Dấu ấn 25 năm phụng sự sức khỏe cộng đồng gắn với phát triển kinh tế tuần hoàn

Một phần tư thế kỷ khẳng định tiếng nói khoa học và kết nối hệ sinh thái

Được Nhà nước cho phép thành lập từ năm 2001, VINAFOSA là nơi tập hợp đội ngũ chuyên gia, các nhà khoa học và những người hoạt động đầy tâm huyết trong lĩnh vực an toàn thực phẩm cũng như các chuyên ngành liên quan. Trải qua chặng đường 25 năm kiên trì hoạt động, Hội đã khẳng định rõ nét vai trò của một tổ chức xã hội – nghề nghiệp thông qua việc tích cực phổ biến kiến thức, tư vấn và phản biện chính sách, đồng thời đóng vai trò làm cầu nối giữa giới nghiên cứu khoa học với cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp.

Những đóng góp không mệt mỏi ấy đã góp phần thúc đẩy hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm an toàn, nâng cao trách nhiệm và nhận thức bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Sự kiện kỷ niệm dấu mốc 25 năm là dịp trang trọng để nhìn lại toàn bộ chặng đường vẻ vang, bày tỏ sự tri ân chân thành tới các thế hệ lãnh đạo, hội viên, đội ngũ chuyên gia và các đơn vị đồng hành; đồng thời khẳng định mạnh mẽ định hướng phát huy tối đa vai trò khoa học, tăng cường liên kết, hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua thách thức trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

Sự kiện đã thu hút gần 250 đại biểu tham dự, bao gồm đại diện từ các cơ quan quản lý cấp trung ương và địa phương, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, các viện nghiên cứu, trường đại học, các hội, hiệp hội chuyên môn, khối doanh nghiệp… Sự hiện diện đầy đủ các thành phần phản ánh quy mô và tầm quan trọng của một diễn đàn quy tụ sức mạnh tập thể để cùng trình bày, phản biện và tham vấn chuyên sâu về hệ sinh thái an toàn thực phẩm tại Việt Nam.

Trên hành trình bền bỉ của Hội, cùng với sự định hướng của các cơ quan quản lý và giới chuyên môn, Tetra Pak và TH là những doanh nghiệp tiêu biểu, luôn chủ động đồng hành trong các hoạt động tham vấn, chia sẻ chuyên môn, hướng tới mục tiêu kiểm soát an toàn thực phẩm trong sản xuất và bảo vệ sức khỏe người dân.

Đánh giá về tầm quan trọng của nhiệm vụ này, ông Lê Văn Giang – Chủ tịch VINAFOSA khẳng định rằng an toàn thực phẩm là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, gắn liền trực tiếp với sức khỏe, chất lượng cuộc sống của nhân dân, sự phát triển của doanh nghiệp và năng lực cạnh tranh của toàn bộ nền kinh tế.

Chủ tịch VINAFOSA nhấn mạnh, trong bối cảnh ngành thực phẩm đang đứng trước những đòi hỏi ngày một khắt khe về an toàn, chất lượng, đổi mới công nghệ, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, vấn đề bao bì và công nghệ thực phẩm thế hệ mới mang ý nghĩa hết sức thiết thực. Bao bì ngày nay không chỉ dừng lại ở chức năng truyền thống là chứa đựng, bảo quản và vận chuyển thực phẩm, mà còn liên quan trực tiếp đến công tác kiểm soát nguy cơ mất an toàn thực phẩm, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn phát triển mạnh mẽ.

Ghi nhận những thành quả to lớn đó, ông Bùi Đức Lập, Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế đã bày tỏ sự trân trọng đối với công sức, trí tuệ và sự cống hiến bền bỉ của các thế hệ lãnh đạo, hội viên cùng những người đã đồng hành với Hội suốt 25 năm qua; và khẳng định, bảo đảm an toàn thực phẩm không chỉ là nhiệm vụ riêng của cơ quan quản lý nhà nước mà còn là trách nhiệm chung của toàn xã hội, từ các cơ sở sản xuất, kinh doanh, tổ chức khoa học, hiệp hội nghề nghiệp đến từng người dân.

