“Ta lại xây Hà Nội của ta”

Từ khắp bốn phương trời lửa đạn
Đàn con về sau những năm xa
Cởi súng gạt mồ hôi trên trán
Ta lại xây Hà Nội của ta

(“Ngày về”, Nguyễn Đình Thi)

72 năm trước, ngày 10/10/1954, Hà Nội đón những đoàn quân chiến thắng trở về trong rừng cờ hoa và niềm hân hoan của hàng vạn người dân. Các cánh quân của Đại đoàn 308 - Đại đoàn Quân tiên phong từ các cửa ô tiến vào nội thành giữa “nhịp trống rung ba mươi sáu phố phường”. Thành phố sau những năm chiến tranh bước vào một trang sử mới: Xây dựng và kiến thiết Thủ đô.

Ngay trong những ngày đầu tiếp quản Thủ đô ấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn “Cả nước nhìn về Thủ đô ta. Thế giới trông vào Thủ đô ta” và mong muốn Hà Nội trở thành một Thủ đô “bình yên, tươi đẹp, mạnh khỏe cả về vật chất và tinh thần”.

Từ buổi đầu tiếp quản với muôn vàn khó khăn, Hà Nội từng bước khôi phục sản xuất, ổn định đời sống, xây dựng cơ sở vật chất, trở thành hậu phương quan trọng của cuộc kháng chiến và công cuộc xây dựng đất nước. Trong những năm chiến tranh chống Mỹ, Thủ đô lại cùng cả nước ra trận. Những phong trào “Ba sẵn sàng”, “Ba đảm đang” từ Hà Nội lan tỏa rộng khắp; quân dân Thủ đô vừa sản xuất, vừa chiến đấu, vừa chi viện sức người, sức của cho tiền tuyến. Đặc biệt, trong 12 ngày đêm tháng 12/1972, Hà Nội làm nên chiến thắng “Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không”, trở thành một biểu tượng của ý chí và bản lĩnh Việt Nam.

Sau ngày đất nước thống nhất, Hà Nội tiếp tục bước qua những năm tháng khó khăn để đi vào công cuộc đổi mới. Không gian Thủ đô được mở rộng, đặc biệt sau 4 lần điều chỉnh địa giới hành chính. Hà Nội hôm nay không còn là thành phố 152 km² với khoảng 436.000 người của năm 1954 mà đã trở thành một Thủ đô có không gian phát triển hơn với khoảng 3.359,84 km², quy mô dân số gần 8,9 triệu người.

Từ một thành phố bước ra khỏi chiến tranh với bao khó khăn, mất mát, Hà Nội từng bước xác lập vị thế bằng tăng trưởng kinh tế, phát triển văn hóa, giáo dục, khoa học - công nghệ, đẩy mạnh đối ngoại và nâng cao đời sống nhân dân. Hà Nội được biết đến với danh hiệu “Thủ đô của lương tri và phẩm giá con người”, “Thủ đô anh hùng”, “Thành phố Vì hòa bình”, “Thành phố sáng tạo”.

Ngày 13/5/2026, UBND thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 2512/QĐ-UBND phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm xác lập định hướng phát triển dài hạn của Hà Nội, trong đó “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo” được xác định là giá trị cốt lõi. Quy hoạch cũng mở ra không gian phát triển mới, đặt văn hóa, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và công nghiệp văn hóa trong mối liên kết để tạo động lực phát triển Thủ đô.

Nếu 72 năm trước, quân và dân Thủ đô bắt tay vào xây lại những phố phường sau chiến tranh, thì thế hệ hôm nay đang đứng trước một nhiệm vụ lớn hơn: xây dựng một cấu trúc đô thị mới trên nền tảng của một đô thị đã có nghìn năm lịch sử. Hà Nội tương lai sẽ không phát triển đơn thuần theo một trung tâm duy nhất. Quy hoạch mới xác lập cấu trúc đô thị “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”, mở rộng liên kết với Vùng Thủ đô và các vùng kinh tế rộng lớn hơn. Hà Nội được xác định giữ vai trò hạt nhân dẫn dắt trong Vùng Thủ đô và các liên kết vùng.

