“Chủ nghĩa hậu duệ” làm biến dạng, tha hóa quyền lực nhà nước

Thời gian gần đây, sau khi các phương tiện thông tin đại chúng công bố việc bổ nhiệm nhân sự cán bộ lãnh đạo trung, cao cấp hay đăng tải thông báo kết quả xem xét, xử lý kỷ luật của Ủy ban Kiểm tra Trung ương, dư luận thường “soi” rất kỹ nhân sự được bổ nhiệm hay cá nhân cán bộ, đảng viên bị xem xét, xử lý, thi hành kỷ luật.

Với những nhân sự đủ tài đức, tiêu chuẩn và trải qua quá trình rèn luyện, công tác, trưởng thành từ cơ sở mà được bổ nhiệm, mọi người dân đều cảm thấy yên lòng và tỏ ý khẩu phục, tâm phục đối với quyết định bổ nhiệm nhân sự này. Còn với những nhân sự được bổ nhiệm dù trẻ tuổi, có bằng cấp cao, song chưa trải qua rèn luyện, thử thách nhiều trong thực tiễn, chưa chứng tỏ được năng lực nổi trội so với người khác và chưa có nhiều cống hiến cho tổ chức, cơ quan, đơn vị, địa phương thì dư luận thường đặt câu hỏi đầy nỗi niềm: “Đồng chí này là con đồng chí nào?”.

Một thời gian sau, chính những nhân sự được “bổ nhiệm thần tốc” đó không những chưa chứng minh được trình độ cao, khả năng triển vọng của mình, lại còn vi phạm nguyên tắc lãnh đạo, vi phạm những điều đảng viên không được làm, thậm chí vi phạm đạo đức, lối sống thì dư luận thêm một lần bày tỏ sự phiền lòng, ca thán một cách chua chát: “Hạt giống đỏ” chưa nảy mầm đã thành “hạt giống lép!”.

Nhân dân là chủ thể chân chính, là lực lượng quyết định sự thành bại của sự nghiệp cách mạng và sự phát triển của lịch sử xã hội loài người. Dù trên thực tế, nhân dân không hẳn lúc nào cũng có quyền quyết định chức vụ của những “người nhà nước”, nhưng dư luận nhân dân thì không nên, không thể xem thường.

Cách đây 8 năm, sau khi lắng nghe từ dư luận xã hội, tại Hội nghị cán bộ toàn quốc quán triệt, triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4, khóa XI (tháng 2-2012), Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã đặt câu hỏi đầy trăn trở: “Trong công tác cán bộ thì “Thứ nhất là quan hệ, thứ nhì là tiền tệ, thứ ba là hậu duệ, thứ tư mới đến trí tuệ”. Nó là cái gì?”.

Hơn hai năm sau, trong một bài viết nhân dịp kỷ niệm 69 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh nước Cộng hòa XHCN Việt Nam (2-9-2014), Chủ tịch nước Trương Tấn Sang đã thẳng thắn nêu ra: “Chúng ta vẫn còn phải trăn trở, đau lòng khi nghe câu truyền miệng lâu nay trong nhân dân: “Nhất hậu duệ, nhì tiền tệ, ba quan hệ, bốn trí tuệ” trong công tác cán bộ”.

Tại sao người đứng đầu Đảng ta và người đứng đầu Nhà nước ta đã sớm băn khoăn, lo ngại trước thực trạng “hậu duệ” như một nguy cơ có thể làm hỏng công tác cán bộ, làm mọt ruỗng bộ máy công quyền. Bởi hơn ai hết, những người đứng trên cao thì thường nhìn xa trông rộng và cảm nhận, tiên lượng được những vấn đề mặt trái của quyền lực có thể làm tha hóa nhân cách một số người đang sở hữu quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước, quyền lực nhân dân vì họ đã biến quyền lực công thành quyền lực tư, quyền lực gia đình, quyền lực hậu duệ.

