Phim hoạt hình Việt: Định hình bản sắc, vươn ra toàn cầu

Những khung hình thấm đượm giá trị truyền thống

Hè 2025 đánh dấu một cột mốc quan trọng của ngành sản xuất phim hoạt hình Việt Nam với sự ra mắt của hai bộ phim hoạt hình 3D chiếu rạp thương mại đầu tiên dành cho thiếu nhi: “Trạng Quỳnh Nhí: Truyền thuyết Kim Ngưu” và “Dế Mèn: Cuộc phiêu lưu tới xóm Lầy Lội”.

Bộ phim “Trạng Quỳnh Nhí: Truyền thuyết Kim Ngưu” lấy cảm hứng trực tiếp từ kho tàng văn hóa dân gian phong phú của Việt Nam, được phát triển từ series YouTube ăn khách “Trạng Quỳnh thời nhí nhố”. Dưới sự chỉ đạo của đạo diễn Trịnh Lâm Tùng, bộ phim đã tái hiện những truyền thuyết quen thuộc như Lạc Long Quân - Âu Cơ, Trâu vàng - Hồ Tây hay thần tích đền Kim Ngưu, kết hợp cùng hình tượng nhân vật Trạng Quỳnh vốn gần gũi với nhiều thế hệ người Việt. Những truyền thuyết này được kể lại một cách sống động, thổi làn gió mới vào các nhân vật dân gian mang đến một thế giới đầy màu sắc, sống động và thấm đượm những giá trị văn hóa truyền thống. Đặc biệt, “chất Việt” được nhận diện rõ nét qua tạo hình trang phục (áo tứ thân, khăn xếp...), cùng bối cảnh làng quê Bắc Bộ xưa, tạo nên sự gần gũi và thân thuộc.

Chia sẻ về bộ phim do mình làm đạo diễn, NSƯT Trịnh Lâm Tùng - người từng thành công với các tác phẩm giàu giá trị nhân văn như “Càng to càng nhỏ”, “Một lần đào ngũ”, “Đại Hành Hoàng đế” bộc bạch: “Chúng tôi muốn tạo nên một Trạng Quỳnh Nhí thật gần gũi với tuổi thơ Việt, qua đó giới thiệu đến khán giả trong nước và quốc tế về nét đẹp văn hóa Việt Nam, về tình yêu thương, trí tuệ của người Việt qua từng thời kỳ. Chúng tôi hy vọng góp phần nhỏ bé vào hành trình gìn giữ, lan tỏa nét đẹp văn hóa dân gian và những giá trị tín ngưỡng tốt đẹp của cha ông bằng một cách kể chuyện hiện đại, sống động và gần gũi với thế hệ trẻ hôm nay”.

Theo NSƯT Trịnh Lâm Tùng, văn hóa chính là cội nguồn của dân tộc, là sợi dây vô hình gắn kết quá khứ với hiện tại và tương lai: “Trong kho tàng ấy, những câu chuyện dân gian, truyền thuyết kỳ ảo và cả niềm tin tín ngưỡng lâu đời chính là mạch nguồn sâu thẳm nhất trong tâm hồn người Việt, nuôi dưỡng tinh thần, nâng đỡ con người qua bao biến thiên thời cuộc. Chúng tôi tin rằng, khi trẻ em Việt Nam lớn lên cùng những nhân vật hoạt hình mang đậm bản sắc dân tộc, các em sẽ thêm tự hào, thêm yêu và hiểu hơn về nguồn cội của mình”.

