Nữ nhà văn Olga Tokarczuk: Người thứ hai của Ba Lan đoạt giải Nobel văn học

Lê Bá Thự| 29/10/2019 12:18

Trong dịp sang Ba Lan tham dự Hội nghị những người dịch văn học Ba Lan toàn thế giới tại thành phố Krakow, tôi có cơ hội gặp bà Olga Tokarczuk, một nữ nhà văn đa tài, dẫu đã ở tuổi trung niên nhưng trông vẫn thon thả, xinh đẹp như đang thì con gái. Biết tôi là dịch giả văn học Ba Lan từ Việt Nam sang, bà hồ hởi, thân tình trò chuyện với tôi.

Nữ nhà văn Olga Tokarczuk: Người thứ hai của Ba Lan đoạt giải Nobel văn học
Nữ nhà văn Olga Tokarczuk:
Trong dịp sang Ba Lan tham dự Hội nghị những người dịch văn học Ba Lan toàn thế giới tại thành phố Krakow, tôi có cơ hội gặp bà Olga Tokarczuk, một nữ nhà văn đa tài, dẫu đã ở tuổi trung niên nhưng trông vẫn thon thả, xinh đẹp như đang thì con gái. Biết tôi là dịch giả văn học Ba Lan từ Việt Nam sang, bà hồ hởi, thân tình trò chuyện với tôi. Tôi khoe với bà là tôi đã chuyển ngữ sang tiếng Việt hai tác phẩm của bà. Đó là truyện “Người đàn bà xấu nhất hành tinh” và truyện “Vũ nữ”.  Bà cảm động, lấy làm ngạc nhiên khi được biết tác phẩm của bà đã bay xa tới tận Á châu, đến với bạn đọc Việt Nam. Cuộc trò chuyện với bà bữa đó đã để lại cho tôi nhiều ấn tượng sâu sắc về một nữ nhà văn uyên thâm, giàu tình cảm. Tôi đã thầm dự tính trong đầu, sẽ phải dịch một tác phẩm nào đó của bà cho thật “ra môn ra khoai”.

Tối ngày 10/10/2019 bất thình lình tôi nhận được tin cực vui.  Nữ nhà văn Ba Lan Olga Tokarczuk, người bạn Ba Lan thân thiết của tôi, vừa được Viện Hàn lâm Thụy Điển quyết định trao tặng giải Nobel văn học năm 2018, sau khi giải thưởng này bị hoãn trao năm ngoái vì một vụ bê bối tình dục. Theo công bố của Viện Hàn lâm Thụy Điển, bà được vinh danh vì “trí tưởng tượng trong lối kể chuyện mà cùng với sự đam mê kiến thức tổng quát, trí tưởng tượng này đang chứng tỏ, vượt qua mọi ranh giới là cách ứng phó với cuộc sống”. Olga Tokarczuk từng đã dõng dạc tuyên bố: “Văn học là phương cách an toàn nhất để vượt qua mọi ranh giới”.

Trước khi công bố giải thưởng, ngài Anders Olsson, Chủ tịch Ủy ban giải thưởng Nobel đã nói: “Viện Hàn lâm Thụy Điển cần mở rộng diện các tác giả được đề cử trao giải Nobel, từ bỏ cách tiếp cận vẫn ngự trị lâu nay, đó là chỉ tập trung vào nam giới khi xét tặng giải thưởng này”. Như ta đã biết, trong số 114 người được giải Nobel văn học từ trước tới nay chỉ có 14 người là nữ. Trong đó có nữ nhà thơ Ba Lan Wislawa Szymborska (1996). Lần này, cùng với Olga Tokarczuk còn có ba nữ ứng viên khác: Ludmila Ulitskaja (Nga), Maryse Condé (đảo Gwadelupa) và Margaret Atwood (Canada).

Nữ nhà văn Olga Tokarczuk: Người thứ hai của Ba Lan đoạt giải Nobel văn học
Tác giả bài viết (dịch giả Lê Bá Thự) cùng nhà văn Olga Tokarczuk

Olga Tokarczuk cho biết, bà bất ngờ nhận được tin trên khi bà đang trên đường đi quảng bá văn học tại Cộng hòa Liên bang Đức. Quá xúc động, bà đã phải ngay lập tức dừng xe bên vệ đường. Bà nói với phóng viên “Báo Bầu Cử” Ba Lan: “Nhận được tin, tôi đã phải dừng xe ngay lập tức!. Vì tôi chưa hề nhận được tin này. Tôi rất vui, khi cùng với tôi, Peter Handke, người tôi đánh giá rất cao, cũng được nhận giải. Thật là tuyệt vời khi Viện Hàn lâm Thụy Điển đã nhìn nhận văn học Trung Âu. Tôi mừng vì chúng ta vẫn vững bước”.

Ông Piotr Glinski, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Văn hóa và Di sản Quốc gia Ba Lan, viết: “Tôi xin chúc mừng bà Olga Tokarczuk. Giải thưởng Nobel là một bằng chứng hùng hồn bảo rằng, Ba Lan được đánh giá cao trên toàn thế giới”.

