'Đại tiệc' quan họ trong lễ hội âm dương

Gọi là  chợ à‚m dương bởi chợ không họp và o ban ngà y, không có phiên mà  mỗi năm chỉ họp một lần và o đêm mùng 4 rạng mùng 5 tháng Giêng, lúc chạng vạng tối, thời điểm âm dương đang chuyển kênh, trời đất giao hòa.

Tương truyửn khi xưa đó là  bãi chiến trận, đã có rất nhiửu người chết trong các cuộc giao tranh, theo quan niệm của mọi người dân trong vùng, thì chợ họp là  cơ hội hiếm có cho người chết và  người sống được gặp nhau.

Gốc đa rìa là ng à“, là  địa điểm trung tâm của Lễ hội chợ à‚m dương 2010. Ảnh: BTC

Và  phiên chợ kử³ lạ ấy đã tồn tại như một huyửn thoại ở ngôi là ng đã có tuổi đời 3.500 năm, hiện tại và  quá khứ thăm thẳm đan xen thấp thoáng. Chợ âm dương là  cơ hội cho người dân địa phương và  du khách cùng tham gia các sinh hoạt tín ngườ¡ng, văn hóa huyửn bí và  đặc sắc đã nhiửu năm không được thực hiện tại đây.

Trong ngà y lễ truyửn thống, hội chợ à‚m dương đã từng là  ngà y hội tấp nập của người quan họ. à”ng Nguyễn Văn Hỉ, 91 tuổi, khu Xuân ử” A, Võ Cường, Bắc Ninh tuy không được chứng kiến một phiên chợ à‚m dương nà o đêm mùng 4 nhưng đã từng tham gia nhiửu lần ngà y hội quan họ và o mùng 5.

Hồi tôi 12,13 tuổi, hội à“ buổi sớm người ta họp chợ bán gà  thử đến tầm 12 giử thì tan, rồi lại đến chợ và ng mã họp, tan chợ và ng mã thì khoảng từ 3 đến 4h chiửu trở đi đến lượt quan họ kéo ra hội chơi từng tốp từng tốp. Tôi theo các quan họ và o nhà  nhau chơi, uống nước ăn bánh, nửn nhà  không sạch thì ngồi trên chõng tre. Xong lại đi theo họ ra ngoà i bãi hội xem họ hát, cả bọn đứng mới nhau hát chứ không ngồi. Hà ng quán ở chợ ít, đứng trà n ra đồng chỗ các ruộng. Bọn nà y bọn khác đi lại, ca hát đối nhau đến tám chin giử đêm, rồi các bọn đưa nhau vử nhà , tận những năm tôi biết đi, hát nó vẫn còn như thế.

Trong hai ngà y lễ hội, các lối chơi quan họ truyửn thống sẽ lần đầu tiên được phục dựng theo Hội à“ xưa, mang đến cho du khách cơ hội thưởng thức, tìm hiểu và  khám phá sự phong phú của lối chơi quan họ không chỉ dừng lại ở và i chục bà i hát thường được biểu diễn trên sân khấu bấy lâu nay.

Аể chuẩn bị cho các hoạt động nà y, nhiửu liửn anh liửn chị ở các là ng quan họ cổ đã tích cực tập luyện từ và i tháng nay.

Các liửn chị tập luyện, học hửi lử lối quan họ. Ảnh: BTC

Liửn chị Phạm Thị Lụa, thôn Tam Tảo, xã Phú Lâm, Huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh nói: Từ cuối tháng 9 chúng em sang nhà  nhau để ôn bà i, luyện giọng, rồi ra sinh hoạt cùng các liửn anh liửn chị khác ở Trung tâm văn hóa huyện Tiên Du cùng luyện tập các bà i cổ, giọng cổ và  chia sẻ, học hửi lử lối quan họ.

Và o chiửu ngà y 4 Tết, tại đửn thử trong khuôn viên Lễ hội, du khách sẽ được thưởng thức lử lối quan họ lễ thử, lối hát thường mở đầu các ngà y hội quan họ, trước khi các liửn anh liửn chị ra hát vui ở hội và  hát canh ở nhà .

Hát lễ thử là  khi quan họ rủ nhau đến một hôi là ng, mỗi nhóm thường sắm sử­a trầu cau, hương , nến, hoa quả để và o đình là m lễ thánh và  cũng là  lễ trình dân. Các nhóm quan họ thường rủ nhau cơ nam có nữ cùng và o là m lễ sau đó mới ca một đôi bà i theo giọng La rằng để chúc thánh, chúc dân, người an vật thịnh, phúc, lộc, thọ, khang, ninh.

Liửn chị Nguyễn Thị Bảo, Nguyễn Thị Lan ở là ng Ném, xã Khắc Niệm, Tiên Du, Bắc Ninh. Ảnh: BTC

Sang đến sáng mùng 5 Tết, lối hát đối đáp, lối hát đặc trưng của hội hè vùng quan họ sẽ được thể hiện tại sân khấu chính của lễ hội. Ngoà i ra du khách còn có thể tham gia nhiửu hơn vao các hoạt động giao lưu sẽ diễn ra trong hai ngà y lễ hội.

Hát đối đáp cũng như nhiửu câu dân ca, khi hát vui ở hội, một canh hát gặp gỡ bạn bầu bao giử quan họ cũng tuân theo lử luật là  đối đáp nam nữ, đối giọng, đối lời và  hát đôi nam đối với đôi nữ, bên gái hát một bà i, tiếp đó bên trai lại hát một bà i, cứ thế kéo dà i đến tà n canh hát.

Ngoà i tục thử cúng trong các ngôi đình, đửn, chùa, miếu, người Việt xưa cũng mong cầu sự siêu thoát tâm linh cho các vong hồn chiến binh cho thập loại chúng sinh và  vạn vật nhử và o chợ à‚m Dương. Hy vọng lễ hội chợ à‚m dương sẽ được duy trì và o các năm sau với đầy đủ tính nguyên bản của nó.