Hà Nội kiến tạo tầm nhìn phát triển 100 năm

Tại Kỳ họp thứ 31 (kỳ họp chuyên đề) của HĐND Thành phố Hà Nội khóa XVI, nhiệm kỳ 2021 - 2026 diễn ra sáng 27/1, các đại biểu đã nhất trí biểu quyết thông qua Nghị quyết về việc thông qua báo cáo, đề án thực hiện Quy hoạch Thủ đô với tầm nhìn 100 năm và đề xuất sửa đổi Luật Thủ đô.

Phát triển Thủ đô “Văn hóa - bản sắc - sáng tạo”

Theo báo cáo của UBND Thành phố Hà Nội do Phó Chủ tịch Thường trực UBND Thành phố Dương Đức Tuấn trình bày tại kỳ họp, trong nhiệm kỳ 2020-2025, Thành phố đã tổ chức lập 2 quy hoạch lớn của Thủ đô gồm Quy hoạch Thủ đô thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1569/QĐ-TTg ngày 12/12/2024 và số 1668/QĐ-TTg ngày 27/12/2024.

Hai quy hoạch được phê duyệt trước khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy, điều chỉnh địa giới hành chính và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nên nhiều nội dung như về thành phố trong thành phố, quận, huyện… không còn phù hợp, cần được điều chỉnh để thống nhất với Quy hoạch tổng thể quốc gia, cũng như quy hoạch vùng đồng bằng sông Hồng và các quy hoạch ngành…

Bên cạnh đó, mặc dù đã có 8 quy hoạch hạ tầng kỹ thuật chuyên ngành, thành phố vẫn đối mặt nhiều tồn tại như úng ngập, ô nhiễm môi trường, ùn tắc giao thông, thiếu không gian xanh, tập trung dân số vào nội đô, trật tự đô thị chưa đảm bảo và đô thị thông minh phát triển chậm.

Trên cơ sở đó, ngày 11/12/2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 258/2025/QH15, cho phép Thủ đô chỉ lập một Quy hoạch tổng thể, tích hợp Quy hoạch Thủ đô và Quy hoạch chung Thủ đô, tạo cơ sở tháo gỡ chồng chéo, nâng cao tính đồng bộ trong phát triển.

Quy hoạch mới đặt mục tiêu đưa Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia mà còn trở thành cực tăng trưởng trung tâm, tạo không gian và dư địa phát triển, hướng tới tăng trưởng 2 con số, tầm nhìn 100 năm và xa hơn, tương xứng Thủ đô của quốc gia thu nhập cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa; đồng thời lan tỏa, dẫn dắt sự phát triển của Vùng đồng bằng sông Hồng, Vùng Thủ đô, Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và cả nước.

Việc điều chỉnh cũng nhằm bảo đảm phù hợp với sắp xếp tổ chức bộ máy, điều chỉnh địa giới hành chính, triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp và thống nhất với Quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch Vùng đồng bằng sông Hồng, kết nối các tỉnh lân cận và các quy hoạch ngành, lĩnh vực liên quan.

Định hướng chiến lược nêu trong Quy hoạch là chuyển từ tầm nhìn 2065 sang nghiên cứu chiến lược dài hạn tới năm 2100, hướng tới tầm nhìn 100 năm và xa hơn; xây dựng các các kịch bản phát triển theo các mốc: 2030-2035-2045-2050, 2065, 2085, 2100, hướng tới một Thủ đô “Văn hóa - bản sắc - sáng tạo”; đồng thời, phát huy các thế mạnh, tiềm năng sẵn có, với hành động kết nối toàn cầu, có sức cạnh tranh ngang tầm các thủ đô phát triển trong khu vực và thế giới bằng các định hướng cụ thể.

Quy hoạch xác định phạm vi toàn bộ địa giới hành chính Thủ đô Hà Nội với 126 đơn vị hành chính cấp xã, tổng diện tích khoảng 3.359,84 km². Dân số được dự báo theo kịch bản mở, đến năm 2045 khoảng 15 – 16 triệu người và đến năm 2065 khoảng 17 – 19 triệu người, gắn với chiến lược trẻ hóa và hiện đại hóa nguồn nhân lực.

Định hình phát triển Thủ đô Hà Nội “Văn hóa - bản sắc - sáng tạo”, tái cấu trúc theo mô hình đô thị đa cực - đa trung tâm, đa tầng - đa lớp, Thành phố “Văn hiến - văn minh - hiện đại”, phát triển sáng, xanh, sạch, đẹp, thích ứng với biến đổi khí hậu; là nơi tập trung, bảo tồn và phát huy các giá trị tinh hoa, văn hóa vật thể và phi vật thể; là Thủ đô có quy mô tầm cỡ thế giới với hội nhập các giá trị bản sắc văn hóa, lịch sử truyền thống lâu đời đặc trưng…;

Chuyển từ tư duy “bảo tồn - cải tạo” sang tư duy “tái thiết giá trị”

Hà Nội trong Quy hoạch tổng thể quốc gia không chỉ chịu trách nhiệm quản lý và phát triển trên địa bàn hành chính, mà còn được xác định là hạt nhân dẫn dắt phát triển Vùng đồng bằng sông Hồng và liên vùng kinh tế - xã hội, liên kết chặt chẽ với các tỉnh lân cận: Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình và các vùng khác trong cả nước.

