Người mẹ của những trẻ em khuyết tật

Hành trình từ nghệ thuật đến công tác thiện nguyện

Sinh năm 1941 tại Hà Nội, bà Phan Thị Phúc đã sớm bộc lộ năng khiếu nghệ thuật ngay từ nhỏ. Thời học sinh, bà tích cực tham gia các hoạt động đoàn thể, diễn kịch, múa hát. Tốt nghiệp phổ thông, bà theo học khoa Kịch nói tại Trường Trung cấp Nghệ thuật Sân khấu Việt Nam (1961 - 1964) rồi trở thành diễn viên của Đoàn Kịch nói Hải Phòng từ năm 1964 đến 1980. Thời gian công tác tại Hải Phòng, bà vừa đóng kịch vừa viết tiểu phẩm, tham gia các đội văn nghệ xung kích, mang lời ca tiếng hát đến với chiến trường miền Nam, Quảng Bình, Quảng Trị. Sau này, bà tiếp tục học đạo diễn tại Trường Đại học Sân khấu Điện ảnh (1980 - 1983) và chuyển về công tác tại Nhà hát Tuổi Trẻ từ năm 1984 đến 1995.

Quãng thời gian giữ cương vị Phó phòng Nghệ thuật, sau đó là Phó phòng Tổ chức biểu diễn của Nhà hát Tuổi trẻ, bà có cơ hội gần gũi với các em nhỏ và trực tiếp tổ chức nhiều chương trình biểu diễn dành riêng cho thiếu nhi. Những lần chứng kiến các em nhỏ bán báo, đánh giày dừng lại trước cổng nhà hát, ánh mắt háo hức nhìn những tấm pano giới thiệu chương trình, bà không khỏi xúc động. Có những hôm rạp vắng, bà chủ động mời các em nhỏ lang thang cơ nhỡ vào xem miễn phí. Cũng từ đó, bà càng thêm trăn trở về việc mang nghệ thuật đến gần hơn với trẻ em thiệt thòi.

Năm 1987, trong một lần tới làm việc tại trường PTCS Nguyễn Đình Chiểu và trường PTCS Xã Đàn, bà càng nung nấu mong muốn làm điều gì đó ý nghĩa hơn cho các em nhỏ khuyết tật bởi bà ý thức sâu sắc rằng nghệ thuật là con đường ngắn nhất để các em hòa nhập với xã hội. Suy nghĩ ấy đã thôi thúc bà hành động: Năm 2004, bà trở thành thành viên của Hội Cứu trợ Trẻ em Tàn tật Việt Nam và đến ngày 9/3/2015, bà sáng lập Câu lạc bộ Văn nghệ trẻ em khuyết tật Hà Nội.

Vừa đảm nhiệm công việc tại nhà hát, vừa dành tâm huyết giáo dục và đồng hành cùng các em, bà Phúc không tránh khỏi vất vả. Cứ ngày nghỉ hay lúc rảnh rỗi, bà lại tranh thủ tổ chức hoạt động cho các em. Hành trình duy trì câu lạc bộ (CLB) gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là vấn đề địa điểm. Ban đầu, bà Phúc mượn sảnh Nhà hát Tuổi trẻ rồi nhiều hội trường trường học khác. Sau đó, CLB được hai tổ chức phi chính phủ hỗ trợ kinh phí xây dựng phòng sinh hoạt tại khu vực phía sau Trường Tiểu học Trung Tự, tuy nhiên đến năm 2016 khi trường cải tạo, CLB không còn chỗ để sinh hoạt. May mắn, UBND phường Láng Hạ và khu dân cư đã đồng ý cho mượn Nhà sinh hoạt cộng đồng khu X1 giúp CLB có nơi ổn định để phát triển đến nay.