Cùng ra mắt trong dịp này, bộ phim hoạt hình 3D “Dế Mèn: Cuộc phiêu lưu tới xóm Lầy Lội” lấy cảm hứng từ tác phẩm kinh điển “Dế Mèn phiêu lưu ký” của nhà văn Tô Hoài. Bộ phim kể về chuyến phiêu lưu đầy hiểm nguy của hai anh em Dế Mèn và Dế Trũi trong một thế giới vừa kỳ ảo vừa gần gũi với đời sống hiện đại. Ê kíp làm phim đã cải biên một số chi tiết để phim dễ tiếp cận với khán giả hiện đại. Bối cảnh đồng quê trong truyện gốc được chuyển thành phố xá Hà Nội với các địa điểm nổi tiếng như công viên Lênin, cột cờ Hà Nội, cầu Long Biên… Bên cạnh các nhân vật trong nguyên tác, phim còn có một số nhân vật mới như Râu Que, Bọ Rùa Baby…
Với tạo hình sinh động, hiện đại nhưng vẫn giữ nét văn hóa Việt, đạo diễn kiêm biên kịch Nguyễn Mai Phương mong muốn mang đến một Dế Mèn của thế kỷ XXI - bước ra từ trang sách nhưng lại rất gần gũi với đời sống ngày nay. “Trong nguyên tác, nhà văn Tô Hoài miêu tả Dế Mèn trong một bối cảnh gắn liền với thiên nhiên, làng quê, cánh đồng và trò chơi dân gian. Điều này mang đến sự gần gũi, thân thuộc với những người từng lớn lên trong môi trường đó và tạo nên hình ảnh thân thiết của một thế giới côn trùng sống động, tồn tại ngoài đời thực. Nhưng trong một xã hội đô thị hóa và hiện đại, việc thiết kế lại bối cảnh phù hợp là một quyết định quan trọng”, đạo diễn Nguyễn Mai Phương chia sẻ.

Sự ra mắt đồng thời của hai bộ phim hoạt hình chiếu rạp dành cho thiếu nhi được đầu tư nghiêm túc cả về nội dung lẫn kỹ thuật cho thấy tín hiệu tích cực từ thị trường phim hoạt hình nội địa. Trong bối cảnh các sản phẩm hoạt hình nước ngoài đang chiếm ưu thế trên các nền tảng số và rạp chiếu, việc phát triển những bộ phim “made in Vietnam” mang đậm màu sắc văn hóa dân tộc là một hướng đi đáng ghi nhận. Đây không chỉ thể hiện bước tiến về công nghệ làm phim mà còn là dấu mốc về tư duy: hoạt hình không chỉ để giải trí mà còn là phương tiện truyền tải tinh thần dân tộc, nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ.

Bản sắc và công nghệ nâng tầm hoạt hình Việt Nam

Trải qua gần 7 thập kỷ hình thành và phát triển, phim hoạt hình Việt Nam đã từng bước tạo bản sắc riêng bằng cách khai thác hiệu quả kho tàng văn hóa dân gian. Các tác phẩm như: “Chuyện Ông Gióng”, “Sự tích cái nhà sàn”, “Chuyện trăm trứng”, “Người anh hùng áo vải”, “Chiến thắng Bạch Đằng”, “Phạm Ngũ Lão”, “Đinh Tiên Hoàng đế”, “Đại Hành Hoàng đế”, “Người thầy của muôn đời”, “Phật Hoàng Trần Nhân Tông”... không chỉ là sản phẩm nghệ thuật mà còn mang đậm dấu ấn lịch sử và tinh hoa dân tộc.

Ngày nay, hoạt hình Việt Nam đã có những chuyển mình vượt bậc, đánh dấu sự trưởng thành và sức sáng tạo không ngừng với sự ra mắt của nhiều doanh nghiệp làm phim hoạt hình như: DeeDee Animation Studio, Colory Animation, Alpha Animation Studio, Sconnect Việt Nam… Những đơn vị này không ngừng đầu tư vào công nghệ 2D, 3D, stop-motion, đồng thời đổi mới tư duy sản xuất, mở rộng thể loại và phong cách để hướng đến thị trường rộng lớn hơn, tiếp cận được nhiều đối tượng khán giả hơn. Có thể kể đến tác phẩm “Thỏ Bảy Màu: Thần bài miền Tây”, “U Linh Tích Ký” của Sun Wolf Animation Studio; “Yêu Kiều”, “Có thờ có thiêng” của DeeDee Animation Studio hay loạt series “Wolfoo”, “Hòn đảo kỳ bí” của Sconnect Việt Nam; “Trạng Quỳnh thời nhí nhố” do Alpha Animation Studio và Sconnect Việt Nam hợp tác sản xuất. Các tác phẩm này không chỉ ghi dấu ấn ở trong nước mà còn vươn ra thị trường quốc tế, cho thấy tiềm năng và sức sáng tạo dồi dào của thế hệ làm phim trẻ Việt Nam.

