“Những tương lai được đánh thức”: Thức tỉnh để đồng hành cùng con

Cuốn sách “Những tương lai được đánh thức” (NXB Phụ nữ Việt Nam) của tác giả Nguyễn Thị Phương Hoa chính là lời đáp cho câu hỏi ấy. Không đi theo motif của những cuốn sách dạy con theo nghĩa thông thường “Những tương lai được đánh thức” không đưa ra công thức, không áp đặt chuẩn mực mà đặt trọng tâm vào việc thức tỉnh của người lớn, từ đó mở ra con đường đồng hành bền vững cùng trẻ trên hành trình trưởng thành.

Với thông điệp xuyên suốt “Yêu thương để thấu hiểu con - Thức tỉnh để cùng con khôn lớn”, cuốn sách gợi mở một cách tiếp cận giàu tính nhân văn: Giáo dục không bắt đầu từ việc uốn nắn trẻ mà bắt đầu từ sự thay đổi của người lớn. Theo tác giả Nguyễn Thị Phương Hoa, chỉ khi người lớn đủ tỉnh thức, đủ khiêm nhường và đủ yêu thương một cách đúng đắn, trẻ em mới có cơ hội phát triển tự nhiên, bền vững và lành mạnh.

Được cấu trúc thành bốn phần với chín chương, cuốn sách mở đầu bằng “Hành trình tỉnh thức của một người thầy”. Hành trình ấy được bắt đầu từ chính trải nghiệm sống, học tập và làm việc nhiều năm của tác giả tại Đức. Đây là một môi trường giáo dục nổi tiếng với tính kỷ luật, sự minh bạch và tinh thần tôn trọng cá nhân. Những va chạm văn hóa, những cú sốc tâm lý và những lần vấp ngã buộc người viết phải nhìn lại toàn bộ hệ giá trị mà mình từng tin là đúng.

Ở đây, tác giả đã không ngần ngại kể lại những sai lầm của chính mình như một cách “tự thú nghề nghiệp” đầy dũng cảm. Chính những sai lầm ấy đã trở thành chất liệu sống động để tác giả hiểu sâu hơn về bản chất con người, về cách xã hội vận hành và về vai trò thực sự của giáo dục trong việc hình thành nhân cách: Giáo dục không thể chỉ là truyền đạt kiến thức; Người thầy không chỉ là người dạy; Người thầy là người soi đường; Trẻ em không cần bị uốn nắn trở thành “phiên bản mong muốn” của người lớn mà cần được tôn trọng như những cá thể độc lập.

Điều tạo nên sự hấp dẫn của cuốn sách chính là cách tác giả rút ra bài học giáo dục từ những chi tiết đời thường tưởng chừng rất nhỏ bé. Đó có thể là câu chuyện về một giọt nước xà phòng, một con đường được vá cẩn thận, một món quà Giáng sinh, hay cách người Đức tuân thủ luật lệ giao thông dù không có ai giám sát. Từ những câu chuyện cụ thể, tác giả dẫn dắt người đọc đến các giá trị cốt lõi của giáo dục nhân cách. Đó là tinh thần trách nhiệm cá nhân, sự trung thực, ý thức tôn trọng luật lệ và cộng đồng. Theo tác giả, trẻ em không học những giá trị này từ lời giảng đạo đức. Trẻ học từ môi trường sống và từ cách người lớn hành xử mỗi ngày.

Phần 2 “Nghệ thuật đánh thức của người thầy” và phần 3 “Soi chiếu - khi cha mẹ cần được đánh thức”, tác giả dành nhiều trang viết để phân tích vai trò của cha mẹ và thầy cô trong quá trình trưởng thành của trẻ. Theo PGS.TS Nguyễn Thị Phương Hoa, những khó khăn của trẻ không hoàn toàn xuất phát từ bản thân chúng, mà bắt nguồn từ những áp lực, sự kỳ vọng, sự kiểm soát quá mức của người lớn. Chính điều đó đã khiến trẻ dễ rơi vào trạng thái mất phương hướng. Qua từng câu chuyện, tác giả gợi mở cách xây dựng lại mối quan hệ với trẻ bằng cách: Lắng nghe thay vì áp đặt, buông bỏ đúng lúc thay vì kiểm soát, tôn trọng cảm xúc và lựa chọn của trẻ, biết chấp nhận sự khác biệt và nhịp phát triển riêng của mỗi cá nhân.

Phần cuối “Khi những tương lai bừng tỉnh” ghi lại những câu chuyện thay đổi tích cực khi giáo dục được đặt trên nền tảng tỉnh thức và tin tưởng. Từ những cú ngược dòng của học sinh cá biệt đến hành trình tự vươn lên của các hạt mầm yếu thế, các câu chuyện cho thấy nhân cách và trách nhiệm mới là bệ phóng lâu dài cho mỗi con người. Nhiều câu chuyện trong sách cho thấy, chỉ cần một người lớn đủ kiên nhẫn và đủ tin tưởng, cuộc đời một đứa trẻ có thể rẽ sang hướng khác. Tác giả ví trẻ em như những con thuyền nhỏ, người lớn tỉnh thức sẽ là ngọn hải đăng. Ánh sáng ấy giúp trẻ không lạc lối giữa biển lớn cuộc đời.

Không chỉ dành cho cha mẹ, “Những tương lai được đánh thức” còn là cuốn sách hữu ích với thầy cô giáo, với người làm giáo dục, với sinh viên sư phạm và với cả những ai quan tâm đến giáo dục nhân cách và phát triển con người bền vững. gieo một hạt mầm tỉnh thức. Khi người lớn thay đổi cách nhìn, trẻ em sẽ có thêm không gian để lớn lên đúng nghĩa. Đó chính là giá trị bền lâu mà “Những tương lai được đánh thức” mang lại./.