Từ năm 1901, giải Nobel văn học đã được trao 110 lần cho 114 cá nhân. Độ tuổi trung bình của những người đoạt giải là 65, trong đó người lớn tuổi nhất là Doris Lessing, nhận giải năm 2007, khi 88 tuổi; còn người nhỏ tuổi nhất là Rudyard Kipling, nhận giải năm 1907, khi 41 tuổi.

Olga Tokarczuk sinh năm 1962 tại Sulechow, Ba Lan. Là nữ nhà văn, nhà phê bình văn học, nhà thơ, nhà tâm lý học, bà cũng là nhà văn theo trào lưu nữ quyền (feminism) và  hiện thực huyền ảo (magical realism). Năm 1979, những truyện ngắn đầu tay của bà được đăng tải trên tạp chí Thanh niên, năm 1989 những bài thơ đầu tay được in trong các tạp chí Radar và  Đời sống văn học. Năm 1993 cuốn sách đầu tay của bà ra mắt bạn đọc. Đó là cuốn “Cuộc hành trình của những người tìm sách”. Bà thực sự nổi tiếng từ năm 1997, khi tác phẩm “Thời xa xưa và những thời kỳ khác” được tặng giải thưởng Quỹ Nhà thờ. Tháng 5 năm 1998, tại Pháp, bản dịch tác phẩm văn học này được công nhận là cuốn sách dịch hay nhất vụ. Tiếp đó, tác phẩm “Nhà  ngày, nhà  đêm”  được bạn đọc Ba Lan bầu chọn là cuốn sách hay nhất năm 1999.  Các tác phẩm “E.E.”. (1995), “Cái tủ”. (1997), “Chơi nhiều trống” (2001) cũng là những tác phẩm được bạn đọc rất mến mộ.  Hai lần (2002 và 2015) bà được tặng Giải thưởng Nike (Nữ thần chiến thắng), giải thưởng văn học hàng năm danh giá nhất Ba Lan với số tiền mặt 100 ngàn zloty  (khoảng 33 ngàn đô la) và tiểu tượng Nữ thần chiến thắng. Cuốn “Bieguni” (Người tị nạn) của bà đã đoạt giải Man Booker International Prize năm 2018. Tiểu thuyết “Bieguni” kể về tình cảnh của con người trong cuộc hành trình, cuộc di cư, hay cuộc trốn chạy. Theo tiểu thuyết này, ở Nga có một phái người tị nạn tin rằng, thế giới ngập tràn cái ác. Cái ác này khó lòng đột nhập vào một người khi người này luôn luôn dịch chuyển. Vì vậy, để không bị cái ác khuất phục, con người cần phải không ngừng dịch chuyển, hòa trộn lẫn nhau. Năm 1915 có khoảng 2 triệu người Ba Lan chạy trốn, hay lánh nạn, sang vùng lãnh thổ của đế chế Nga. Họ chính là những "bieguni" tức thị người tị nạn.

Bắt đầu nổi tiếng ở Ba Lan từ những năm cuối thập kỷ 90, nữ nhà văn Olga Tokarczuk đã sớm định hình về phong cách viết. Đọc và nghe tác phẩm của bà, người ta dễ bị thu hút bởi một thứ văn phong ma mị, thấm đẫm tinh thần nhân văn và nữ quyền. Tôi rất mừng và thật sự cảm động khi biết tin nhà văn Ba Lan Olga Tokarczuk vừa được trao giải Nobel văn chương 2018. Đây là một tác giả có văn phong và ngôn ngữ rất hiện đại. Điều tôi thán phục nhất ở bà là bà đã luôn luôn tìm tòi, luôn luôn khám phá những đề tài khó viết, khó hư cấu và khó tưởng tượng.

Theo bình luận của VOV2, trong truyện “Người đàn bà xấu nhất hành tinh” Olga Tokarczuk sử dụng thứ giọng kể lạnh lùng, có phần dửng dưng, đôi khi tàn nhẫn, của nhân vật gã, chồng của người đàn bà xấu nhất hành tinh. Cuộc đời ngắn ngủi của nhân vật chính được tái hiện với nhiều bi kịch: không quê hương, không nguồn cội, suốt cả cuộc đời phải đem khiếm khuyết ngoại hình của mình ra để mua vui cho thiên hạ. Thậm chí cái gã đàn ông mà nàng yêu hóa ra cũng chỉ là một kẻ giả dối. Chừng ấy thứ đã là quá nhiều khắc nghiệt, quá nhiều cay đắng và theo lô gích thông thường người ta chờ đợi Người đàn bà xấu nhất hành tinh sẽ gục ngã trước những ngón đòn ác độc của số phận. Nhưng lạ lùng thay, sau mỗi câu văn, sự xấu xí về ngoại hình cứ dần mất đi, nhường chỗ cho sự tốt đẹp của một tâm hồn cao thượng và một bản ngã vô cùng mạnh mẽ. Người đời có thể không coi nàng như một đồng loại, nhưng nàng chưa bao giờ quên rằng, mình là một con người. Chính ý thức mạnh mẽ đó đã khiến “Người đàn bà xấu nhất hành tinh” sau cùng lại trở thành nhân vật người nhất trong truyện ngắn này. Nàng biết yêu, thậm chí yêu một cách say đắm là đàng khác. Nàng biết đau nỗi đau của tình mẫu tử và giàu tự trọng đến mức coi thường đám đông tò mò ác ý, và có lẽ cũng vì thế mà cho đến khi nhắm mắt lìa đời nàng vẫn cứ làm một sinh linh dị dạng, một cá thể đột biến, khi trót là người giữa một thế giới phi nhân chăng? Truyện “Người đàn bà xấu nhất hành tinh” đã khai thác một đề tài độc đáo, lạ, rất khó viết, nhưng lại viết rất hay, đó chính là cái tài của nhà văn. Đặc biệt tác giả đã khai thác cái đẹp từ cái xấu một cách rất tài tình, biểu đạt mạnh mẽ tư tưởng nữ quyền. 