Theo đạo diễn, họa sĩ, NSND Phạm Ngọc Tuấn - Tổng Giám đốc Hãng phim hoạt hình Việt Nam, hành trình phim hoạt hình Việt Nam đã đi từ những thước phim đen trắng đến phim tô màu công phu, rồi đến kỹ thuật cắt giấy, cắt vải, và giờ đây đang hướng tới mục tiêu trở thành một ngành công nghiệp điện ảnh. Dù công nghệ là công cụ hữu hiệu nhưng để hoạt hình Việt Nam vươn tầm thế giới thì việc tạo dựng bản sắc riêng là điều cốt yếu. “Chỉ khi có kịch bản chất lượng, mang tính phổ quát được kể bằng chính ngôn ngữ và câu chuyện Việt Nam, tác phẩm mới thực sự để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng khán giả và không bị hòa lẫn trong dòng chảy hội nhập”, NSND Phạm Ngọc Tuấn khẳng định.

Đồng quan điểm, NSND Hà Bắc - một trong những nghệ sĩ gạo cội với hơn 40 năm gắn bó với phim hoạt hình cho rằng tính dân tộc tạo nên sự độc đáo, đặc sắc, diện mạo riêng không thể trộn lẫn cho tác phẩm điện ảnh. Trong thời đại kỷ nguyên số, khi internet phủ khắp và hình ảnh được chia sẻ tức thời, hoạt hình Việt Nam càng cần một điểm tựa văn hóa bản địa vững chắc, mỗi văn nghệ sĩ phải nỗ lực đảm nhiệm vai trò là cầu nối, tích cực chuyển tải, quảng bá giá trị văn hóa… Tuy nhiên, không chỉ dựa vào quá khứ mà cần tìm được nhân vật vừa hiện đại vừa mang dấu ấn Việt Nam để gây tiếng vang và khắc sâu vào tiềm thức khán giả toàn cầu.

Chất Việt trong hoạt hình không chỉ là yếu tố tạo nên sự khác biệt mà còn là chìa khóa để hoạt hình Việt Nam tạo dựng vị thế trên bản đồ thế giới. Ông Tạ Mạnh Hoàng - Chủ tịch Liên minh Sáng tạo Nội dung số Việt Nam, Tổng giám đốc Sconnect Việt Nam nhận định: Việt Nam có các họa sĩ giỏi, đất nước giàu bản sắc để tạo chất riêng. Tuy nhiên, cần nhiều sản phẩm hơn nữa. Bởi chúng ta có nội lực, nhưng nội lực ấy phải đủ lớn và đủ nhiều để khán giả nhận ra. Vì vậy, trước hết hãy nỗ lực đưa nhiều tác phẩm Việt ra thị trường để công chúng biết tới và dần tạo dấu ấn sâu đậm hơn. Khi những người làm nghề tâm huyết cùng nhau vun đắp, cùng thổi hồn vào từng nét vẽ, từng câu chuyện, hoạt hình Việt Nam sẽ tiếp tục vươn xa, ngày càng nổi bật và chinh phục khán giả cả trong và ngoài nước. Đó không chỉ là một giấc mơ mà là hành trình đang được viết nên bằng đam mê và nỗ lực bền bỉ./.