“Sáng tạo” và “Xanh”: Khi DNA doanh nghiệp Việt được tái định nghĩa trong kỷ nguyên mới

Lợi thế truyền thống "nhường ngôi" cho năng lực lõi

Trong nhiều năm, chi phí sản xuất cạnh tranh, nguồn lao động trẻ và khả năng đáp ứng nhanh từng là những lợi thế quan trọng giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào thương mại quốc tế. Tuy nhiên, khi nền kinh tế toàn cầu bước vào chu kỳ tái cấu trúc dưới tác động đồng thời của chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, biến đổi khí hậu và các tiêu chuẩn thương mại xanh, những lợi thế truyền thống này không còn đủ để bảo đảm vị thế dài hạn.

Nói cách khác, cạnh tranh không còn chỉ nằm ở đầu vào, mà dịch chuyển sang năng lực lõi: khả năng đổi mới sáng tạo, mức độ thích ứng công nghệ, chất lượng quản trị, hiệu quả vận hành và năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn ESG.

Theo KPMG, năm 2024 có tới 96% doanh nghiệp thuộc nhóm G250 và 79% nhóm N100 đã công bố báo cáo phát triển bền vững. Điều này cho thấy ESG không còn là xu hướng truyền thống, mà đã trở thành chuẩn mực quản trị phổ biến trong cộng đồng doanh nghiệp toàn cầu.

Bên cạnh đó, khảo sát của EY năm 2024 cho thấy trong khi tăng trưởng doanh thu chỉ đạt 3%, ngân sách R&D của 500 doanh nghiệp chi tiêu lớn nhất thế giới vẫn tăng tới 6%. Khoảng cách này cho thấy một thực tế rõ ràng: doanh nghiệp toàn cầu đang chủ động “hy sinh” lợi nhuận ngắn hạn để ưu tiên đầu tư cho năng lực dài hạn. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp nào chậm đầu tư cho đổi mới và bền vững sẽ không chỉ chậm hơn về công nghệ, mà còn có nguy cơ tụt lại trong chuẩn mực quản trị và khả năng tiếp cận thị trường.

Đón đầu xu hướng, Viet Research phối hợp cùng Báo Tài chính – Đầu tư tiếp tục triển khai các chương trình nghiên cứu, đánh giá và vinh danh các doanh nghiệp tiêu biểu năm 2026, gồm Top Doanh nghiệp ESG Việt Nam Xanh – ESG100/ESG10 và Top Doanh nghiệp Đổi mới sáng tạo và Kinh doanh hiệu quả – VIE50/VIE10. Đây được xem là những hệ thống tham chiếu quan trọng, góp phần nhận diện và lan tỏa các doanh nghiệp tiên phong trong giai đoạn cạnh tranh mới.

Bắt nhịp cuộc đua tăng trưởng mới

Trong bối cảnh hiện nay, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững không còn nằm trên các văn kiện chiến lược, mà đã trở thành yêu cầu trực tiếp trong vận hành doanh nghiệp. Thị trường không chỉ đòi hỏi sản phẩm tốt hơn hay chi phí thấp hơn, mà còn yêu cầu doanh nghiệp chứng minh năng lực vận hành hiệu quả, minh bạch, linh hoạt và có trách nhiệm với môi trường, xã hội.

Khảo sát quý I/2026 của Viet Research cho thấy chuyển đổi xanh đang tăng tốc trong cộng đồng doanh nghiệp Việt. 94% doanh nghiệp tham gia khảo sát cho biết đã có mục tiêu Net Zero hoặc định hướng chuyển đổi xanh, trong khi 95% doanh nghiệp cam kết giảm phát thải. Đây là tín hiệu cho thấy yếu tố “xanh” đang dần rời khỏi phạm vi khẩu hiệu để đi vào chiến lược, quy trình và quyết định đầu tư.

Song hành với chuyển đổi xanh là làn sóng đầu tư cho đổi mới sáng tạo. Theo khảo sát, 86% doanh nghiệp cho biết đã trích một phần doanh thu cho hoạt động đổi mới sáng tạo; đáng chú ý, hơn một nửa trong số này đầu tư từ 3–5% tổng doanh thu vào R&D. Điều này cho thấy đổi mới không còn được nhìn nhận như một hoạt động phụ trợ hay chi phí thử nghiệm, mà đang trở thành khoản đầu tư chiến lược nhằm nâng cao năng suất, tối ưu chi phí, cải thiện trải nghiệm khách hàng và tạo nền tảng tăng trưởng dài hạn.

Những "Cánh chim đầu đàn" dẫn dắt cuộc chơi

Quá trình nghiên cứu và đánh giá ghi nhận nhiều doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực trọng yếu đã có bước tiến nổi bật trong quản trị, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Điểm chung của nhóm này không nằm ở quy mô, mà ở khả năng biến cam kết chiến lược thành hành động cụ thể trong vận hành.

Trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng, các tổ chức đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển hệ sinh thái tài chính số và mở rộng tín dụng xanh. Trong khi đó, nhóm xây dựng, hạ tầng và bất động sản tăng tốc ứng dụng công nghệ để tối ưu vật liệu, kiểm soát năng lượng và phát triển công trình thân thiện môi trường.

Các doanh nghiệp năng lượng, công nghiệp và sản xuất tập trung nâng cao hiệu suất, tối ưu vận hành, thúc đẩy năng lượng tái tạo và giảm phát thải trong toàn chuỗi giá trị. Ở lĩnh vực bán lẻ, thực phẩm và dược phẩm, xu hướng đổi mới mô hình kinh doanh, nâng cao năng lực phân phối, giảm bao bì và tăng tái chế đang ngày càng rõ nét.

Nhiều doanh nghiệp tiêu biểu như Sacombank, Coteccons, Vietjet, Tân Á Đại Thành, Viglacera, Nhôm Nam Sung, Hùng Hậu, LOTTE Mart, VAS Nghi Sơn, Taseco Land, ROX iPark,… đang cho thấy đổi mới và phát triển bền vững đã được cụ thể hóa thông qua đầu tư công nghệ, chuyển đổi số, quản trị rủi ro và trách nhiệm cộng đồng.

Lan tỏa chuẩn mực cạnh tranh mới của doanh nghiệp Việt Nam

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy tăng trưởng xanh, chuyển đổi số và nâng cao năng suất, việc lan tỏa các mô hình doanh nghiệp tiên phong có ý nghĩa quan trọng. Những doanh nghiệp được ghi nhận không chỉ đại diện cho kết quả hoạt động tích cực, mà còn phản ánh một cách tiếp cận mới về cạnh tranh: cạnh tranh bằng đổi mới, bằng quản trị minh bạch, bằng hiệu quả vận hành và bằng trách nhiệm phát triển dài hạn.