Còn trong truyện “Vũ nữ ba lê”, Olga Tokarczuk cho ta thấy, một người đàn bà có nhiều khiếm khuyết, nhưng đã giàu nghị lực và quyết tâm như thế nào, đã vượt qua nọi gian khó như thế nào, đã bất chấp mọi mặc cảm và định kiến như thế nào, để trở thành một vũ nữ ba lê được người xem mến mộ. Thậm chí người đàn bà giàu nghị lực này còn tự mình gây dựng được một nhà hát, đêm đêm đỏ đèn, đông khách. Đọc “Vũ nữ ba lê” nhiều bạn đọc xúc động không cầm nổi nước mắt. Một lần nữa tác giả lại cho thấy, bà rất coi trọng và đề cao nữ quyền.

Như vậy, nước Ba Lan không lớn lắm, với số dân khoảng 40 triệu, diện tích xấp xỉ bằng diện tích của Việt Nam, hình dáng tròn như củ khoai tây chứ không dài ngoẵng hình chữ S như Việt Nam ta, đã có tới sáu nhà văn và nhà thơ được giải Nobel văn học. Đó là: nhà văn Henryk Sienkiewicz (1905), nhà văn Stanislaw Reymont (1924), nhà văn Isaac Bashevis Singer (1978), nhà thơ Czeslaw Milosz (1980), nữ nhà thơ Wislawa Szymborska (1996) và nữ nhà văn Olga Tokarczuk (2018). Cũng xin nói thêm rằng, nhà văn I.B. Singer là nhà văn Mỹ gốc Do Thái Ba Lan (1902 – 1991). Ông sinh tại Radzynim (ngày trước thuộc đế chế Nga, nay là đất Ba Lan) trong một gia đình có bốn con. Bố ông là người sùng tín Do Thái Giáo thần bí. Năm lên bốn tuổi ông đã chuyển về Warszawa, vào học trường dòng. Cho đến nay ta ít nghe nói và nghe giới thiệu về nhà văn này. 

Bảo rằng, Ba Lan là một “Cường quốc văn chương”, theo tôi có lẽ không ngoa.
(0) Bình luận
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến đa dạng của chị cho nền văn học đương đại nước nhà. Đặc biệt, ở mảng sáng tác dành cho thiếu nhi, chị đã trở thành người bạn đồng hành bền bỉ của tuổi thơ qua nhiều thế hệ.
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Các thủ khoa xuất sắc của Thủ đô là nguồn lực quý báu góp phần đưa đất nước phát triển
    Đó là phát biểu của đồng chí Nguyễn Văn Phong – Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội tại "Lễ tuyên dương thủ khoa xuất sắc tốt nghiệp các trường Đại học, Học viện trên địa bàn Thành phố năm 2026" do Thành ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tối ngày 18/11.
  • Phường Tây Hồ tuyên dương các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu năm 2026
    Ngày 19/11, UBND phường Tây Hồ (Hà Nội) tổ chức Lễ tuyên dương, khen thưởng các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu nhân dịp kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026). Đây là dịp tri ân những đóng góp của đội ngũ nhà giáo, đồng thời ghi nhận những thành tích nổi bật của ngành Giáo dục và Đào tạo phường trong thời gian qua.
Đừng bỏ lỡ
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
  • Triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”
    Sáng 17/11, tại không gian Villa 49 Trần Hưng Đạo (phường Cửa Nam, TP. Hà Nội), đã diễn ra phiên khai mạc triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Ngày Văn hóa Việt Nam, Ngày hội Đại đoàn kết
    Theo Ban Tuyên giáo Trung ương, phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) cần gắn việc kế thừa các giá trị lịch sử, tư tưởng với những nhiệm vụ cụ thể trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Nữ nhà văn Olga Tokarczuk: Người thứ hai của Ba Lan đoạt giải Nobel văn học
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO