Chuyện ít biết vử số phận bi tráng của Quốc ca Việt Nam

Аích thân Bác Hồ chọn Tiến quân ca là m Quốc ca

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đích thân chọn Quốc ca cho nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và o ngà y 16/8/1945, trong dịp Аại hội Quốc dân đồng bà o họp ở Tân Trà o chuẩn bị cuộc tổng khởi nghĩa. Giữa 3 ca khúc: Tiến quân ca, Chiến sĩ Việt Minh (sau đổi thà nh chiến sĩ Việt Nam) của nhạc sĩ Văn Cao và  ca khúc Diệt phát xít của Nguyễn Аình Thi; Bác Hồ đã chọn Tiến quân ca.

"Lá cử đử sao và ng tung bay ở đâu, lời Quốc ca vang lên đến đó" (Ảnh tư liệu)

Bác nói rằng, lời bà i Diệt phát xít ngắn gọn, dễ hát, dễ phổ cập, tuy nhiên chế độ phát xít đã tan rã, nếu lấy bà i Diệt phát xít là m quốc ca sẽ không hợp thời. Bác nói, bác thích bà i Chiến sĩ Việt Minh nhất, đặc biệt là  đoạn cuối:...Hận thù bao năm căm lòng đất nước tan tác /Xương máu đang khơi ngòi/Tiếng than nơi nơi/Tháng năm dần trôi/Thử phục quốc. Tiến lên Việt Nam!/Lập quyửn dân. Tiến lên Việt Nam!... Nhưng Bác không chọn ca khúc nà y là m Quốc ca vì cho rằng lời dà i, khó hát. Bác còn nói vui rằng, nếu chọn ca khúc nà y là m Quốc ca để hát chà o cử thì nhân dân...đứng mửi chân. Theo Bác, đưa Tiến quân ca trở thà nh Quốc ca là  phù hợp nhất. Ca khúc thể hiện được ý chí, khát vọng của dân tộc lại gắn gọn, dễ thuộc lời, đầy đủ vử ý nghĩa, giai điệu lại hùng tráng..., nhà  thơ, họa sĩ Văn Thao kể.

Dù không được chọn là m Quốc ca nhưng sau đó, Diệt phát xít và  Chiến sĩ Việt Minh đửu được yêu thích và  phổ biến rộng rãi trong công chúng.

Con trai trưởng của cố nhạc sĩ tà i hoa Văn Cao vẫn còn nhớ sự xúc động thật sự xen lẫn niửm hạnh phúc trên gương mặt người cha của mình khi Tiến quân ca vang lên mọi ngóc ngách đường phố cùng lá cử đử sao và ng bay phấp phới.

à”ng nhớ lại, ngà y 2/9/1945, ca khúc Tiến quân ca chính thức được cử­ hà nh trong ngà y Tuyên ngôn độc lập tại Quảng trường Ba Аình bởi ban nhạc Giải phóng quân do nhạc sĩ Аinh Ngọc Liên chỉ huy. Trước ngà y biểu diễn, cùng với nhạc sĩ Nguyễn Hữu Hiếu, nhạc sĩ Аinh Ngọc Liên trao đổi với Văn Cao thống nhất sử­a hai chữ trong Tiến quân ca, cụ thể là  rút ngắn độ dà i của nốt rê đầu tiên ở chữ "Аoà n" và  nốt mi ở giữa chữ "xác" giúp cho bản nhạc hà o sảng hơn.

Từ khi được đích thân Bác Hồ chọn cho đến năm 1955, Quốc ca giữ nguyên lời của bà i Tiến quân ca. Sau năm 1955, Quốc hội mời nhạc sĩ Văn Cao tham gia sử­a chữa một số chỗ vử phần lời và  trở thà nh bà i Quốc ca như hiện nay. Tuy nhiên, lúc sinh thời nhiửu lần Văn Cao đã cảm thấy luyến tiếc vì một số chữ bị sử­a đã là m vơi đi khí thế hà o hùng của ca khúc.

Văn Cao có khả năng tiên đoán, đi trước thời đại

Nghệ sĩ Văn Thao cho biết, thuở nhử, nhiửu lần ông được đấng sinh thà nh kể vử hoà n cảnh ra đời ca khúc Quốc ca ngà y nay. Nhạc sĩ Văn Cao đã sáng tác ca khúc nà y trên căn gác nhử ở phố Nguyễn Thượng Hiửn và o khoảng tháng 10/1944. Trước đó, Văn Cao có gặp lại Vũ Quý, một cán bộ Việt Minh từng hoạt động tại Hải Phòng ở ga Hà ng Cử. Khi rủ nhau đến quán cơm Văn Phú ở phố Lê Duẩn bây giử, Vũ Quý đã khích lệ nhạc sĩ viết ca khúc khơi dậy lòng yêu nước cho thanh niên, học sinh...

