“Con rối hát ngoài rừng xa”: Bước chuyển trong hành trình sáng tác của Khải Đơn

"Con rối hát ngoài rừng xa" gồm 14 truyện ngắn, là 14 “cánh cửa mộng” mở ra thế giới nơi thực tại bị bẻ cong bởi trí tưởng tượng và vẻ đẹp lạnh lẽo của tự nhiên. Mỗi truyện là một lớp lang của cảm giác bất an, là lát cắt của đô thị lạnh lẽo, là tiếng vọng của thiên nhiên bị xâm lấn, là mảnh vỡ từ nội tâm con người. Những nhân vật trong truyện hiện lên như những sinh thể trôi dạt, không có tuyến truyện điển hình, không có điểm tựa, không có lời giải.

Trong lần đầu thử sức với truyện ngắn, Khải Đơn không chọn lối đi dễ dãi. “Con rối hát ngoài rừng xa” là một thế giới riêng biệt, nơi con người, thiên nhiên và linh hồn hòa tan vào nhau trong trạng thái mơ hồ, rợn ngợp. Tác phẩm không đơn thuần là một tuyển tập truyện mà gợi lên cảm giác như đang bước vào một nghi lễ kể chuyện. Những câu chuyện không theo cấu trúc tuyến tính, mà vận hành như dòng chảy ý thức, khi thì mộng mị, khi dữ dội, khi lại hoang vu như một giấc chiêm bao bỏ dở.

Khải Đơn viết với một giọng văn mạnh mẽ, nhiều khi dồn nén đến mức khiến người đọc cảm thấy mất phương hướng. Như chính chị mô tả trong một truyện:

“Tôi nhìn xuống gương mặt vừa gạt sạch rong biển.

Ở chỗ lẽ ra là khuôn mặt chỉ có một lớp da phẳng lì, phẳng như da đùi hay da bụng. Không có lỗ nào làm mắt, không có nơi nào tạo thành mũi thở, không có miệng để hà hơi thổi ngạt. Con người này mù lòa, không được thở và không được phép cất tiếng. Bỗng nhiên trong tôi dấy lên nỗi cảm thương kỳ lạ, như thể chứng kiến hiện thân của quá khứ mình đã rời thật xa”.

Tác phẩm chất chứa những suy tư không dễ gọi tên về bản dạng, ký ức và vùng tối trong mỗi con người. Có khi là một linh vật cổ xưa mang hình hài con người, có khi là thanh âm từ một quá khứ quá xa để xác định đó là tiếng người hay tiếng gió lùa qua rừng.

Giáo sư Chung Hoàng Chương nhận định: “Qua những câu chuyện khác thường, Khải Đơn lôi cuốn người đọc vào những tình huống vận dụng trí tưởng tượng để mường tượng về thiên nhiên, nơi con người với môi trường hòa lẫn vào nhau. Những câu chuyện đời thường, những khung xã hội với những tình tiết chưa bao giờ được triển khai sẽ là chuyến viễn du rất độc đáo.”

Khải Đơn từng hai lần nhận giải thưởng Virginia de Araujo Prize do The Academy of American Poets trao tặng vào các năm 2021 và 2022. Tập truyện “Con rối hát ngoài rừng xa” đánh dấu bước mở rộng biên độ sáng tác của chị, từ ký, tản văn đến truyện ngắn, với phong cách ngày một độc đáo và đầy thử thách. Tác phẩm không nhằm trả lời câu hỏi “chúng ta là ai” mà gợi mở dòng suy tưởng về bản dạng con người đã từng là gì, và những phần hoang dại nhất trong ta đã bị đánh rơi nơi đâu giữa đời sống ngày một chật chội. Một giọng văn bản lĩnh, một không gian truyện đầy mê dụ, một hành trình mới trên bản đồ văn học Việt Nam đương đại – đó là những gì người đọc có thể mong đợi ở “Con rối hát ngoài rừng xa”.