Hà Nội đóng vai trò là trung tâm, động lực chính, điều phối, dẫn dắt lan tỏa sự phát triển: giao thông đường bộ, đường sắt, đường thủy, hàng không; là trung tâm tài chính, ngân hàng, thương mại, dịch vụ logistics mang tầm khu vực và quốc tế.

Bên cạnh đó, cấu trúc Vùng đô thị Hà Nội theo mô hình “Chùm đô thị hướng tâm”, quy hoạch 9 cực tăng trưởng và 9 trung tâm lớn; xác lập 9 trục không gian, hành lang kinh tế, đô thị bám theo các trục giao thông huyết mạch.

Một trong những hướng đi đặc sắc trong quy hoạch là chất lượng sống của người dân được đặt lên hàng đầu, lấy hài lòng, hạnh phúc và chất lượng sống làm thước đo quyết định mọi kế hoạch phát triển. Quy hoạch tập trung vào an ninh nguồn nước, môi trường không khí trong lành, nhà ở xã hội chất lượng cao, không gian công cộng và văn hóa, nhằm đảm bảo toàn dân được thụ hưởng công bằng những thành quả phát triển.

Song hành với đó là chiến lược phát triển xanh, bền vững với các hành lang xanh, vành đai xanh, cải thiện hệ thống công viên cây xanh, bảo tồn hệ thống sông hồ - mặt nước, và mô hình “làng trong phố - phố trong làng”.

Quy hoạch tổng thể đặt mục tiêu vượt qua những bài toán lâu nay của Hà Nội như tạo ra một cuộc cách mạng về kiến trúc cảnh quan đô thị, cách mạng về nhà ở, cách mạng về di sản, bảo tồn (chuyển từ tư duy “bảo tồn - cải tạo” sang tư duy “tái thiết giá trị”). Tạo ra một cấu trúc quy hoạch mới, giải phòng nguồn lực về đất đai và kiến tạo giá trị mới. Giải quyết tận gốc các điểm nghẽn hạ tầng, hướng tới một đô thị phát triển, xanh, thông minh và bền vững.

Phạm vi tái cấu trúc dự kiến từ Vành đai 3 trở vào, ưu tiên khu vực trong Vành đai 1 và Vành đai 2. Việc tái cấu trúc sẽ gắn chặt với bảo tồn, tôn tạo các khu vực và công trình có giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc đặc trưng như trung tâm chính trị - hành chính Ba Đình, khu vực hồ Gươm và phụ cận, khu phố cổ, phố cũ, hồ Tây và vùng phụ cận, cùng trục cảnh quan hai bên sông Hồng.

Song song với không gian đô thị, Thành phố đề xuất tái cấu trúc dân cư theo chủ trương giãn dân nội đô. Người dân thuộc diện giải tỏa, di dời sẽ được bố trí tái định cư linh hoạt: một phần tại chỗ, một phần tại các khu đô thị mới ở các cực tăng trưởng như Đông Anh, Gia Lâm, Hòa Lạc. Các khu vực này sẽ được đầu tư đồng bộ, hiện đại, đầy đủ hạ tầng xã hội nhằm bảo đảm chất lượng sống cao hơn nơi ở cũ.

Thành phố cũng chú trọng giải quyết ùn tắc giao thông, ngập úng đô thị, ô nhiễm môi trường, kiểm soát an toàn vệ sinh thực phẩm và đưa ra các giải pháp căn bản. Các hạng mục kết nối đường bộ, đường sắt liên vùng, cầu vượt sông, trục hướng tâm, và các tuyến vành đai được nghiên cứu mở rộng trong tổng thể quy hoạch để tạo sự đồng bộ và hiệu quả về không gian phát triển.

Về nguồn lực, tổng nhu cầu vốn cho giai đoạn 2026 - 2045 ước khoảng 64,84 triệu tỷ đồng. Trong đó, giai đoạn 2026 - 2035 cần 14,5 triệu tỷ đồng; giai đoạn 2036 - 2045 cần 50,34 triệu tỷ đồng, với sự tham gia chủ đạo của khu vực tư nhân và nguồn lực xã hội, bên cạnh đầu tư công cho hạ tầng thiết yếu và an sinh.

Với tầm nhìn dài hạn và cách tiếp cận đột phá, Quy hoạch tổng thể Thủ đô không chỉ là bản thiết kế phát triển Hà Nội trong vài thập kỷ tới, mà còn là lời cam kết về một Thủ đô hiện đại, bản sắc, sáng tạo – xứng đáng là trung tâm dẫn dắt sự phát triển của quốc gia trong thế kỷ XXI.