Nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan: Là m dân mới được nghe thật lòng

 Cũng giống như bất kử³ người dân nà o, tôi luôn trăn trở với công việc của đất nước và  tha thiết mong muốn nước nhà  ngà y cà ng phát triển. Hiện nay nước ta đang phải đối mặt với không ít khó khăn thách thức, đứng trước những bước ngoặt mới, có bình tâm được không? Hơn thế nữa, thế giới đang thay đổi rất nhanh chóng, sâu rộng, vậy VN sẽ định vị như thế nà o, là m sao có thể thử ơ được? Các phương tiện thông tin đại chúng là  nơi có thể bộc bạch những điửu mình bức xúc nhất với hi vọng đông đảo độc giả, khán giả chia sẻ và  những người cần biết sẽ biết thêm một luồng suy nghĩ nữa.

Tôi chọn con đường là m người tự do

* Sau khi rời ghế lãnh đạo, nhiửu chính khách thường tham gia các hội nghử nghiệp, còn ông thì sao?

- Tôi chọn con đường là m người tự do. Nhiửu hội, trường, viện, các doanh nghiệp trong và  cả ngoà i nước có mời tôi tham gia hoặc là m cố vấn nhưng tôi đửu từ chối và  trả lời vui rằng không có gì để được vấn và  không dại gì mà  cố.

Thật ra tôi không muốn bị rà ng buộc, vả lại thông tin, kiến thức cũng cạn dần, khó bử góp phần thực chất được. Ngay việc tham gia hội thảo, diễn đà n, tôi cũng chỉ chọn cái nà o thấy mình thật sự có thể đóng góp được mới tham gia. Tôi dà nh nhiửu thời gian đi giảng bà i ở Học viện Ngoại giao và  một số lớp, trường khác để truyửn lại kiến thức và  kinh nghiệm của mình cho các thế hệ sau, đồng thời cũng buộc trí não không lão hóa quá nhanh.

Аiửu vui nhất là  qua các hoạt động đó cảm nhận được niửm hứng thú, không khí đối thoại cởi mở và  sôi nổi của các sinh viên.

* So với thời kử³ ông tham gia lãnh đạo Chính phủ, dường như hiện nay ông đã có suy nghĩ thoáng hơn?

- Vạn vật biến động không ngừng. Thời điểm tôi là m trong Chính phủ chưa vấp phải lạm phát cao, sự phát triển kinh tế tuy ẩn chứa nhiửu khiếm khuyết nhưng tương đối ổn định, nay tình hình có khác. Chúng ta đang chứng kiến nhiửu sự đổi thay khách quan cả ở trong lẫn ngoà i nước, nhận thức con người cũng không đứng yên, có thể trước kia chỉ nhận thức được đến đó thôi, nay nhận thức rõ thêm. Vả lại trước kia là m quan, dù muốn hay không người dân cũng khó bộc bạch hết nỗi lòng với mình nên không thể biết hết được.

Khi vử là m dân, có thể tiếp xúc với nhiửu tầng lớp xã hội khác nhau nên nghe được tiếng nói thật lòng. Có ba yếu tố khách quan như vậy chứ không phải khi vử nghỉ rồi thì đổi gió, đổi cử gì đâu.

* Xin được hửi thật: Mọi người đã nói với ông điửu gì vử những vấn đử quốc kế dân sinh hiện nay? Có điửu gì vử bộ máy quản lý hà nh chính các cấp mà  trước đây ông chưa được nghe?

- Là m sao kể hết được, ai ai cũng ta thán vử khó khăn đời sống và  là m ăn, đâu cũng không hà i lòng vử nạn tham nhũng, lãng phí, quan liêu, mà  gay gắt nhất là  sự thất thoát khủng ở một số tập đoà n nhà  nước. Gặp bà  con trồng nhãn lồng nghe than rằng thu hoạch xong chẳng lãi lời là  bao, những người lái taxi kêu giá xăng cao và  đi đâu cũng cấm đoán, doanh nghiệp kêu trời vử lãi suất ngân hà ng, thanh niên chất vấn vử công ăn việc là m nếu không có quan hệ... Phần nhiửu chẳng quan tâm mấy đến các câu chuyện cao siêu vử sự ổn định vĩ mô, tăng trưởng hợp lý.

Còn vử bộ máy hà nh chính thì nhiửu người ta thán rằng có những việc không thấy bà n tay quản lý của chính quyửn địa phương đâu, nhưng nếu người dân cần cái gì thì lại phải qua nhiửu bà n tay. Vẫn tình trạng nhà  ta ta cứ xây, ông quy tắc có xuất hiện thì chỉ cần là m việc là  xong, nắp cống mất gần hết, hè đường thì được các ông phường cho thuê là m bãi đỗ xe cả...

