Tái thiết Vĩnh Hưng: Gỡ điểm nghẽn, mở không gian phát triển đô thị

Từ những chuyển động về giao thông

Thời gian gần đây, dự án mở rộng đường Lĩnh Nam đoạn qua địa bàn phường Vĩnh Hưng đang bước vào giai đoạn tăng tốc. Riêng tại Vĩnh Hưng, dự án liên quan tới 254 hộ dân và 10 tổ chức, trong đó 78 hộ phải thu hồi toàn bộ diện tích. Với những trường hợp bị ảnh hưởng trực tiếp đến nhà, đất và sinh kế, giải phóng mặt bằng không đơn thuần là một thủ tục hành chính.

Phường đã triển khai vận động từ cơ sở, với sự tham gia của chi bộ, tổ dân phố, ban công tác mặt trận và các đoàn thể. Việc giải thích chính sách, nắm bắt tâm tư, hỗ trợ từng trường hợp được thực hiện song song với tiến độ dự án.

Song song đó, trật tự đô thị cũng từng bước được củng cố. Từ tháng 7/2025, lực lượng chức năng phường đã xử lý nhiều trường hợp xây dựng trái phép trên đất nông nghiệp. Trong 6 tháng đầu năm 2026, nhiều điểm chợ cóc, chợ tạm được giải tỏa. Vỉa hè, lòng đường trên các tuyến Thanh Đàm, Đại Đồng, Đặng Trần Đức, Vĩnh Hưng, Lĩnh Nam được trả lại không gian cho người đi bộ. Hai điểm nghẽn giao thông kéo dài tại phố Thanh Đàm và ngã ba Đại Đồng – Vĩnh Hưng cũng được tháo gỡ.

Đây là những bước đi cần thiết để đô thị sau sáp nhập từng bước đi vào nề nếp. Một đô thị muốn thay đổi không phải bằng số lượng những công trình đồ sộ. Hành trình bắt đầu từ những việc rất cụ thể: một tuyến đường được giải phóng mặt bằng, một điểm ùn tắc được xử lý, một vỉa hè được trả lại cho người đi bộ hay việc lập lại trật tự tại một khu vực từng bị sử dụng sai mục đích.

Tới những “khoảng trống” giữa lòng đô thị

Tuy nhiên, nhìn rộng hơn, Vĩnh Hưng có một đặc điểm khiến bài toán đô thị khó giải quyết chỉ bằng những đợt ra quân hay xử lý riêng lẻ. Lịch sử khai thác quỹ đất qua nhiều thời kỳ đã để lại những khu đất hỗn hợp đan xen giữa khu dân cư, đất nông nghiệp, các khu đất dự án và những công trình xây dang dở.

Ngay trên phố Vĩnh Hưng, khu đất khoảng 15 ha tại số 319 từng được kỳ vọng trở thành Công viên sinh thái Vĩnh Hưng phục vụ cộng đồng. Nhưng sau nhiều năm, dự án vẫn chưa hoàn thiện, để lại những ao hồ dang dở, rãnh nước ô nhiễm, điểm tập kết rác và thảm thực vật phát triển tự phát. Một số sân tennis, sân bóng cho thuê nằm xen kẽ không thể tạo nên chuỗi trải nghiệm liền mạch cho cộng đồng.

Từ kỳ vọng về không gian xanh, khu đất này đến nay vẫn chưa phát huy được đầy đủ giá trị. Đây không chỉ là chuyện của riêng một dự án chậm triển khai, mà phần nào phản ánh bài toán lớn hơn của Vĩnh Hưng: trong một khu vực có mật độ dân cư cao, quỹ đất đô thị vẫn chưa được khai thác hiệu quả.

Câu chuyện bãi đỗ xe là một ví dụ khác. Theo thống kê của UBND phường, Vĩnh Hưng có 56 điểm trông giữ phương tiện, nhưng chỉ 2 điểm được cấp phép, trong khi phần lớn còn lại hoạt động tự phát. Đáng chú ý, 40 điểm nằm trên đất sản xuất nông nghiệp; ngoài ra còn có các điểm trông giữ xe trên đất tôn giáo, di tích, đất dự án chậm triển khai tại khu vực 409 Lĩnh Nam và một số khu đất thuộc cơ quan nhà nước.

Việc hình thành các bãi xe tự phát tạo áp lực lên hạ tầng giao thông khi ô tô có xu hướng chiếm dụng lòng đường, vỉa hè, đặt ra nhu cầu quy hoạch bãi xe bài bản, hệ thống.

Những câu chuyện từ công viên sinh thái dang dở, đất đai sử dụng đan xen đến hệ thống giao thông và bãi đỗ xe tự phát cho thấy Vĩnh Hưng đang đứng trước một bài toán không chỉ nằm ở việc “dọn dẹp” hay xử lý từng điểm bất cập. Về lâu dài, nơi đây cần một cấu trúc đô thị mới, trong đó giao thông, cây xanh, mặt nước, hạ tầng xã hội và không gian ở được quy hoạch và kết nối trong cùng một tổng thể.

Đó cũng là cơ sở để đặt vấn đề về một chương trình cải tạo, chỉnh trang và tái thiết quy mô đủ lớn, thay vì tiếp tục xử lý từng phần. Khi những không gian đang sử dụng manh mún, tự phát được tổ chức lại thành hệ thống hạ tầng và tiện ích đồng bộ, Vĩnh Hưng có cơ hội chuyển từ một khu vực còn nhiều “khoảng trống” trong cấu trúc đô thị thành một không gian sống hiện đại, hiệu quả và phù hợp hơn với vị thế của mình trong vùng phát triển phía Đông Nam Hà Nội.

Bước ngoặt từ kế hoạch cải tạo, chỉnh trang và tái thiết Vĩnh Hưng

Đây cũng là bối cảnh để nhìn nhận dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng vừa được khởi công ngày 28/8. Với tổng vốn gần 186.000 tỷ đồng, dự án có quy mô nghiên cứu khoảng 447 ha, gồm khoảng 206,1 ha tái thiết và 240,9 ha cải tạo, chỉnh trang. Theo công bố của chủ đầu tư, các hộ dân thuộc diện ảnh hưởng sẽ được bố trí tái định cư ngay trên địa bàn phường.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô vốn, mà ở cách tiếp cận. Thay vì tiếp tục bổ sung từng công trình riêng lẻ, dự án hướng tới tổ chức lại toàn bộ cấu trúc không gian, từ giao thông, hạ tầng xã hội đến cây xanh, mặt nước và không gian công cộng. Quỹ đất được ưu tiên cho các chức năng đô thị thiết yếu, trong khi những khu tái thiết được định hướng tích hợp với đường sắt đô thị và không gian ngầm theo mô hình TOD.

Nếu những điểm nghẽn hiện hữu là hệ quả của một quá trình đô thị hóa kéo dài, thì dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết Vĩnh Hưng có thể được xem như cơ hội để xử lý tất cả trong cùng một bài toán. Khi đó, giá trị người dân nhận được không chỉ là những tuyến đường rộng hơn hay những công trình mới, mà còn là thêm cây xanh, mặt nước, tiện ích và những lựa chọn di chuyển thuận tiện hơn.

Quan trọng hơn, một cấu trúc đô thị được tổ chức lại sẽ tạo nền tảng để quỹ đất, hạ tầng và vị trí kết nối vốn chưa được khai thác đầy đủ phát huy giá trị theo thời gian.