Lúc mới thành lập, CLB chỉ có hơn 10 thành viên nhưng nhờ tiếng lành đồn xa, số lượng học sinh khuyết tật tìm đến ngày càng đông, có thời điểm lên tới 70 em. Không chỉ thu hút các em khuyết tật, CLB còn nhận được sự tham gia của nhiều thầy cô nhiệt huyết như: vợ chồng ca sĩ Thúy Hà dạy hát và đệm đàn, nghệ sĩ Hoàng Phúc Vĩ dạy kịch câm, cô Thúy Liễu và Đại tá Tống Thanh Sơn dạy múa…; sau này còn có ca sĩ Hoài Phương từ Nhà hát Tuổi trẻ, nghệ sĩ Vương Hà từ Nhà hát Cải lương, nghệ sĩ Tường Vi từ Trường Nghệ thuật Múa Trung ương, nghệ sĩ Quang Vinh, nghệ sĩ Lưu Doanh Doanh cùng cô giáo Phương Dung và cô Nguyễn Thị Thanh Hồng dạy múa, cô Vũ Thị Tá dạy nhạc... Dù không nhận thù lao, tất cả đều sẵn lòng đồng hành cùng bà Phúc gieo mầm nghệ thuật cho các em.

Để có kinh phí duy trì hoạt động CLB, bà Phúc vận động bạn bè, nhà hảo tâm, thậm chí còn trích cả tiền lương hưu của mình. Với sự tận tụy và tấm lòng nhân ái, bà đã biến CLB thành một gia đình thứ hai, nơi các em không chỉ học hát, múa, diễn kịch mà còn được yêu thương, sẻ chia. Tại đây, các em tìm thấy niềm vui, tự tin hòa nhập với cộng đồng. Còn đối với bà Phúc, mỗi lần nhìn thấy ánh mắt rạng rỡ của học trò, bà lại thêm quyết tâm theo đuổi con đường này dẫu biết có bao nhiêu gian khó.

Gieo yêu thương bằng cả tấm lòng

Trong suốt 30 năm hoạt động, CLB Văn nghệ trẻ em khuyết tật Hà Nội đã tổ chức 4 khóa học. Ban đầu, CLB chỉ nhận các em khiếm thính, khiếm thị từ trường Xã Đàn và trường Nguyễn Đình Chiểu. Sau đó, CLB mở rộng đối tượng học viên, bao gồm các em khiếm khuyết hệ vận động và nhiều loại tật khác, không chỉ ở Hà Nội mà còn từ các tỉnh lân cận. Có thời điểm, bà Phúc còn nhận cả các em bán báo, bán bánh mì rong, tạo cơ hội để các em được tiếp cận với nghệ thuật.

Dưới sự dìu dắt của “mẹ Phúc”, CLB đã có cơ hội tham gia nhiều cuộc thi và hội diễn dành cho trẻ em khuyết tật và đạt được nhiều thành tích đáng tự hào. Ngoài việc dạy nghệ thuật, bà còn kết hợp tổ chức dạy nghề như may, làm hoa giấy, sửa chữa điện dân dụng… giúp các em có cơ hội kiếm sống và tự lập trong tương lai. “Tính đến nay, CLB đã mở được 7 lớp học nghề: lớp may do thầy Đỗ Viết Khiêu và thầy Nguyễn Văn Bái dạy, lớp chụp ảnh do thầy Nguyễn Thắng dạy, lớp sửa chữa điện dân dụng do thầy Nguyễn Văn Ba và thầy Tuấn dạy, lớp sản xuất hương que do thầy Đỗ Viết Khiêu dạy, lớp làm hoa giấy do cô Đoàn Hồng dạy”, bà Phúc chia sẻ.