Bối cảnh mới và thách thức kiểm soát vật liệu bao gói tiếp xúc trực tiếp

Ngành thực phẩm và đồ uống hiện nay đang chứng kiến những bước chuyển mình mạnh mẽ với hàng loạt đổi mới trong công nghệ chế biến, giải pháp đóng gói, đi kèm những yêu cầu nghiêm ngặt về kiểm soát chất lượng và năng lực truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Chuỗi cung ứng ngày càng mở rộng và trở nên đa dạng, phương thức kinh doanh thay đổi nhanh chóng, thương mại điện tử bùng nổ, kéo theo sự ra đời liên tục của các vật liệu tiếp xúc với thực phẩm. Những yếu tố này tạo nên sức ép lớn đối với công tác quản lý an toàn thực phẩm, đòi hỏi việc kiểm soát phải đáp ứng các tiêu chuẩn ngày một cao của cả thị trường trong nước lẫn quốc tế.

Trước đòi hỏi đó, Hội thảo khoa học trở thành không gian đối thoại đa chiều, kết nối chặt chẽ các thành phần trong hệ sinh thái nhằm kịp thời cập nhật các chính sách, yêu cầu pháp lý mới, cùng tháo gỡ khó khăn phát sinh từ thực tiễn sản xuất và thống nhất định hướng hành động chung.

Một nội dung then chốt được thảo luận sâu rộng là tính cấp thiết của việc nhận diện các nguy cơ tiềm ẩn liên quan đến sự thôi nhiễm từ vật liệu bao bì, điều kiện sử dụng, sự biến đổi của nhiệt độ, thời gian tiếp xúc và tính tương thích giữa từng loại vật liệu với từng loại thực phẩm cụ thể. Những rủi ro này cần phải được nhận diện, đánh giá và kiểm soát một cách toàn diện bằng các phương pháp khoa học chuẩn xác, dựa trên hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và kết quả thử nghiệm, kiểm nghiệm nghiêm ngặt.

Liên quan đến vấn đề dụng cụ chứa đựng và vật liệu bao gói tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, Cục An toàn thực phẩm đã tiến hành rà soát toàn bộ 66 Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN), trong đó tập trung đánh giá chuyên sâu 04 QCVN áp dụng riêng cho nhóm bao bì, dụng cụ, vật liệu tiếp xúc trực tiếp. Các quy chuẩn này đã được đại diện Cục An toàn thực phẩm trình bày chi tiết tại Hội thảo, đồng thời công bố những định hướng quản lý trọng tâm đang được nghiên cứu để tích hợp vào dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).

Để thích ứng với điều kiện mới, công tác quản lý nhà nước xác định cần tiếp tục đổi mới thể chế theo hướng khoa học, nâng cao tư duy chủ động phòng ngừa và kiểm soát rủi ro xuyên suốt chuỗi thực phẩm. Phương thức quản lý mới chú trọng nâng cao hiệu quả công tác hậu kiểm, giám sát và phát tín hiệu cảnh báo sớm; tăng cường năng lực kiểm nghiệm, kiểm chứng thông tin và truy xuất nguồn gốc; song song với việc đẩy mạnh chuyển đổi số, chia sẻ dữ liệu liên thông và tăng cường phối hợp liên ngành.

Trong quá trình xem xét sửa đổi Luật An toàn thực phẩm, các định hướng như quản lý dựa trên mức độ nguy cơ, phân định rõ ràng trách nhiệm của từng bên, nâng cao hiệu lực thực thi và tạo môi trường thuận lợi cho việc tuân thủ pháp luật đang được đánh giá hết sức kỹ lưỡng dựa trên cả cơ sở khoa học lẫn thực tiễn nhằm thay thế những quy định hiện hành.

Cùng với việc tạo lập hành lang pháp lý thông thoáng, cơ quan quản lý khẳng định quyết tâm kiên quyết phòng ngừa, phát hiện và xử lý nghiêm minh các hành vi sản xuất, kinh doanh thực phẩm giả, thực phẩm không bảo đảm chất lượng; đồng thời tạo mọi cơ chế khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc vào công nghệ, chuẩn hóa chất lượng, quản trị rủi ro và cam kết phát triển bền vững.

Thực hành song hành giữa bao bì an toàn, công nghệ hiện đại và kinh tế tuần hoàn

Yêu cầu thực tiễn đặt ra là quá trình chuyển đổi sang bao bì thân thiện với môi trường nhằm phục vụ kinh tế tuần hoàn phải luôn được thực hành song hành, không thể tách rời với nguyên tắc cốt lõi là bảo đảm an toàn thực phẩm. Một giải pháp bao bì chỉ thực sự đạt được tính bền vững khi giải quyết hài hòa hai mục tiêu: vừa bảo vệ vẹn nguyên chất lượng thực phẩm và sức khỏe người tiêu dùng, vừa tối ưu hóa hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm thiểu tác động sinh thái trong suốt toàn bộ vòng đời sản phẩm.