Trong cấu trúc ấy, sông Hồng được xác định là trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo. Dòng sông từng đi vào ký ức, thi ca, lịch sử và đời sống Hà Nội sẽ ngày càng trở thành một không gian quan trọng để thành phố kết nối cảnh quan, sinh thái, văn hóa và phát triển đô thị.

Ở khu vực trung tâm và nội đô lịch sử, yêu cầu bảo tồn và phát huy giá trị di sản tiếp tục được đặt song song với tái thiết đô thị. Các vành đai 1, 2 và 2,5 được định hướng tập trung bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa, lịch sử như khu phố cổ, khu phố cũ, hồ Gươm, hồ Tây, Văn Miếu - Quốc Tử Giám…

Cùng với đó, Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 được Quốc hội thông qua ngày 23/4/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 tạo lập khung thể chế cho mô hình quản trị đô thị đặc biệt, với hơn 190 thẩm quyền được phân cấp, phân quyền. Luật thể hiện sự đổi mới trong tư duy quy hoạch, phát triển đô thị, tháo gỡ “điểm nghẽn” thể chế, góp phần khơi thông nguồn lực phát triển khoa học - công nghệ, văn hóa - xã hội, giáo dục, y tế và an sinh…

Ngay sau khi Luật Thủ đô được thông qua, Thành phố đã chủ động triển khai đồng bộ các giải pháp đưa Luật vào cuộc sống; chỉ đạo quyết liệt việc đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực chủ yếu thúc đẩy tăng trưởng theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị; đồng thời xác định cải cách hành chính, phân cấp, phân quyền và xây dựng chính quyền phục vụ là một trong những khâu đột phá để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị. Một định hướng xuyên suốt là gắn phát triển kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống; trong đó văn hóa được quan tâm thông qua phát triển thiết chế văn hóa cơ sở, công nghiệp văn hóa…

Có thể nói, những tầm nhìn, định hướng phát triển Thủ đô đã và đang được cụ thể hóa bằng hệ thống nghị quyết, luật, chương trình, kế hoạch hành động và các cơ chế, chính sách tạo nền tảng cho Hà Nội bước vào giai đoạn phát triển mới. Một Hà Nội hướng tới tương lai với tầm nhìn 100 năm, với cấu trúc đô thị đa cực, đa trung tâm; với sông Hồng là trục cảnh quan sinh thái - văn hóa; với chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo; với mục tiêu trở thành một đô thị xanh, thông minh, hiện đại và hạnh phúc sẽ cần sự chung sức của biết bao con người.

72 năm kể từ mùa thu lịch sử, Hà Nội đã đổi khác. Từ một thành phố vừa bước ra khỏi chiến tranh với nhiều mất mát, khó khăn, Hà Nội từng bước phục hồi, phát triển và vươn lên, tạo dựng diện mạo của một Thủ đô ngày càng văn minh, hiện đại. Nếu trước đây, dựng xây Thủ đô là khôi phục cuộc sống và kiến thiết thành phố từ những năm tháng gian khó, thì hôm nay, đó là hành trình kiến tạo một tương lai mới trên nền tảng những giá trị đã được nhiều thế hệ vun đắp.

“Hà Nội của ta” là sự tiếp nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai. Nhìn lại chặng đường đã qua để thêm trân trọng những gì các thế hệ đi trước đã đánh đổi và vun đắp; để xác định rõ trách nhiệm của hôm nay trong việc tiếp tục xây dựng Hà Nội trở thành Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại, xanh, sáng tạo và hạnh phúc. “Ta lại xây Hà Nội của ta” - xây bằng bàn tay của người lao động, bằng trí tuệ của người trí thức, bằng sức sáng tạo của văn nghệ sĩ và người trẻ; xây bằng ký ức được gìn giữ, di sản được trao truyền, văn hóa được tiếp nối; xây bằng trách nhiệm của mỗi người hôm nay và khát vọng về một Hà Nội văn hiến, văn minh, hiện đại…