiết thà nh một sản phẩm đậu bạc thô. Аể sản phẩm đậu bạc hoà n thà nh, các nghệ nhân phải dùng dũa là m sạch, nhẵn bóng bử mặt...    

Trong những công đoạn trên, có thể nói khó khăn lớn nhất là  dựng hình gắn kết các hoa văn hoạ tiết tạo hình, chế tác sản phẩm. Từ khi là m những sản phẩm đơn giản, một nghệ nhân có thể phải mất cả chục năm nữa mới chế tác được sản phẩm tinh xảo...

Lắm nỗi gian nan

Trao đổi với Phóng viên Báo Người Hà  Nội, ông Nguyễn Văn Tuyến- Chủ tịch UBND phường Аịnh Công cũng cho biết: Hiện nay, cả phường có khoảng 4 vạn dân thì có tới 3 vạn dân là  người có gia đình gốc ở địa phương. Số dân còn lại khoảng 1 vạn dân là  những hộ gia đình sống trong khu đô thị mới. Những hộ gia đình sinh sống trong khu đô thị mới hầu hết là  do người từ nơi khác nhập vử.

Phường Аịnh Công trước kia là  một xã thuộc huyện Thanh Trì, mới nên phường thuộc quận Hoà ng Mai được mấy năm. Người dân trên địa bà n phường Аịnh Công từ bao đời nay vẫn sinh sống bằng những nghử truyửn thống. Và o đầu thế kỷ XIX cả là ng có khoảng 50-60% gia đình giữ nghử. Tuy nhiên, khi bước và o nửn kinh tế mở cử­a các gia đình lần lượt bử nghử là m việc khác. Аến nay, là ng nghử chỉ còn gia đình nhà  ông Trường và  ông Hiểu đang gìn giữ, phát triển nghử.

Nghệ nhân Quách Văn Trường

Mặc dù người lưu giữ nghử vốn đã ít là  vậy nhưng, việc phát triển nghử vẫn đang còn lắm gian nan. Tuấn Anh cho biết, ban đầu mới theo nghử, anh chỉ nghĩ là ng có thế mạnh nghử nổi tiếng mà  quá ít người theo học. Аến khi tôi đi kêu gọi được một số người học nghử rồi nhưng, bà i toán nan giải đặt ra trước mắt là  là m sao có đầu ra cho sản phẩm. Có đầu ra cho sản phẩm, học viên có thu nhập cao mới thôi thúc họ yêu nghử và  theo nghử trọn vẹn...

Nhà  tôi có 3 thợ sản xuất là  những người con tâm huyết trong là ng tuổi đời dưới 30 và  3 thợ gia công là m thêm. Những thợ gia công cũng được đà o tạo từ nhà  ông Trường đã thà nh thạo ra mở cử­a hà ng riêng. Аể đà o tạo ra một thợ có thể tự đứng là m riêng rất khó khăn, chủ yếu phụ thuộc và o chính bản thân họ. Ngoà i năng lực nghử, thợ kim hoà n cần phải có khả năng kinh doanh, nắm thị hiếu, tâm lý khách hà ng, tạo thương hiệu... Nếu không bán được sản phẩm thì các nghệ nhân dù yêu nghử đến mấy cũng chán nản mà  từ bử.

Tuấn Anh đang hướng dẫn các học viên tại cơ sở đà o tạo tại gia đình

Hơn nữa, mặc dù thị trường trong nước có nhu cầu nhiửu nhưng, do đặc thù nghử thủ công, sản xuất đơn chiếc nên tính hiệu quả không cao. Аã vậy, lại không dễ gì tăng giá sản phẩm bởi khách hà ng biết đến sản phẩm đậu bạc ở nước ta rất ít; thậm chí nhiửu khách hà ng trong nước còn lầm tưởng đậu bạc là  chạm bạc. Trong khi chạm bạc sử­ dụng nhiửu đến các công cụ như đục, dũa... thì đậu bạc đòi hửi tính tinh xảo, tỷ mỉ hơn nhiửu...

Sản phẩm của gia đình ông từ lâu đã được xuất ngoại. Khách hà ng đến với sản phẩm của cơ sở nhà  ông Trường, ông Hiểu hầu hết là  người nước ngoà i.

Từ tháng 6- 7/2007, gia đình ông Trường được mời sang Hà n Quốc 1 tháng và  gia đình ông Hiểu được mời sang Pháp 1 tuần giới thiệu sản phẩm. Аể phát triển nghử, Tuấn Anh cho rằng, chúng ta cần tuyên truyửn nhiửu hơn nữa để khách hiểu biết, tin tưởng nhiửu hơn chất lượng sản phẩm đậu bạc. Аặc biệt, là ng nghử cần được các cơ quan chức năng quan tâm hơn nữa. Vì hiện  nay, hai gia đình ở là ng đang giữ nghử nhưng đửu mang tính tự phát...