Phường bán yếm lụa Hàng Đào xưa

Tháng 4/2000, ngôi nhà  cổ (ngôi đình thì đúng hơn) số 38 Hà ng Аà o, đã được tôn tạo. Thế là  giữa một dãy phố buôn bán sầm uất nhất Hà  Nội, bắt đầu từ Hà ng Аà o, Hà ng Ngang, kéo dà i đến Hà ng Аường và  mặt tiửn chợ Аồng Xuân mới, đã xuất hiện ngay một ngôi đình được phục chế với hệ thống cổng, sân, nhà  hai tầng bên trong, các câu đối, các vách ngăn... cho đến sân sau trồng hoa cử hẹp và  thắt lại theo địa hình đúng như ở các ngôi nhà  hình ống vốn san sát bên nhau ở phố Hà ng Аà o. Bên trên cổng là  một hà ng chữ Hán đen, nổi bật trên nửn vôi và ng: Quyến yếm thị đường. Thì ra đây là  ngôi đình của chợ bán yếm lụa ngà y xưa của Hà  Nội.

Theo giáo sư Trần Quốc Vượng, ngà y xưa Thăng Long là  một thà nh phố sông, hồ. Số 38 Hà ng Аà o, xưa có lẽ là  một chợ bán yếm của một phường nghử chuyên nghử dệt nhuộm truyửn thống. Dãy nhà  số chẵc được xây dựng theo thuật phong thuỷ, bao giử cũng thấp hơn dãy nhà  số lẻ. Xưa, bên kia phố Hà ng Аà o có hồ Thái Cực thông với Hồ Gươm bằng một con lạch nhử, sau bị lấp lại thà nh phố Cầu Gỗ. Cũng ngà y xưa ấy, hai phường Аông Lạc và  Thái Cực cùng chung một phố bán hà ng vậy nên Hà  Nội 36 phố phường đã có tình trạng một phường hai phố và  một phố hai phường.

Các nhà  tôn tạo ngôi đình Аồng Lạc số 38 Hà ng Аà o nà y đã hết sức chú ý đến cổng đình. Các cánh cử­a của cổng ra và o vẫn được phân bổ theo nguyên tắc truyửn thống: cử­a giữa to cao, cử­a hai bên thấp. Tất cả những chữ Hán ở cổng đình và  ở một số câu đối treo ở gian trong, cách cổng đình một cái sân giời và  ở trên gác hai của ngôi đình đửu được cán bộ Viện Hán Nôm đến dập chữ, rồi thuê thợ phục hồi như cũ. 

Vật thể quan trọng nhất còn lại của đình Аồng Lạc chính là  một tấm văn bia gắn trên tường bên phải gần điện thử trên tầng hai. Trăm năm bia đá cũng mòn, tấm văn bia dầu dãi nắng mưa rất khó đọc, tuy thế giáo sư Trần Quốc Vượng vẫn đọc được bốn chữ Quyến yếm thị đình (diễn nôm: Аình của chợ bán yếm lụa).

Người soạn văn bia là  ông Phạm Аình Hoãn, cử­ nhân, quê ở phủ Khoái Châu Hưng Yên. Аình nà y được lập ra từ thời Hậu Lê. Cũng theo giáo sư Trần Quốc Vượng, văn bia đã cho hay: Аình Аồng Lạc, được sáng lập từ thời Hậu Lê do ông Nguyễn Công Trung và  bà  Nguyễn Thị Từ dựng lên đầu tiên và  đã từng bị hoả hoạn trước năm 1856.

Có thể hình dung ra một nử­a phần đầu của phố Hà ng Аà o xưa là  một chợ bán yếm lụa to nhất, nhộn nhịp, đông đúc người bán mua nhất ở Thăng Long. Thứ yếm dệt từ chất liệu tơ tằm được ưa chuộng bởi khi mặc người ta cảm thấy vừa dễ chịu thoải mái, lại vừa kín đáo.

Tất nhiên, trước khi có văn hoá mặc yếm thì phải có nghử dệt vải cổ truyửn trước đã. Theo truyửn thuyết, nghử trồng dâu nuôi tằm ươm tơ lụa có ở nước ta từ thời Hùng Vương và  công chúa Thiửu Hoa con vua Hùng thứ 6 đã phát minh ra nghử dệt lụa. Xung quanh Thăng Long xưa, dệt lụa xuất hiện như một nghử truyửn thống vời các là ng Nghi Tà m, là ng Dâu, Thuý ài...

Tử tằm nhử từ con tằm đã cho ra các sản phẩm phong phú: tơ, lụa, lượt là , gấm, vóc, nhiễu, the, đoạn, lĩnh, dũi, địa, nái, sồi, thao, vân,... Thế kỷ 18, người Việt còn dệt được các loại lụa đẹp từ các vân tinh xảo: vân tứ quý, vân hồng điệp, vân trúc điửu, vân phương thọ, vân chữ hỉ, chữ triệu... Trong cuốn Vương quốc đà ng ngoà i, tác giả Baron đã mô tả: Kử¹ nghệ dệt tơ lụa ở đây rất phát triển đến nỗi kẻ giầu, người nghèo đửu mặc quần áo bằng tơ lụa. Và  cuối thế kỷ 18 đầu thế kỷ 19, giáo sĩ Bissachèse đến Thăng Long và  các tỉnh Bắc Kử³ đã nhận xét: kử¹ thuật của nghử dệt ở Thăng Long và  Bắc Kử³ đã đạt tới mức độ cực thịnh.

Trong tổng thể bộ trang phục phụ nữ xưa, cái yếm là  đồ lót mặc trong cùng, ôm lấy khuôn ngực, che chắn và  trang điểm bên trong, là m đẹp bên trong.

Yếm cổ là  một miếng vải đặt chéo lên ngực người phụ nữ, góc trên cổ khoét tròn. Yếm cổ xẻ khoét xuống thấp hơn, hình chữ V. Nếu sâu hơn nữa gọi là  yếm cánh nhạn. Nhưng yếm được tạo dáng rất ý tứ, không bao giử lộ vùng ngực thái quá như các loại yếm hiện đại bây giử.

Trong nếp nhà  truyửn thống, phụ nữ thường tự mua lấy tơ tằm mà  may yếm cho mình. Vậy mà  Thăng Long - Kẻ chợ lại xuất hiện cả một chợ dà nh cho phường bán yếm? Có giả thuyết cho rằng, cái ngà y huy hoà ng yếm lụa xa xưa ấy, từ các chốn là ng quê, những sản phẩm tuyệt hảo của tơ tằm đã đổ vử đây để đà n bà , con gái Thăng Long, những ngà y sắp hội, rủ nhau đến chọn tơ tằm may yếm. Không chỉ thế, họ còn sắm sử­a lụa là  gấm vóc để may quần áo tứ thân, ngũ thân, áo cánh, thắt lưng, khăn vấn...