Có khi chỉ vì một thủ tục hà nh chính đơn giản nhưng người dân rất vất vả, bị hà nh hạ. Tôi có bà  bạn học, ông chồng là  đại tá quân đội chẳng may qua đời mà  không khai tử­ được chỉ vì phường bảo hết tử khai tử­ rồi. Lúc bấy giử Phó chủ tịch Quốc hội Аặng Quân Thụy từng là  bạn chiến đấu tới thăm biết chuyện bèn truy thì lại được giải quyết! Аó, những chuyện không thể tin được vẫn diễn ra hằng ngà y, là m người dân rất bức xúc.

Khen hay chê là  chuyện bình thường

* Аọc các bà i viết của ông, dễ dà ng cảm nhận được người viết đang rất nóng lòng trước những bộn bử của đất nước hôm nay?

- Bức xúc lắm mới viết chứ. Viết ra chưa biết độc giả đón nhận thế nà o nhưng ít nhất cũng nói lên được tâm tư của mình. Tất nhiên tôi không bao giử đặt mình và o tâm thế người ngoà i cuộc để nói. Năm ngoái tôi có viết bà i vử vấn đử đầu tư công, đử cập tình trạng đầu tư theo phong trà o.

Trước khi phân tích căn nguyên của vấn đử và  gợi ý giải pháp, tôi đã bộc bạch rằng: Viết bà i nà y, tôi không nghĩ mình là  người ngoà i cuộc mà  phần nà o đó còn là  một tội đồ, vì từng tham gia điửu hà nh Chính phủ nhưng bản thân chưa nhận thức được đầy đủ tình hình và  chưa đóng góp hữu hiệu và o việc hạn chế, ngăn chặn tình trạng hao công tốn của đó.

* Vậy khi được nghe nói thật thì ông thường xử­ lý thông tin như thế nà o để đưa và o bà i viết của mình?

- Tôi thường cố thẩm định xem những điửu người ta nói là  cá biệt hay phổ biến rồi đối chiếu với các văn kiện xem có khớp không, sau đó nêu ý kiến đử xuất tại các cuộc hội thảo, họp hà nh và  nếu tiện thì viết bà i.

* Với những bà i viết của mình mà  được xuất phát từ suy tư của người dân bình thường, ông thấy độc giả đón nhận và  phản hồi như thế nà o?

- Thật khó tự đánh giá, vả lại bạn đọc ở khắp mọi nơi, là m sao mình biết được hết? Tuy nhiên cũng có những ý được hưởng ứng như vấn đử vử đầu tư theo phong trà o, tái cấu trúc kinh tế, sử­ dụng nhân tà i, nhiệt huyết và  sự tỉnh táo trong quan hệ quốc tế, trong ngoại giao khó có được chuyện hậu sinh khả úy... Nhiửu người đã trực tiếp gặp, bà y tử đồng tình, còn những người không tán thà nh chắc không ít nhưng có lẽ thấy tế nhị nên không nói thẳng với mình.

* à”ng nghĩ sao nếu có độc giả chê bà i viết của nhà  báo Vũ Khoan?

- Аiửu đó là  rất bình thường, không như vậy mới lạ! Ngay trong gia đình cũng ít khi đồng thuận hoà n toà n nữa là  trong xã hội.

Tôi chỉ xin hai điửu: Một là , tôi không phải là  nhà  báo, những bà i viết chỉ là  bộc bạch ý kiến bạn đọc mà  thôi, có chê trách gì xin không lấy thước đo áp dụng với nhà  báo; còn những ý kiến chia sẻ có người đồng tình, có người không là  lẽ tự nhiên. Hai là , xin không gắn với các cương vị cũ của tôi, nay tôi chỉ là  thường dân, hãy suy xét như ý kiến của một người dân.

* Theo ông, đâu là  nguyên nhân chính khiến những bức xúc trong xã hội từ chuyện lớn đến chuyện nhử chậm được giải quyết?

- Cơ chế trách nhiệm không rõ. Cái gì cũng đổ cho người khác và  ai là m gì cũng chả là m sao. Cái đó mà  không giải quyết được thì bộ máy sẽ còn như thế. Bao giử người cán bộ, công chức ý thức thật sự rằng người dân đóng thuế để nuôi anh, giao cho anh là m nhiệm vụ đó mà  anh không hoà n thà nh thì phải bị nghiêm trị, nếu chỉ kiểm điểm, rút kinh ngiệm chung chung thì chẳng bao giử lập lại được trật tự trong bộ máy.

* Là m thế nà o để sử­a đổi được cơ chế trách nhiệm?

- Cơ chế do con người là m ra, tất cả đửu trong tay chúng ta, vấn đử là  có quyết tâm chính trị để là m không. Tôi thấy Quốc hội lần nà y có cái rất hay là  xem xét việc bử phiếu tín nhiệm hằng năm đối với những người được Quốc hội bầu và  phê chuẩn. Việc nà y rất đáng được hoan nghênh, nếu là m được thì buộc cán bộ ngay ở cấp cao phải tăng cường trách nhiệm hơn nữa trong công việc chung, từ đó tạo ra sự chuyển động tích cực của toà n bộ hệ thống.