Dạy nghệ thuật cho trẻ khuyết tật là một thử thách lớn bởi các em có những hạn chế riêng về khả năng tiếp thu và biểu đạt. Tuy nhiên, với tình yêu thương, sự kiên nhẫn, sáng tạo và linh hoạt trong phương pháp giảng dạy, bà Phúc đã dần dần giúp các em mở lòng, học cách giao tiếp và hòa nhập với xã hội. Bà dành nhiều thời gian nghiên cứu, học hỏi các phương pháp giảng dạy nghệ thuật cho người khuyết tật và áp dụng vào thực tế. Ví như để giúp các em hiểu động tác múa, bà sử dụng tranh vẽ và hình ảnh trực quan; với trẻ khiếm thính, bà học ký hiệu ngôn ngữ để giao tiếp; còn với trẻ khiếm thị, bà học chữ nổi để hướng dẫn… Đặc biệt, bà luôn khích lệ, động viên và hỗ trợ để các em trở nên tự tin hơn.

Nhờ những nỗ lực không ngừng của bà cùng các thầy cô ở CLB, nhiều học viên đã có những thay đổi kỳ diệu. Có em ban đầu nhút nhát, không dám giao tiếp với ai nhưng nhờ tham gia CLB đã dần cởi mở hơn. Một số em sau này còn có thể biểu diễn chuyên nghiệp trên sân khấu, mang lại niềm tự hào cho gia đình và xã hội. Bên cạnh đó, nhiều học viên trưởng thành từ CLB đã có công việc ổn định, thậm chí nên duyên vợ chồng từ chính nơi đây và xây dựng một cuộc sống hạnh phúc.

Nhìn các con trưởng thành, tự chủ trong cuộc sống, bà Phúc lại như thấy nhẹ lòng hơn. Bà nhắc đến những học viên tiêu biểu như Đỗ Hoàng Thái Anh - Chủ tịch Chi hội người điếc Hà Nội, Hoàng Mạnh Cường - Phó Chủ tịch phụ trách Hội Người mù Thành phố Hà Nội cùng những học trò năm xưa như Hồng Chính, Giáp Kim Huế, Vũ Thị Hải, Nguyễn Anh Tú, Trần Thị Hải Ninh, Nguyễn Thị Minh Hồng, Nguyễn Đăng Chung, Hoàng Việt… với niềm rưng rưng xúc động. Những người con ấy dẫu bà không sinh ra nhưng tình yêu thương mà bà dành cho họ thì vô bờ bến như một người mẹ luôn dõi theo và chở che.

Nhờ những đóng góp không ngừng nghỉ, bà Phúc vinh dự nhận bằng khen của Trung ương Hội Cứu trợ trẻ em tàn tật Việt Nam, Huy chương Vì sự nghiệp Văn hóa của Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch, Huy chương Vì thế hệ trẻ của Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Kỷ niệm chương “Vì trẻ em khuyết tật”, Giải thưởng Tình nguyện Quốc gia. Năm 2024, bà vinh dự được nhận Danh hiệu điển hình tiên tiến, người tốt, việc tốt Thành phố Hà Nội cùng Kỷ niệm chương “Vì trẻ em khuyết tật” của Hội Cứu trợ trẻ em tàn tật Việt Nam.

Nhìn lại chặng đường hơn 30 năm gắn bó với CLB, bà Phúc không giấu được niềm tự hào khi thấy những học viên đã trưởng thành, tự tin hòa nhập với cộng đồng. Nhưng bên cạnh niềm vui, bà cũng không khỏi trăn trở khi tuổi tác và sức khỏe ngày một giảm sút, trong khi lớp học vẫn cần một người dẫn dắt tận tâm. “Tôi luôn mong chờ và hy vọng sẽ có người kế nhiệm để tiếp tục duy trì CLB. Nhưng không chỉ đơn giản là một người thay thế, đó phải là người đủ tâm huyết, đủ yêu thương để vun đắp ngôi nhà đầy tình thương này”, bà Phúc bộc bạch.

Chặng đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức, nhưng với những gì đã xây dựng suốt hơn ba thập kỷ, bà Phúc tin rằng hạt giống yêu thương mà mình gieo trồng sẽ tiếp tục đơm hoa, mang đến hy vọng và tương lai tươi sáng hơn cho những mảnh đời kém may mắn./.