Do đó, bài toán chuyển đổi đòi hỏi các nhà sản xuất và cơ quan quản lý phải cân nhắc thấu đáo và đồng thời các yếu tố về tính an toàn vệ sinh, tính phù hợp về mặt công nghệ, tính khả thi trong thu gom, tái chế cũng như điều kiện triển khai cụ thể trên thực tế.

Trong khuôn khổ sự kiện, Phiên tọa đàm mang chủ đề “Hoàn thiện hệ sinh thái sản xuất thực phẩm an toàn và bền vững tại Việt Nam” đã đi sâu bàn thảo các biện pháp hoàn thiện quy chuẩn kỹ thuật, kinh nghiệm ứng dụng công nghệ mới và việc xây dựng những giải pháp thúc đẩy sản xuất, sử dụng bao bì theo hướng an toàn, bền vững.

Đóng góp góc nhìn từ khối doanh nghiệp chế biến và đóng gói, bà Nguyễn Thanh Giang, Tổng Giám đốc Tetra Pak Việt Nam, chia sẻ rằng vấn đề an toàn và chất lượng thực phẩm cần phải được tiếp cận một cách xuyên suốt trong toàn bộ quá trình sản xuất thay vì chỉ tập trung vào từng công đoạn riêng lẻ.

Thông qua diễn đàn, doanh nghiệp giới thiệu các giải pháp tương thích đồng bộ kéo dài từ khâu chế biến đến đóng gói, vận hành và bao bì, giúp các nhà sản xuất quản lý rủi ro hữu hiệu, duy trì chất lượng ổn định và nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Những chia sẻ này kỳ vọng sẽ thúc đẩy thêm nhiều trao đổi thực chất giữa các bên, từ đó tìm kiếm những hướng đi phù hợp với thực tiễn sản xuất và sự phát triển lâu dài của ngành thực phẩm.

Hướng tới chặng đường tiếp theo, để tiếp tục phát huy truyền thống 25 năm xây dựng và đáp ứng các yêu cầu ngày một cao của thời kỳ mới, ông Bùi Đức Lập, Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm mong muốn VINAFOSA tập trung thực hiện năm định hướng trọng tâm.

Thứ nhất, Hội cần tiếp tục củng cố tổ chức vững mạnh, phát huy vai trò tập hợp và kết nối các nhà khoa học, chuyên gia, cán bộ quản lý và hội viên nhằm xây dựng một tiếng nói khoa học độc lập, khách quan, có trách nhiệm cao, bám sát những vấn đề thực tiễn của công tác an toàn thực phẩm.

Thứ hai, Hội cần chủ động tham gia sâu hơn vào công tác nghiên cứu, tư vấn, phản biện xã hội và đóng góp ý kiến hoàn thiện chính sách, pháp luật, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, trong đó ưu tiên các vấn đề mới như vật liệu tiếp xúc trực tiếp, công nghệ chế biến thế hệ mới, quản trị nguy cơ, kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số.

Thứ ba, VINAFOSA cần đẩy mạnh công tác phổ biến kiến thức, đào tạo chuyên môn và chuyển giao các tiến bộ khoa học công nghệ, hỗ trợ thiết thực cho các doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa, nâng cao năng lực tự kiểm soát, tuân thủ pháp luật và thực hành sản xuất kinh doanh có trách nhiệm.

Thứ tư, tăng cường liên kết, hợp tác với các cơ quan quản lý nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học, các tổ chức quốc tế và cộng đồng doanh nghiệp nhằm phát huy tối đa vai trò cầu nối, đưa các kết quả nghiên cứu khoa học vào ứng dụng thực tế.

Thứ năm, Hội cần chú trọng xây dựng các chương trình hợp tác có sản phẩm đầu ra cụ thể, có khả năng đánh giá hiệu quả rõ ràng, nhất là trong lĩnh vực truyền thông nguy cơ, phát triển nguồn nhân lực chuyên môn cao và thúc đẩy các giải pháp công nghệ an toàn, bền vững.

Về phía cơ quan quản lý, Cục An toàn thực phẩm mong muốn tiếp tục tăng cường trao đổi chuyên môn, phối hợp chặt chẽ trong hoạt động nghiên cứu khoa học, truyền thông nguy cơ, phổ biến kiến thức pháp luật và tiếp thu các đóng góp ý kiến khoa học quý báu, trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ của mỗi bên và tuân thủ nghiêm túc các quy định của pháp luật, cùng chung sức vì một nền thực phẩm Việt Nam an toàn, hiện đại và bền vững./.