Không chỉ dự cảm vử thà nh công của Cách mạng, cố nhạc sĩ tà i hoa còn khẳng định giá trị lịch sử­ đúng đắn của ca khúc và  có niửm tin và o ca khúc được lòng dân yêu mến

Trong cuốn hồi ký Tại sao tôi viết Tiến quân ca, nhạc sĩ Văn Cao cũng đã kể rằng: Tin từ Nam Аịnh lên, cho biết mẹ tôi và  các em tôi đang đói. Họ đang tìm mọi cách để sống qua ngà y, như mọi người đang chử đợi một cái chết thật chậm, tự ăn mình như ngọn nến. Tiếng kêu cứu của mẹ tôi, các em, các cháu tôi vọng cả căn gác, cả giấc ngủ chiửu hôm. Tất cả đang chử đợi tôi tìm cách giúp đỡ. Tôi chưa được cầm một khẩu súng, chưa được gia nhập đội vũ trang nà o. Tôi chỉ đang là m một bà i hát. Tôi chưa được biết chiến khu, chỉ biết những con đường ở phố Ga, đường Hà ng Bông, đường Bử Hồ theo thói quen tôi đi....

Chính hoà n cảnh đói khổ của người thân, của những sinh mạng leo lắt mà  ông từng chứng kiến, cứ miên man như thế, một giai điệu trong ông bỗng dâng trà o và  hòa quyện cùng lời ca như bật ra:Аoà n quân Việt Minh đi (sau nà y đổi là  Đoà n quân Việt Nam đi)...

Cũng theo nhà  thơ, họa sĩ Văn Thao, người cha của ông có khả năng tiên đoán, đi trước thời đại ngay từ khi đặt bút viết Tiến quân ca. Năm 1944, thời điểm đó chỉ có lá cử búa liửm, mãi đến năm 1945- Cách mạng tháng 8 thà nh công ra đời Quốc dân đồng bà o mới chọn lá cử đử sao và ng là m Quốc kử³. Vậy mà  Văn Cao đã viết: Аoà n quân Việt Minh đi/Sao và ng phấp phới/Dắt giống nòi quê hương qua nơi lầm than....

Không chỉ dự cảm vử thà nh công của Cách mạng, cố nhạc sĩ tà i hoa còn khẳng định giá trị lịch sử­ đúng đắn của ca khúc và  có niửm tin và o ca khúc được lòng dân yêu mến. à”ng có lòng tin đứa con tinh thần của mình đã sống được gần 40 năm, nó đã khẳng định được sức sống, giá trị lịch sử­ của nó. Аã là  lịch sử­ thì là m sao xóa được..., Văn Thao nhớ lại lời khẳng định của người cha kính yêu ở những năm 80- khi lần đầu tiên Quốc ca đứng trước nguy cơ bị thay thế.

Số phận thăng trầm của tuyệt phẩm đi và o lòng dân

Nhìn lại ca khúc gắn liửn với chiửu dà i lịch sử­, tà i sản tinh thần thiêng liêng của người cha quá cố; người con trai nhạc sĩ giử cũng đã ở cái tuổi thất thập cổ lai hy trầm tư khi điểm lại những thăng trầm, sóng gió mà  số phận Quốc ca từng trải qua.

Chưa nói vử chuyện có người tự nhận là  đồng tác giả của Tiến quân ca, gần 70 năm kể từ khi ra đời, ca khúc đã trải qua nhiửu biến cố thăng trầm, không ít lần bị nhăm nhe thay thế hoặc sử­a lời..., nghệ sĩ Văn Thao trầm tư.

Gần 70 năm kể từ khi ra đời, Quốc ca Việt Nam đã trải qua nhiửu biến cố thăng trầm

Năm 1981, chính phủ Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam dự định thay đổi Quốc ca. Một cuộc thi được mở ra nhưng sau hơn một năm, cuộc thi nà y không được nhắc tới nữa và  cũng không công bố kết quả. Nhớ lại, Văn Thao cho biết thời điểm đó cha của ông đã rất buồn khi đứa con tinh thần của mình bị phủ nhận...

Không chỉ đến những năm 80, mà  trước đó đã có cá nhân đử cập việc đổi Quốc ca với Bác Hồ. Bác đã nói, sao các chú lại bà n chuyện đổi Quốc ca ở đây? Lá cử đử sao và ng tung bay ở đâu, lời Quốc ca vang lên đến đó. Nếu các chú muốn xóa lá cử đử sao và ng, xóa cách mạng thì hãy tính tới chuyện đổi Quốc ca, nhà  thơ, họa sĩ Văn Thao nói.

Và  gần đây nhất, ý kiến của một đại biểu quốc hội cho rằng cần sử­a lại một số ca từ không còn phù hợp trong Quốc ca như Аường vinh quang xây xác quân thù lại là m dấy lên nhiửu luồng ý kiến vử việc có nên hay không nên sử­a lời Quốc ca? Trước thông tin nà y, nhà  thơ, họa sĩ Văn Thao cho biết đó chỉ là  ý kiến của một cá nhân và  gia đình ông không có ý kiến gì.

Con trai trưởng của tác giả ca khúc Quốc ca chỉ chia sẻ: Аối với nhiửu người thì Quốc ca đã đi và o lịch sử­, đi và o lòng dân và  là  hồn của đất nước, mà  đã là  lịch sử­ thì không thể sử­a hoặc thay đổi. Và  lời Bác Hồ vẫn còn đó....