Công bằng mà nói, không hẳn con em quan chức nào tiếp bước sự nghiệp công danh, con đường chính trị của cha anh mình cũng đều thua kém thế hệ đi trước, mà ngược lại, không ít “hậu duệ” đã góp phần làm vẻ vang thêm truyền thống “danh gia vọng tộc” và vị thế “trâm anh thế phiệt” của mình. Vì những người này đều có đặc điểm chung là được tiếp thu, hấp thụ những giá trị tích cực, nổi trội từ truyền thống gia đình, dòng họ; được giáo dục, rèn luyện đến nơi đến chốn và bản thân họ cũng luôn có ý thức tu dưỡng, dấn thân, cống hiến hết mình cho tập thể, cộng đồng, xã hội và đất nước.

Tuy nhiên, còn một bộ phận quan chức thời nay vẫn để tâm lý, quan niệm “cha truyền con nối” từ chế độ quan lại chuyên chế phong kiến ăn sâu vào nếp nghĩ, hành xử của mình. Từ đó, họ tìm mọi cách để cho "cậu ấm, cô chiêu" của mình được có cơ hội tiếp cận, làm chủ, sở hữu quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước càng sớm càng tốt. Thậm chí có người sẵn sàng “hy sinh đời bố, củng cố đời con”, ra vẻ “tự nguyện” rời nhiệm sở trước một hai năm nhưng không phải để dành cơ hội cho những người tài cao đức trọng, giàu tinh thần cống hiến mà lại mở đường ưu tiên cho “hậu duệ” của mình.

Từ đúc kết của dân gian “Con hư tại mẹ” đến khoa học tâm lý giáo dục đã chỉ ra: “Uốn cây từ thuở còn non/Dạy con từ thuở con còn bé thơ”. Nếu các quan chức không nghiêm khắc dạy bảo con từ bé, lại còn nâng đỡ con thái quá, nóng vội trong việc sắp đặt chức vụ, trao truyền quyền lực cho con không phù hợp, tương xứng với khả năng, thực lực, uy tín, kinh nghiệm từng trải của con thì vô hình trung sẽ làm con tự ảo tưởng về mình, từ đó tự phụ, tự mãn và tự “kết liễu” sớm sự nghiệp chính trị của chính mình. Nhưng nguy hại hơn, khi những “hậu duệ” mà “y phục không xứng kỳ đức” nằm trong bộ máy công quyền không chỉ ngăn cản, làm mất cơ hội phấn đấu, tiến thân của những cán bộ, đảng viên chân chính mà còn gây mất đoàn kết nội bộ và tác động không thuận đến sự phát triển lành mạnh của tổ chức, cơ quan, đơn vị, địa phương và đất nước.

Bài học không ở đâu xa. Có những “hậu duệ” từng giữ chức Ủy viên Trung ương Đảng ở độ tuổi 40, có những cán bộ cấp sở, cán bộ cấp huyện mới ngoài “tam thập” chưa có nhiều cống hiến, chưa trải qua nhiều thử thách, rèn luyện trong thực tiễn phong trào cách mạng, chưa thấu hiểu hết nỗi gian lao, vất vả của người dân, chưa tích lũy đủ kinh nghiệm lãnh đạo, quản lý mà lại sớm ngồi ở những vị trí “quyền cao chức trọng” nên dễ mắc bệnh “kiêu ngạo cộng sản”, rồi không bao lâu sa vào cạm bẫy tiền tài danh vọng, tửu sắc. Hậu quả, không những “hậu duệ” đó sớm kết thúc sự nghiệp công danh mà hình ảnh “danh gia vọng tộc” của họ cũng ít nhiều bị xói mòn, hoen ố.

Đây là bài học cảnh tỉnh đối với bất cứ cán bộ, đảng viên nào vẫn muốn “chủ nghĩa hậu duệ” can thiệp sâu vào chốn quan trường và làm biến dạng, tha hóa quyền lực nhà nước, để rồi không sớm thì muộn, sức mạnh dư luận xã hội và kỷ luật Đảng, pháp luật Nhà nước sẽ đánh bại, loại bỏ “chủ nghĩa hậu duệ” ra khỏi đời sống chính trị của đất nước.